Odan keıin «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy jarııalandy. Sol kezde óńirdegi «Rýhanı jańǵyrý» jobalyq keńsesinde jumys isteı júrip, atalǵan maqalalardyń mańyzyn, ulttyń ult retinde joıylmaýy úshin qajetti qundylyqtardy saqtaý máselesi týraly nasıhattaý sharalaryna qatystym. Sonda bir baıqaǵanym, qazir kópshiliktiń túsiniginde qalyptasqan bir qaǵıda bar. «Bul maǵan ne beredi?» degen túsinik. Demek, qazirgi kózqaras aldymen materıaldyq qajettilikke tireledi.
Al shyndyǵynda materıaldyq qajettilikten joǵary turatyn ulttyq máseleler bar. Máselen, ulttyń tili, salt-dástúri sekildi rýhanı qundylyqtardy joǵaltyp almaı, saqtap qalýdyń joly bar ma? Osy oraıda Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda rýhanı jańǵyrýdyń negizgi baǵyty men erekshelikterine oı júgirtip, «Jańǵyrý ataýly burynǵydaı tarıhı tájirıbe men ulttyq dástúrlerge shekeden qaramaýǵa tıis. Kerisinshe, zamana synynan súrinbeı ótken ozyq dástúrlerdi tabysty jańǵyrýdyń mańyzdy alǵysharttaryna aınaldyra bilý qajet. Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhanı tamyrynan nár ala almasa, ol adasýǵa bastaıdy. Sonymen birge rýhanı jańǵyrý ulttyq sananyń túrli polıýsterin qıynnan qıystyryp, jarastyra alatyn qudiretimen mańyzdy» dep atap ótken edi.
Elimiz táýelsizdigin alǵanǵa deıingi jaǵdaıymyz qazirgiden múldem aıanyshty edi. Jer-jerde zaýyt-fabrıkalardyń, kásiporyndardyń jumysy toqtap, jalaqyny, zeınetaqy men járdemaqyny keshiktirý beleń aldy. Kúnkóris qamyn kúıttegen jurttyń ulttyq qundylyqtarǵa kóńil aýdarýǵa murshasy bolmady. Sol kezde táýelsizdigin endi ıelengen elimizdiń aldynda eńserilmes qanshama syn-qater turdy? Memleket, Úkimet basshylary turalaýǵa shaq qalǵan otandyq ekonomıkany órkendetý úshin talaı kúlkisiz kúnderdi, uıqysyz túnderdi ótkizdi. Elimiz qalaı qalyptasty, qalaı eńse tiktedi? Qandaı qıyndyqtardy eńserdi? Qazir osynyń bári eldiń jadynda ma? Muny keıingi urpaqqa aıtyp, nasıhattap otyrǵan kim bar?
Osy oraıda óskeleń urpaqqa Tuńǵysh Prezıdenttiń basshylyǵymen qolǵa alynǵan reformalardyń jemisti bolǵanyn arqaý etken «Táýelsizdiktiń jeti qyry» fılmder toptamasynyń mańyzy zor. О́ıtkeni bul jobaǵa táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy jeti negizgi syn-tegeýrindi eńserý joly saralanǵan. Al olardy Elbasy 2019 jylǵy 21 maýsymda ótken «Kóshbasshylyqqa 30 jyl» halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııasynda sóılegen sózinde ataǵan edi. Ult pen tutastaı memlekettiń tabysty bolashaǵy sol syn-tegeýrindi eńserýge baılanysty boldy. Bul – naryqtyq ekonomıkanyń qalyptasýy, memlekettik shekaralardy aıqyndaý, halyqaralyq ıntegrasııalyq prosester, ultaralyq kelisim, antııadrolyq bastamalar men Araldy qutqarý, jańa elordanyń qurylysy, tranzıttik áleýetti iske asyrý, demografııalyq problemalardy eńserý. О́ıtkeni Qazaqstan – álemdik qaýymdastyq úshin ári beıtanys, ári jas memleket. Demek, Qazaqstannyń aldynda syn-qaterler jetkilikti bolatyn. Sonyń bári Tuńǵysh Prezıdent iske asyrǵan reformalardyń nátıjesinde táýelsizdiktiń basty jeti jetistigine aınalǵany daýsyz. Sóıtip qazaqstandyq damý modeliniń biregeıligi aıqyndaldy.
Otyz jyl buryn qaz basyp, qalyptasqan, qazir álemdik órkenıette ózindik orny bar elimizdiń jetistigi týraly fılmder toptamasynyń mańyzy zor. Endi muny tek muǵalimder, tarıhshylar, zeınet jasyna jaqyndaǵan býynnyń ókilderi ǵana emes, qoǵamnyń barlyq múshesi kórgenin qalar edim. Ásirese jastar arasynda nasıhattaý qajet. Sebebi osy fılmdi kóre otyryp, olardyń el men jerge, ult pen ana tiline degen qurmeti arta tóser edi degen úmit bar. Fılmde tarıhı tamyry tereńnen tartylǵan jeti bólim – táýelsizdik bastaýyndaǵy jeti jetistigimiz.
P.S. Tuńǵysh Prezıdent kúni qarsańynda elimizdiń bilim berý mekemelerinde «Táýelsizdiktiń jeti qyry» derekti fılmder toptamasy kórsetile bastady. Olardyń negizinde synyp saǵattary, ashyq sabaqtar, dóńgelek ústelder, pikirtalastar jáne kýratorlyq sabaqtar ótkiziledi. 2,8 mıllıonnan astam mektep oqýshysyn jáne joǵary oqý oryndary men kolledjderdiń 700 myńnan astam stýdentin qamtý josparlanýda. Sonymen qatar is-sharalar onlaın rejimde de ótedi.
Oryntaı BIMANOVA,
tarıhshy
Atyraý oblysy
