Almaty Investment Forum-2020-ǵa qatysqan Chocofamily kompanııasynyń basshysy Ramıl Mýhorıapovtyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy e-commerce (onlaın-satylym) jylyna úsh-bes dúrkin ósim kórsetýge qabiletti.
– Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi elektrondy kommersııa naryǵy 2 mlrd dollar nemese 7,5 paıyz bolady dep boljam jasaıdy. Tıisinshe, bul mólsher 2025 jylǵa taman 8,5 mlrd dollarǵa jetpek. Iаǵnı, 15,1 paıyzǵa ósedi degen sóz. Biz (naryq ókilderi) atalǵan kórsetkishter óte tómen baǵalanǵan dep esepteımiz. 2020 jyldyń ózinde kórsetkish 10 paıyz deńgeıine jetti. Sonda 2025 jyly múlde joǵary bolmaq. Aldaǵy birneshe jylda erte me, kesh pe naryqta 40 mlrd dollarǵa deıin aınalym júre bastaıdy, – deıdi R.Mýhorıapov.
Sonymen qatar spıker elimizde termınaldardy paıdalanǵany úshin alynatyn bank paıyzyn azaıtý kerek degen oı aıtady.
– Bizde karta boıynsha eń joǵarǵy ıntercheındj. Eki bank 90 paıyz tranzaksııa qabyldap, termınaldy paıdalanǵanyń úshin 2,5 paıyzǵa deıin kepildik beredi. Qazir eldegi barlyq dúkender karta qabyldaýǵa mindetti. Biraq solaı isteseń sen bankke 2,5 paıyz tólem berýiń kerek bolady. Eger tólemderdiń 5 paıyzyn ǵana kartamen jasasań ondaı úles alýǵa bolatyn shyǵar, al 60-70 paıyzben jumys istep otyrǵan jerde bul tym artyq. Sol sebepti, marjanyń kóp úlesi bankterge ketedi. Máselen, Eýropada sondaı tólemder 0,3-0,4 paıyzǵa deıin qysqartylǵan. Bul naryqqa da áser etti. Biz de sondaı qadamǵa barýymyz kerek, – dedi sarapshy.
Eske salaıyq, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Tólemder jáne tólem júıesi týraly» zańynda barlyq bıznes nysandarynda POS-termınaldar ornatylýy kerek dep jazylǵan. Iаǵnı halyq kartamen tólem jasaıdy, ony memleket kirpik qaqpaı baqylaıdy, sóıtip kóleńkeli ekonomıkanyń jolyn kesedi. Jospar jaqsy-aq. Biraq... Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń sol kezdegi bas sarapshysy Sanat Júsipovtiń eki jyl burynǵy suhbatyna zer salaıyqshy.
«Birinshiden, POS-termınaldardy satyp alý kerek. Al bank ózi termınal berip otyrǵan soń olar aınalymnyń 200-300 myń teńgeden kem bolmaǵanyn talap etedi. Eger ondaı aınalym bolmasa onda óz apparatyn qaıtaryp alady. Odan soń bank komıssııasynyń 2-3 paıyz bolýy da apparattan bas tartýdy kóbeıtip otyr. Iаǵnı satyp alýshy tólem jasaǵan kede tranzaksııa úshin kásipkerdiń qarajatynan ustap qalady. Bul kásipker úshin óte tıimsiz» degen edi.
Memlekettik mekeme ókiliniń eki jyl burynǵy aıtqan zaryn Chocofamily basshysynyń bıyl qaıtalaǵanyn baıqap otyrmyz. Iаǵnı eki jylda jaǵdaı ózgere qoımaǵan. Dese de R.Mýhorıapovtyń e-commerce qarqyndy damyp keledi degen sóziniń jany bar. Kúnnen-kúnge qaltasyn qarmanyp aqsha shyǵaryp jatqan adamdar sanynyń kemip kele jatqany anyq.
Sıfrly naryqty zertteýmen aınalysatyn halyqaralyq eMarketer kompanııasy sarapshylarynyń dereginshe, bıyl jahandyq elektrondy saýda kólemi 3,914 trıllıondy quraǵan. Koronavırýstan qatty zardap shekken Ispanııa, Malaızııa, Fılıppın sııaqty elder tipti ınternet-satylym turǵysynan 20 paıyzdyq ósim kórsetken. Al Azııa-Tynyq muhıty aımaǵynda Qytaı kósh bastaıdy. Olar álemdik elektrondy kommersııa naryǵynyń 62,6 paıyzyn qamtamasyz etip otyr. Soltústik Amerıka men Batys Eýropaǵa 19,1 jáne 12,7 paıyz kórsetkish tıesili. Negizinen Amazon, eBay, Walmart, Apple, The Home Depot sııaqty iri ınternet-rıteıler búkil álemdik e-commerce-niń 60 paıyzyn qamtyp otyr.
Qazaqstannyń da bul úrdiske qarqyndy ilesip jatqanyn kóptegen san-aıǵaqtan ańǵaramyz. Taǵy sol R.Mýhorıapovtyń aıtýynsha, 2020 jyly onlaın-tólem trevel-segmentte – 99, tamaq jetkizý segmentinde 50 paıyzǵa jetken. Al Satu.kz basshysy Maksım Melnık 2019 jyly naryq úlesi 396,8 mlrd teńgege jetkenin, onyń basym bóligin taýarlar men qyzmetter satylymy quraǵanyn aıtady. Sondaı-aq 21 mlrd teńge tamaq jetkizýden, 6,7 mlrd teńge onlaın-jarnamadan, 2,1 mlrd teńge onlaın-tólemnen túsken. Árıne, bul jerde ár basshy óz kompanııasyna qatysty derekterdi usyndy.
Qysqasy, bıyl daýyldaı soqqan karantın kóptegen oıynshyny naryqtan yǵystyryp shyǵarǵanymen, onlaın-satylym bıznesine mol múmkindik syılaı saldy. Árıne, karantınge baılanysty halyqta aqsha azaıǵan, tólem qabileti álsiregen. Sol sebepti, tapsyrys ta dáıim turaqty emes. Dese de kópshiliktiń ınternet arqyly qalaǵan zatyn alýǵa ájeptáýir mashyqtanyp qalǵanyn ańǵarýǵa bolady.
«Carefood.kz» ınternet-dúkeni ókiliniń aıtýynsha, TJ rejiminen soń suranys 40-50 paıyzǵa quldyraǵan. Jazǵa taman qaıta turaqtanǵan.
– Bizdiń assortımentimizde taýar sany 70 myńnan asady. Sondyqtan ár klıenttiń qyzyǵatyn ónimderi bar. Jalpy alǵanda kún saıyn 20 tapsyrys kelip túsedi. Shilde aıynda ortasha chek 15 myń teńge bolǵan. Satylym birtindep artyp keledi. Biz tapsyrysty jedel jetkizemiz. Sonymen qatar assortımentti arnaıy vıdeo-baılanys arqyly da kórýge bolady, – deıdi saýda ókili.
Al «Domosed» ınternet-dúkeni qojaıyny Igor Pýlıkov adamdardyń azyq-túlikke kóbirek tapsyrys beretinin aıtty. «Kúnine orta eseppen 20-30 tapsyrys qabyldasaq, sonyń kóp bóligin azyq-túlik quraıdy. Jazda halyq jemis-jıdekti kóp alsa, qazir et ala bastady» deıdi Igor.
Al tamaq ónimderin jetkizip beretin Wolt servısi klıentterden tólemdi tek onlaın túrde ǵana qabyldaıdy. Sóıtip, qolma-qol esep aıyrysýǵa túbegeıli shekteý qoıǵan. Iаǵnı bul servısten taýar alǵysy kelgen tutynýshy Apple Pay/Google Pay nemese bank kartasyn qoldana alady.
Maýsym aıynda ótken Úkimet otyrysynda Sıfrlyq damý, ınnovasııa jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın kásipkerlerdi onlaın satylym jasaýǵa úıretý kerek dep málimdegen.
– Pandemııa kezinde elektrondy saýda naryǵy taýar aınalymynyń draıverine aınaldy. Máselen, Amazon 100 myńnan astam jańa jumys ornyn qurdy. Aliexpress-te reseılik satýshylardyń aınalymy 3 esege artty. Qazaqstandyq ınternet-dúken Flip.kz elektrondy saýda ósimine baılanysty jumys orny sanyn 20 paıyzǵa deıin kóbeıtti. Bul degenińiz onlaın-saýda jumys ornyn saqtap qana qoımaı, onyń sanyn arttyrýǵa da múmkindik beretinin kórsetedi, – degen edi B.Mýsın.
Qazir saýda oryndarynyń satylym úshin túrli bonýs, keshbek berýi de tutynýshylardyń onlaın-saýdaǵa degen yqylasyn arttyryp jatqandaı. Halyqtyń egde toby áli de qolma-qol tólemdi qolaı kóreri túsinikti. Biraq biz qalaıyq, qalamaıyq e-commerce bizdiń ómirimizge, jas ári az naryǵymyzǵa kelip kirdi. Ony óz mentalıtetimiz ben ómir saltymyzǵa qalaı beıimdeı alamyz, bul endi bizdiń Úkimet pen bıznes ıeleriniń ıyǵyna artylǵan orasan júk.
ALMATY
