Keler jyldan bastap qoldanysqa enetin qurylǵylardy satý-satyp alý prosesi júrip jatyr. Drondar kóbine ónerkásip kásiporyndarynyń aýmaǵynda, zaýyttardyń, ken oryndarynyń tóńireginde paıdalanylady, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarda qoldanylmaıdy. Sebebi erekshe qorǵalatyn aımaqtardaǵy sırek kezdesetin ań-qusty úrkitip alýy múmkin ekeni de nazarǵa alynyp otyr.
Qorshaǵan orta, tabıǵat ortaq qundylyq bolsa da kózdi ala berip búldirýshiler az emes. Bıyl Mańǵystaý oblysy boıynsha kásiporyndarǵa qorshaǵan ortaǵa keltirgen zııany úshin 2,8 mlrd teńge aıyppul salynyp, onyń 90% -y óndirilgen.
Jalpy, Mańǵystaý óńirindegi ekologııalyq máselelerdi sheshý boıynsha bekitilgen Jol kartasy bul baǵyttaǵy jumystardy qolǵa alǵan.
– Jol kartasy jeti taraýdan, otyz alty bólimnen turady. Shyǵaryndylardy azaıtý, kógaldandyrý, qaldyqtardy basqarý, tarıhı lastaný oryndaryn retteý, bıoalýantúrlilikti qorǵaý jáne taǵy da basqa ekologııalyq máselelerdiń bári osy qujatqa engizilgen. Mınıstrdiń tapsyrmasy boıynsha, biz toqsan saıyn jergilikti halyqpen kezdesip, atqarylǵan jumys boıynsha esep berip otyramyz. Onda sheshilgen máselelerdi, sheshimin tappaǵan dúnıelerdi baıandap, sebebin de túsindiremiz, – dedi Mańǵystaý oblysy Ekologııa departamenti basshysy Rýslan Tókenov.
Jaqynda Qazaqstannyń Qyzyl kitabynyń sırek kezdesetin jáne joıylyp ketý qaýpi bar janýarlar tizimine engizilgen Kaspıı ıtbalyǵynyń ahýaly da ózekti.
– Kaspıı jaǵalaýynan keıde óli ıtbalyqtardyń tabylyp jatatyny jasyryn emes. Kóp jaǵdaıda buǵan ıtbalyqtyń brakonerlik aýǵa oratylyp qalýy sebep bolady. Bıyl ákimdiktiń qatysýymen teńizdegi biraz jer zańsyz aýdan tazartyldy. Eger bul jumys jalǵassa, oń nátıje bolatyny sózsiz. Al ıtbalyqtardyń «Qyzyl kitapqa» enýi bizge jańadan erekshe qorǵalatyn aımaqtar qurýǵa múmkindik beredi, – deıdi departament basshysy.
О́ńirdegi qoqys problemasy týraly aıtylǵanda sońǵy ýaqytta jurtshylyq talqysyna túsip jatqa Bozjyra shatqalynyń tazalyǵy da nazardan tys qalmady.
– Esep boıynsha bıyl Bozjyraǵa 2000 adam barǵan. Onyń árqaısysynda ózderimen bir bótelke sý boldy desek, jartysy sanaly túrde bos bótelkesin alyp ketedi. Qalǵan myńynan qaldyq sý jerde qalady. Aldaǵy jyly shatqalǵa on myń týrıst keledi dep kútilýde. Iаǵnı biz qoqys máselesin qazirden rettep, ony tastaıtyn oryndardy daıyndap, qonaq úı salatyn ınvestorǵa mindet júkteýimiz qajet. Jalpy, qonaqúı Bozjyra shatqalynan alys ornalassa, ekologııalyq talaptar oryndalsa, joba daıyn bolǵanda halyqqa tanystyrylsa, sonymen qatar aınalada kıeli oryndar bolǵandyqtan túngi mezgilde tynyshtyq rejimi saqtalsa, jobany qoldaıtyn tabylady dep oılaımyn, – deıdi departament basshysy.
Mańǵystaý ekologııasy degende 105 mln tonna radıasııalyq qaldyq tógilgen Qoshqar ata qaldyq qoımasy, Shetpe mańyndaǵy karerler aldymen aýyzǵa iligedi. О́lkedegi ózekti máselelerge toqtalǵan R.Tókenov ekologııalyq mádenıet, jańa Ekologııalyq kodekstiń jergilikti jerdegi ahýaldy jaqsartýǵa tıgizetin septigi jáne taǵy da basqa qordalanǵan problemalar týraly sóz qozǵady.
Mańǵystaý oblysy
