Osy tusta spıker 2001 jyly jáne 2002 jyly Tájikstandaǵy kezdesýde EADB qurý týraly sheshim qabyldanǵanyn eske túsirdi. Qol jetken jetistiktermen shektelip qalmaý úshin birneshe baǵytta qozǵalý kerek ekenin aıtty.
Eks-tóraǵanyń paıymdaýynsha, básekelestik pen yntymaqtastyq úılesetin kóptegen salalar bar. Sondyqtan damý bankteriniń koalısııasyn qurý týraly bastama óte paıdaly.
– EDB róli transshekaralyq (transshekaralyq) jobalardy qarjylandyrýy múmkin. Damý bankteri ulttyq shekaramen shektelgen. Al ıntegrasııanyń máni birden birneshe elder úshin mańyzdy iri ınfraqurylymdyq jobalarda jatyr, - dedi Marchenko.
Esterińizge sala keteıik, Birinshi Eýrazııalyq kongress aıasynda EAEO damý bankteri elder arasyndaǵy ıntegrasııany damytý maqsatynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Kelisimge qol qoıý arqyly bankter ıntegrasııalyq jobalardy damytý úshin biryńǵaı formatta jumys isteýge kelisti.
Budan ári spıker memlekettik-jekemenshik seriktestiktiń (MJÁ) mańyzdylyǵy artyp kele jatqanyn eske túsirip ótti.
– Biz durys mehanızmdi qalpyna keltirýdi usynamyz, munda basty másele bıýdjettiń tıimdiligi bolyp tabylady. Sonymen qatar, bul bıýdjettik tıimdilikti jobany júzege asyrýshy eldiń Qarjy mınıstrligi janyndaǵy arnaıy komıtet qarastyrýy kerek. Bul barlyq taraptar shynymen jeke bıznes bul jobany memleketke qaraǵanda arzan ete alatynyna senimdi bolý úshin kerek, – degen G. Marchenko tek osy jaǵdaıda ǵana memleket óziniń kepildikterin berýi kerek ekenin aıtty. MJÁ-niń (memleket pen jekemenshik sektordyń áriptestigi ) durys tetigi transshekaralyq jobalardan turatyn iri ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrýdyń eń jaqsy formasy ekenin eske túsirdi.
– Muny júzege asyrý úshin elderdiń zańnamasyna belgili bir ózgerister engizýdi talap etedi, sonymen qatar MJÁ transshekaralyq jobalary úshin zańnamany ázirleý qajet, dep atap ótken keńesshi.G. Marchenkonyń paıymdaýynda, taǵy bir mańyzdy taqyryp - EAEO-ny keńeıtý.
– Biz birinshi kezekte О́zbekstan men Mońǵolııanyń ınfraqurylymdyq jobalaryna qosylý týraly aıtyp otyrmyz. Sebebi «bul elsiz Ortalyq Azııa elderinde shekaralas iri jobalardy salý tipti tehnologııalyq turǵydan da qıyn bolady». Kólik ınfraqurylymy salynǵan jáne ózender bir ýaqytta birneshe shtatty kesip ótetin etip aǵady. Sondyqtan orta merzimdi perspektıvada bárimiz osy baǵytta jumys isteýimiz kerek, - dep qosty Marchenko.
Marchenko ártúrli baǵyttardaǵy yryqtandyrý deńgeıin - jumys kúshiniń, taýarlardyń, qyzmetterdiń jáne kapıtaldyń qozǵalysynyń erkindigin baǵalaı otyryp, ortasha esepteýler boıynsha jumys kúshi men jumys kúshi úshin yryqtandyrý deńgeıi shamamen 70%, taýarlar úshin 65%, qyzmetter - shamamen 45% quraıtynyn aıtty.
– Kapıtal boıynsha - shamamen 40%. Ári qaraı damý úshin qyzmet kórsetý jáne kapıtal salasyndaǵy yryqtandyrý men odan ári yntymaqtastyqqa erekshe nazar aýdarý qajet, dedi Ulttyq banktiń burynǵy basshysy.
Osy tusta spıker EAEO elderi valıýtalyq ıntegrasııaǵa daıyn emestigin de eskertip ótti. Onyń aıtýynsha, ortalyq bankter saıasatynyń, tipti az dárejede - qarjy mınıstrlikteri arasynda áli de tıisti úılestirý joq. 2001 jyldan bastap bul saladaǵy jaǵdaı onsha ózgergen joq. Reseı 2014 jylǵy jeltoqsanda devalvasııa jasaǵan kezde EAEO-daǵy seriktesteriniń múddelerin múldem eskermegen. G. Marchenkonyń paıymdaýynda, ıntegrasııalyq ózgeristerdi aqparat almasýdan, standarttarmen almasýdan, biryńǵaı standarttardy engizýden bastaý kerek. Batys Eýropanyń tájirıbesi kórsetkendeı onyń nátıjesin kórý úshin kem degende 8-12 jyl kerek. Spıker atap ótkendeı, bizdiń elderimiz ıntegrasııalyq prosesterdiń bastaýynda ǵana tur. Sebebi EAEO-nyń ortaq valıýta qurý nemese qarjylyq qadaǵalaýdyń biryńǵaı organyn týraly jospary oryndalmady. Tipti jaqyn arada ony oryndaýdyń alǵy sharttarynyń da aýyly áli alys eken.
Spıkerdiń aıtýy boıynsha ıntegrasııa - bul únemi ózgerýdi qajet etetin prosess. Bizde bul ózgeristerdiń bastalǵanyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Endigi baǵyt, G. Marchenokonyń paıymdaýynsha, baǵyt –baǵdardy ártaraptandyrý úshin alǵa jyljý kerek.
Spıker barlyq boljamdar koronavırýstyq pandemııanyń sharyqtaý shegine jetkendigine jáne onyń 2021 jylǵy áseri aıtarlyqtaı az bolatynyna, al ekinshi toqsanda ekonomıkalyq ósim men qalpyna kelýdiń bastalatyndyǵyna nazar aýdardy.
– Eger pandemııa kenetten sozylyp ketse jáne ekonomıkany yntalandyrý úshin qosymsha sharalar qajet bolsa, onda birinshi kezekte bul úkimettiń sharalary bolýy kerek. EDB-da osy maqsattarǵa arnalǵan Eýrazııalyq turaqtandyrý jáne damý qory bar», - dep túsindirdi spıker.
