Astyq qorlaryn saqtaý – mańyzdy másele

Agroónerkásip keshenin damytýǵa arnalǵan qujattar

Depýtattar bastamashy bolǵan «Astyq týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy tabıǵı jáne tehnogendik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar týyndaǵan, tótenshe jaǵdaı engizilgen kezde eldi azyq-túlik astyǵymen kepildi túrde qamtamasyz etý, sondaı-aq «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» ulttyq kompanııasy» AQ-nyń mártebesi men rólin zańnamalyq turǵydan aıqyndaý maqsatynda ázirlendi.

Qujatqa engiziletin túzetýlerde as­tyq­tyń turaqty jumys isteıtin rezerv qoryn qalyptastyrý arqyly eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamta­masyz etý deńgeıin arttyrý, sonyń nátıjesi retinde ishki astyq naryǵyn turaq­tandyrýǵa múmkindik berý qaras­tyrylǵan. Zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Sergeı Zvolskııdiń aıtýyn­sha, astyqtyń rezerv qoryn saqtaýǵa respýblıkalyq bıýdjetten shamamen 2,4 mlrd teńge mólsherinde qarajat kerek.

Budan basqa, zań jobasynda usyny­lyp otyrǵan jańalyqtar mal sharýa­shylyǵy men qus sharýashylyǵy salalaryna arnalǵan jem-shóp bazasyn damytýǵa, sondaı-aq tuqymdyq jáne jemdik qorlardy qalyptastyrý arqyly joǵary sapaly tuqymdar óndirisiniń kólemin ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan. Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın jıyn barysynda sóz sóılep, «Astyq týraly» zań jobasynyń mańyzy týraly aıtyp berdi.

– Sońǵy kezde pandemııaǵa baılanysty kóptegen memleketter shekteý rejimderin engizdi. Saýda-ekonomıkalyq baılanystar azaıdy. Bul jaǵdaı, árıne azyq-túlik máselesine de áser etedi. Al astyq máselesi – birinshi kezektegi áleý­­mettik másele. Sondyqtan osy zań jo­ba­synda qaralǵan astyq qorlaryn saq­taýdy memlekettik qamtamasyz etý, osy saladaǵy operatordyń mártebesin anyq­taý týraly normalar óte mańyz­dy, búgin óte kerek, – dedi N.Nyǵmatýlın.

Sonymen qatar otyrysta depýtattar veterınarııa máseleleri boıynsha zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Májilis depýtaty Roman Kımniń aıtýynsha, zań jobasymen eki zańnamalyq aktige – «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kedendik retteý týraly» kodekske jáne «Veterınarııa týraly» zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip otyr.

Zań jobasy arqyly veterınarlyq pasportty elektrondy formatta berý bo­ıyn­sha memlekettik qyzmet kórsetý múm­kin­digi iske asyrylady. Kórsetiletin qyz­metti avtomattandyrý buryn qaǵaz for­matta daıyndaýǵa jiberiletin bıýdjet qa­ra­jatyn únemdeýge múmkindik beredi, adamı faktordyń áserin joıady, osy qu­j­atty berýdi jeńildetedi jáne alýdy tezdetedi.

Sonymen qatar sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq jasaýdyń alǵy­sharttaryn barynsha azaıtý maq­satynda zań jobasynda memlekettik veterına­r­lyq-sanıtarlyq ınspektorlarǵa mem­lekettik veterınarlyq-sanıtarlyq baqy­laý jáne qadaǵalaý júrgizý kezin­de foto jáne beınetúsirilimdi júze­ge asyrýǵa, sondaı-aq tehnıkalyq qu­ral­dardy (jabdyqtardy, aspaptardy, ólsheý quraldaryn, qurylǵylar men quraldardy) paıdalanýǵa quqyq berý usynylýda. Budan basqa, keden zańnamasyna ózgerister kózdelip otyr.

Soǵan sáıkes Eýrazııalyq ekonomı­kalyq odaqtyń kedendik shekarasynda memlekettik baqylaý men qadaǵalaýdy júzege asyratyn keden organdary men memle­kettik veterınarlyq-sanıtar­lyq ıns­pektorlar men ósimdikter karan­tıni jónindegi memlekettik ınspek­tor­lar­dyń ózara is-qımyl jasaý tártibi qar­jy jáne aýyl sharýashylyǵy salalary mınıstrleriniń birlesken aktisi arqyly aıqyndalady.

Agroónerkásibin damytýǵa baǵyttal­ǵan zań jobalarynyń qatarynda «Maqta salasyn damytý týraly» Qazaqstan Res­pýb­­lıkasy zańynyń kúshi joıyldy dep taný jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń keı­bir zań­namalyq aktilerine ózgerister engizý týraly» zań jobasy birinshi oqy­lym­da maquldandy.

Zań qoldanysta bolǵan 13 jyl ishinde maqta qolhatyn maqta óńdeý uıymdary birde-bir ret bermegen ári bankter kepil­dik qamtamasyz etý retinde birde-bir ret qabyldamaǵan. Osy sebepten zańnamada kózdelgen maqta qolhattaryn qamtamasyz etý jónindegi júıe salanyń sýbektileri arasyndaǵy kedergi keltirip otyr. Al bul óz kezeginde saladan ınvestısııalar men aqsha qarajatynyń ketýine jáne onyń barlyq negizgi kórsetkishteriniń tómendeýine alyp keledi.

Salanyń toqyraýyn týǵyzatyn prob­lemalar maqta ósirýshilerdiń, ýákiletti memlekettik organdardyń, jergilikti memlekettik organdardyń ókilderi men Parlament depýtattarynyń qatysýymen ártúrli dıalog alańdarynda birneshe ret talqylandy. Barlyq derlik múddeli taraptar salanyń tartymdy bolmaýy onyń shamadan tys ári tıimsiz rettelýinen týyn­dap otyr degen pikirge toqtady.

Osyǵan baılanysty, saladaǵy prob­lemalardy zańnamalyq turǵydan sheshý maqsatynda Parlament depýtattary osy zań jobasyn ázirledi. Onda bir mezgilde qoldanystaǵy zańnamanyń normalaryna tıisti ózgerister engize otyryp, salalyq zańnyń kúshin joıý arqyly maqta qolhattary júıesin qaıta retteý usynylady. Sonymen qatar maqta qolhattaryn shyǵara otyryp, qoıma qyzmeti boıynsha qyzmetter kórsetý jónindegi maqta óńdeý uıymdarynyń qyzmetin lısenzııalaý alyp tastalady.

Indetpen kúresýge qajet qarajat

Budan bólek, jalpy otyrysta depý­tat­tar birqatar ratıfıkasııalyq zań jo­ba­laryn maquldady. Olar – Qazaqstan men Azııa Damý banki arasyndaǵy Qaryz týra­ly kelisimder (COVID-19-ǵa qarsy kú­res jónindegi belsendi sharalar men shy­ǵys­tardy qoldaý baǵdarlamasy). Atal­ǵan qujat jóninde baıandama jasaǵan Qar­jy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń aı­týyn­sha, Prezıdenttiń 2020 jylǵy 13 ta­myz­daǵy Jarlyǵyna sáıkes, Azııa Damý bankinen 908 mln 596 myń eýro qaryz alynady.

– Qaryz 2021 jylǵa arnalǵan bıýdjet tap­shy­lyǵyn qarjylandyrýǵa baǵytta­lady. Bul Qazaqstan Respýblıkasy Úki­meti­niń Covid-19 pandemııasynyń saldarymen kúres jáne ekonomıkany qalpyna keltirý jónindegi sharalaryn qoldaýǵa múmkindik beredi.

О́teý merzimine qatysty qaryz eki bólik­ke bólingen. Qaryzdyń bir bóligi – 454 mln 298 myń eýro, ıaǵnı jartysy 3 jyl­dyq jeńildik kezeńdi qosa alǵanda, 10 jyl merzimge beriledi. Qalǵan 454 mln 298 myń eýro somasyndaǵy ekinshi jar­tysy 3 jyldyq jeńildik kezeńdi qosa alǵan­da, 5 jyl merzimge beriledi, – dedi E.Jamaýbaev.

Vedomstvo basshynyń sózine súıensek, qa­ryz­dy óteý respýblıkalyq bıýdjet qa­ra­­jaty esebinen júzege asyrylmaq. Kór­setilgen qarajatty tartý bıýdjettiń bekitilgen tapshylyǵy jaǵdaıynda asa qajet.

Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýb­lı­­ka­sy men Azııa Infraqurylym­dyq In­ves­tısııalar Banki arasyndaǵy Qaryz týraly kelisimdi (COVID-19-ǵa qar­sy kú­res jónindegi belsendi is-shara­lar men shy­ǵystardy qoldaý baǵdar­la­ma­sy) ra­tı­fıkasııalaý týraly» Qazaq­stan Res­pýblıkasy zańynyń jobasy talqylandy.

Qarjy mınıstri E.Jamaýbaevtyń sózine qaraǵanda, Prezıdenttiń 2020 jylǵy 13 tamyzdaǵy Jarlyǵyna sáıkes, Qazaq­stan Respýblıkasy men Azııa Inf­ra­qurylymdyq Investısııalar Banki ara­syn­daǵy Qaryz týraly kelisimge qol qoıylǵan. Onyń somasy 661 mln 800 myń eýrony quraıdy.

– Qaryz 2021 jylǵa arnalǵan bıýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrýǵa baǵyt­tal­a­dy. Iаǵnı Covid-19 pandemııasy­nyń sal­daryna qarsy kúres jáne ekonomıkany qalpyna keltirý boıynsha Qazaqstan Res­pýblıkasy Úkimetiniń is-sharalaryn qol­d­aýǵa múmkindik beredi. Qaryz 3 jyl­dyq jeńildikti kezeńdi qosa alǵanda, 10 jyl óteý merzimine beriledi. Syıaqy mól­­sher­lemesi ‒ Eýrıbor+0,50%.

Kelisimde belgilengen qarjylyq sharttarǵa sáıkes qaryzǵa qyzmet kórsetý­di jáne ony óteýdi respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen júzege asyryla­dy. Kórsetilgen qarajatty tartý bıýd­jettiń bekitilgen tapshylyǵy jaǵ­daıynda óte mańyzdy. Bul qarajat Azııa Infraqu­rylym­dyq Investısııalar Bankiniń pan­demııaǵa qarsy kúres jónindegi arnaıy baǵdarlamasy sheńberinde Qazaqstan Res­pýb­lıkasy úshin 2020 jylǵa rezervtelgen, – dedi E.Jamaýbaev.

Sondaı-aq ratıfıkasııalanǵan qujat­tar qatarynda Erkin saýda aımaǵyn qurý týraly kelisimge qatysýshy memleket­ter­diń arasynda tasymaldanatyn taýarlardy kedendik resimdeýdiń jáne kedendik ba­qy­laýdyń tártibi týraly kelisimge óz­ge­rister engizý týraly hattama bar.

Atalǵan qujat jóninde de Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev baıandama jasady. Vedomstvo basshysynyń aıtýyn­sha, zań jobasyn ratıfıkasııalaý taýarlardy kedendik resimdeý jáne kedendik baqylaý tártibine tujyrymdamalyq ózgerister engizýdi kózdemeıdi. Hattama TMD-ǵa qatysýshy memleketter arasynda yn­tymaqtastyqty keńeıtýge jáne tereń­detý­ge, yqpaldasýǵa jáne ózara kómek kórsetýge baǵyttalǵan.

– Hattamaǵa 2019 jylǵy 31 mamyr­da Ashhabad qalasynda Táýelsiz Mem­le­ketter Dostastyǵyna qatysýshy memle­ket­terdiń premer-mınıstrleri qol qoı­dy. 2011 jylǵy 18 qazanda Sankt-Peter­býrgte Táýelsiz Memleketter Dostas­ty­ǵy­na qatysýshy memleketterdiń jańa Er­kin saýda aımaǵy týraly shartqa qol qoıylǵannan keıin zań jobasyn ázirleý qajettigi týyndady. Onyń kúshine enýine baılanysty birqatar halyqaralyq sharttar, onyń ishinde 1994 jylǵy 15 sáýirdegi Erkin saýda aımaǵyn qurý týraly keli­sim toqtatyldy. Sondyqtan joǵaryda kórsetilgen Shartqa sáıkes keltirý maq­satynda Qatysýshy memleketterdiń arasynda tasymaldanatyn taýarlardy kedendik resimdeýdiń jáne kedendik baqylaýdyń tártibi týraly kelisimniń kirispesine ózgeris engiziledi.

Ekinshiden, joǵaryda kórsetilgen Shart­qa sáıkes keltirý jáne biryńǵaı «Táýel­­siz Memleketter Dostastyǵynda taýar­­lar­dyń shyǵarylǵan elin aıqyndaý ereje­sin» belgileý maqsatynda Kelisim­niń 2-baby 2009 jylǵy 20 qarashadaǵy ataýy osyndaı Erejege siltememen to­lyq­tyryldy.

Úshinshiden, Kelisimniń 6-baby jańa redaksııada jazyldy. Onyń máni – qajet bolǵan jaǵdaıda Táýelsiz Memleketter Dos­tastyǵyna qatysýshy memleket ót­kizý pýnktterinde birlesken kedendik ba­qy­­laý­dy jáne kedendik operasııalar­dy júzege asyrý úshin jaǵdaı jasap beredi. Bul ta­ýar­lardyń ótýin jedelde­týge múm­kin­dik beredi jáne keden organdardyń baqy­laý ýaqytyn qysqartady, – dedi mınıstr.

Senat engizgen túzetý qabyldandy

Jalpy otyrysta Májilis ekinshi oqy­lymda «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úki­meti týraly» jáne Memleket basshysy­nyń Joldaýynda jekelegen erejelerin iske asyrý máselesine qatysty zań jobalaryn maquldady.

Osy qujattar týraly baıandama jasa­ǵan depýtat Snejanna Imasheva­nyń aı­týynsha, zań jobasy Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Jańa jaǵdaı­daǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynyń jekelegen erejelerin iske asyrýǵa baǵyttalǵan.

– Zań jobasynda laýazymdary qys­qar­tylatyn jaýapty hatshylardyń min­­­det­terin apparat basshylaryna júk­teý; bas bostandyǵynan aıyrý mer­zim­derin ulǵaıtýdy, jazany óteý re­jimin kú­sheıtýdi, zańda kózdelgennen anaǵur­lym jeńil jazany qoldaný quqyǵyn, son­daı-aq jazany óteý kezeńinde ony jeńildetý quqyǵyn alyp tastaýdy jáne basqa­laryn qosa alǵanda, kámeletke tol­maǵandarǵa qatysty seksýaldyq sıpat­taǵy qylmystar úshin jazany qa­tań­datý; kvazımemlekettik sektor qyz­met­ker­lerinde qos azamattyq anyqtalǵan kezde olarǵa qatysty shara qoldaný; suıy­tylǵan munaı gazy saýdasyn elektrondy saýda alańdaryna kóshirý mer­zim­­derin uzartý usynylady. Zań joba­­syn talqylaý kezinde depýtattar qu­qyq­­tyq kollızııalardy bolǵyzbaýǵa baǵyt­­talǵan birqatar ózgerister men tolyq­­tyrýlar engizdi. Sonymen qatar zań jo­basynyń normalaryn bir-birine jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń zańna­ma­sy­na sáıkes keltirý maqsatynda zań jobasynyń búkil mátini boıynsha redak­­sııalyq, naqtylaýshy sıpattaǵy túzetýler engizildi, – dedi S.Imasheva.

Depýtattyń sózine súıensek, Májilis komıtetteri zań jobasy boıynsha oń qorytyndylaryn bergen. Osylardy eskere kele, S.Imasheva zań jobasyn ekinshi oqylymda maquldap, ony Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń qaraýyna jiberýdi usyndy.

Sondaı-aq depýtattar Jyljymaıtyn múlikke quqyqtardy jáne zańdy tul­ǵa­lar­dy memlekettik tirkeý jáne Ekono­mıkalyq ósýdi qalpyna keltirý men Orta­lyq jáne jergilikti memlekettik organdar arasynda aýyzsýmen jabdyqtaýdy sýb­sı­dııalaý jónindegi ókilettikterdiń ara­jigin ajyratý máselelerine qatysty zań jobalaryn ekinshi oqylymda maqul­dady. Sonymen qatar Qylmystyq jáne Qyl­mystyq-prosestik kodeksterine qyl­my­styq proseste azamattardyń quqyq­taryn qorǵaýdy kúsheıtý jáne Kedendik retteý týraly zań jobalary da ekinshi oqy­lymda maquldandy.

Májilistiń jalpy otyrysynda depýtattar Salyq kodeksi men «2021 – 2023 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasyna Senat engizgen ózgerister men tolyqtyrýlardy qarady.

Osy qujatqa qatysty baıandama ja­saǵan Májilis depýtaty Tatıana Iаkov­leva Senat zań jobasyna 39 túzetý engiz­genin atap ótti. Túzetýler zań joba­synyń máti­nine engiziletin ózgerister men tolyq­­ty­rýlarǵa (3 túzetý) jáne respýb­lıka­­lyq bıýdjettiń shyǵys bóligi­ne engizil­gen ózgeristerge (36 túzetý) baılanys­ty. Májilis depýtattary atalǵan tolyq­tyrý­lardy qoldady.

– Senat engizgen túzetýler 2021 – 2023 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń negizgi parametrlerin ózgert­peıdi. Joǵaryda aıtylǵandardy eskere otyryp, Qarjy jáne bıýdjet komıteti «2021 – 2023 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasy­na Parlament Senaty engizgen ózgerister­men jáne tolyqtyrýlarmen kelisýdi usynady, – dedi T. Iаkovleva.

Sondaı-aq Palata «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine balanyń quqyqtaryn qorǵaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasymen jumysty jalǵastyrý jóninde beıindi komıtettiń usynysymen kelisti.

Jalpy otyrysta Májilis «О́lim jaza­synyń kúshin joıýǵa baǵyttalǵan Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyq­aralyq paktige ekinshi Fakýl­tatıvtik hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha qorytyndy ázirleý úshin Palatanyń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komı­tetine jańa ratıfıkasııalyq zań jobasy boıynsha qorytyndy daıyndaý merzimin taǵaıyndady.

– О́lim jazasynyń kúshin joıýǵa baǵyt­tal­ǵan Azamattyq jáne saıası qu­qyq­tar týraly halyqaralyq pakti­niń ekin­shi Fakýltatıvtik hattamasyna Qazaq­­stan Respýblıkasynyń eskert­pesi­­men 2020 jylǵy 23 qyrkúıekte Nıý-Iork qalasynda qol qoıylǵan. Hat­tama elimizde ólim jazasyn joıý jónin­degi halyqaralyq mindettemelerdi qabyl­daýyna baǵyttalǵan. Májilistiń Halyq­ara­lyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komı­teti zań jobasy boıynsha 2021 jyl­dyń 23 maýsymǵa deıingi merzimde qory­tyndy ázirleýge daıyn, – dedi osy másele jóninde baıandama jasaǵan depýtat Muhtar Erman.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna óz saýaldaryn joldady.