Medısına • 20 Qarasha, 2020

Kezdeısoq keselden saqtaný – árkimniń óz qolynda

46 ret kórsetildi

Jeltoqsannyń basynda álem jurtshylyǵy juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromymen (JITS) kúres kúnin atap ótedi. Bul keselge ushyraǵandardyń qaýipti dertpen ómir boıy kúresýge májbúr bolatyny az jazylyp júrgen joq. Aqtóbe oblysynda 1989 jyldan bastap qazirgi kúnge deıin 457 turǵynnyń JITS-ke shaldyqqany anyqtaldy.

 

Qazirgi kezde Aqtóbe oblysy eli­miz boıynsha osy qaýipti sındromǵa shaldyqqandar sany jaǵynan 14-orynda tur. Bul jóninde bizge Aqtóbe obly­syn­daǵy JITS oblystyq orta­lyǵynyń aldyn alý bóliminiń meń­ge­rýshisi Aıjan Jaılaýbaeva aıtyp berdi.

Onyń aıtýynsha, bizdiń qoǵam osy derttiń bar ekenin qabyldaýǵa asa qulyqsyz. О́ıtkeni munyń qandaı joldarmen juǵatynyn jurttyń bári biledi. Sońǵy málimet boıynsha Aqtóbe oblysyndaǵy JITS-ke shaldyqqandardyń 35%-y – 30-39 jas aralyǵyndaǵylar, 61%-y – er adamdar, 67%-y – aýrýdy jynystyq qatynas arqyly juqtyrǵandar. Bıyl on aı ishinde oblysta tekserilgen 43 adamnyń synama qorytyndysy JITS-tiń oń nátıjesin kórsetti. Bulardyń 65%-y – 20-39 jas aralyǵyndaǵylar, 60%-y – er adamdar, al jynystyq qatynas arqyly juǵý deńgeıi – 88%. Qazir SPID ortalyǵynda JITS-pen aýyratyn 322 adam dıspanserlik esepte tur. Olardyń 283-i vırýsqa qarsy tegin em qabyldap jatyr.

– Bıylǵy pandemııanyń qıyndyǵyna qaramastan, ótken jyldyń osy aıymen salystyrǵanda oblys turǵyndarynyń 16%-y AITV (adam ımmýn tapshy­lyǵynyń vırýsy) boıynsha tekserýden ótti. VICh-ke qarsy jedel jáne qoljetimdi testileý adam boıyndaǵy qaýipti vırýsty der kezinde anyqtaýǵa, birden em júrgizýge múmkindik beredi. JITS-ke testileý qupııaly túrde ótedi. Ortalyq dárigerleri mekemeler men oqý oryndarynda jyl boıy onlaın-dárister ótkizip, jurttyń saýaldaryna jaýap berdi. Sebebi dárigerlerge vırýs juqtyrǵan adamnyń qaı jerde juqtyrǵanyn bilý óte mańyzdy. Immýn tapshylyǵy vırýsy naýqastyń otbasyna, aınalasyndaǵy adamdarǵa taralyp ketpeýi úshin eń birinshi juqtyrǵan ortasyn tezirek anyqtaýǵa múddelimiz. Eger vırýs juqtyryp aldym dep ishteı kúdiktengen jaǵdaıda, ýaqytty sozyp almaı, birden ortalyqqa kelip AITV juqpasyna synama tapsyrýy tıis, – deıdi atalǵan ortalyq ókili.

Statıstıkadan kórinip turǵandaı, ımmýn tapshylyǵynyń vırýsyna shaldyǵýshylar arasynda jynystyq qatynas arqyly juqtyrǵandar sany basym bolyp tur. Burynǵy statıstıkada nashaqorlar arasynda kóp bolatyn. Esirtkini ınemen paıdalanýshylardyń arasynda aldyn alý is-sharalaryn júrgizý arqasynda, AITV juqpasynyń taralýy edáýir toqtaǵan.

– Al ımmýn tapshylyǵy vırýsyn juqtyrǵan sábıdiń boıynda eshqandaı ózgeris baıqalmaıdy. Muny tek qan taldaýy arqyly anyqtaýǵa bolady. Balanyń aǵzasyna kirgen vırýs pen ımmýndyq jasýsha kúreske túsedi. Vırýs jasýshany birden óltirip tas­taı almaıdy, birtindep kúsheıe beredi. Vırýs jeńe bastaǵanda ǵana ımmýndyq júıe álsireı bastaıdy. Sondyqtan álemdik medısınada osy jasýshanyń bárine taralyp ketpeýi úshin vırýsty qorshap tastaıtyn tásil qoldanylyp jatyr. Immýn tapshylyǵy vırýsyn anyqtaý úshin adam synamalar tapsyryp, oń nátıje kórsetse, birden emdeýge kirisemiz. Osy arqyly adamnyń aǵzasyna engen vırýstyq júktemeni azaıtyp, ony anyqtalmaıtyn deńgeıge túsirýge tyrysamyz, – deıdi A.Jaılaýbaeva.

Onyń aıtýynsha, vırýsty anyq­tal­maıtyn deńgeıge túsirý degenimiz – vırýsy bar adamnan basqa adamǵa juqtyrmaý. Syrqat erte anyqtalsa, emniń nátıjeliligi de zor bolady. Osy maqsatta óńirlik ortalyqtyń dári­ger­leri vırýsqa shaldyǵýdyń aldyn alý is-sharalaryn josparly túrde jolǵa qoıyp keledi. Mundaǵy jańalyq – jynys­tyq qatynas arqyly juǵatyn ımmýn tapshylyǵy vırýsynyń aldyn alý sharalary. Mysaly jubaılardyń biri AITV juqpasyn juqtyrǵan bolsa, ekinshisine juqpaýy úshin vırýsqa qarsy dárilerdi qabyldaıdy. Osy maqsatta bıyl JITS oblystyq ortalyǵynda «Dostyq» kabıneti ashylyp, onda indet juqtyrǵandar kelip, nevrolog, gınekologtan dárigerlik keńes alyp, em qabyldaýǵa múmkindik aldy. Bul jerde áleýmettanýshylar da, psıhologtar da otyrady.

Sonymen qatar ortalyq mamany esirtkini ınemen paıdalanýshylar arasynda qandaı jumystar júrgizilip jatqanyn atap ótti.

– Ortalyq dárigerleri birneshe topqa bólinip, kúndizgi reıdter júrgizedi, tipti arnaıy jyljymaly beketimiz de bar. Biz esirtkige shaldyqqandarǵa polı­seılerdi ertpeı baryp, olardyń paıdalanǵan ınelerin jınap alamyz, bir rettik qoldanystaǵy ıneler beremiz. Árıne, jurtshylyq bizdiń bul isimizge rıza emes. Biraq narkomandar arasyna polısııamen barsaq, olar qashyp ketip, ekinshi qaıtyp bizge jolamaı qoıady. Esirtki paıdalanýshylardyń jan-jaǵyna, otbasyna, týystaryna, balalaryna juqtyrý qaýpi joǵary. Sondyqtan olardyń senimine kirý biz úshin óte mańyzdy. Olardyń senimine kirý de qıyn. Birinshi ret úılerine izdep barǵanda, kózqarasyńdy birden baıqap qalsa, kelesi kúni úıine kirgizbeı qoıýy múmkin. Olarǵa sekem týdyrsaq, óz arasyndaǵy taralý joldaryn, ortasyn anyqtaı almaımyz. Ortalyqtaǵy aldyn alý bóliminde epıdemıologtar, sosıo­­log­tar, pedagogterimiz de bar. Olar mektep oqýshylarymen, stýdenttermen jumys istep, jynystyq qatynasta ınfeksııa juqtyrýdyń saldary týraly dáleldi aqparat beredi. Áleýmettik jelimen jumys júrgizip, jurtshylyqtyń saýal­­­daryna tikeleı jaýap berýdi qolǵa aldyq. Aqtóbe oblystyq JITS (SPID) ortalyǵynyń Instagram-daǵy resmı paraqshasynda saqtaný joldary, JITS qaýpi týraly beınerolıkter salyp, jurtshylyqtyń saýaldaryna tikeleı jaýap berip, «JITS týraly ne bilemiz?» degen taqyrypta shyǵarmashylyq konkýrs uıymdastyramyz. О́ıtkeni jurtshylyq bul derttiń emdelmeıtinine kózderin jetkizip, kezdeısoq júristerdiń kesirinen óz ómirine ózi balta shabatynan sezinýi tıis, – deıdi A.Jaılaýbaeva.

 

Sońǵy jańalyqtar

Elimizde taǵy 839 adam koronavırýstan jazyldy

Koronavırýs • Búgin, 09:02

Pnevmonııadan 1 adam qaıtys boldy

Koronavırýs • Keshe

Bıatlonshylardyń baǵy janbady

Sport • 22 Qańtar, 2021

Konor Makgregordyń tabysy qansha?

Sport • 22 Qańtar, 2021

Elbasy Beıbit Atamqulovty qabyldady

Elbasy • 22 Qańtar, 2021

Almatynyń AT-arhıtektýra jospary bekitildi

Aımaqtar • 22 Qańtar, 2021

Memleket basshysy Alekseı Soıdy qabyldady

Prezıdent • 22 Qańtar, 2021

Atyraýda 35 jastaǵy azamatshany tonap ketti

Aımaqtar • 22 Qańtar, 2021

Maqtaralda kóktemgi egis jumystary bastaldy

Aımaqtar • 22 Qańtar, 2021

Birneshe oblysta jol jabyldy

Qazaqstan • 22 Qańtar, 2021

Aqsý qalasyna jańa ákim taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • 22 Qańtar, 2021

Uqsas jańalyqtar