Paıdasy bylaı tursyn, jýyqta ǵana Aqtóbe oblysynyń Bestamaq aýylynda dońyzdyń qaldyqtary ózen sýyn lastap, ekologııaǵa edáýir zııan keltirilgeninen halyq habardar. Ol ol ma, eki jyl buryn О́skemenniń irgesindegi Stepnoe, Leshoz, Shmelev aýyldarynyń turǵyndary da mańaıdaǵy shoshqa sharýashylyǵynyń kúlimsi ıisinen jyl on eki aı aryla almaı otyrǵandaryn aıtyp shaǵymdanǵan. Shaǵymdanǵanda da jergilikti basshylyqqa emes, hatty Prezıdent ákimshiligine týra jazǵan. Aqyr sońy qojalyq ıesine qylmystyq is qozǵalyp baryp tynyshtaldy-aý. Sóıtse, dońyzdyń tezegi kóktem men jańbyrly kúnderi sýmen aralasyp, turǵyndardyń baqshasyna jaıylady eken. Tipti qudyqtan shyqqan sýdyń dámine deıin buzylyp, ishýge jaramaı qalǵan. Sol jyldary shoshqa sharýashylyǵyna qatysty másele osy Ulan aýdanynyń Vostochnoe aýylynda da kóterilgen. Ol jerde qolqany jarar ıis qana emes, aýyl mańyndaǵy shuńqyrlarda ólgen toraılar kómýsiz jaırap jatqan. Áıteýir ekolog mamandar men jergilikti ákimdik aralasyp júrip, sanıtarlyq tazalyqty qalypqa keltirisken.
Sodan beri eki jyl ótti. Qar jaýyp, iz basylǵan soń Aıyrtaý aýylynyń tusyna 400 gektar jerge shoshqa fermasyn salý týraly ınvestorlar usynys bildirgen. Aýdan ákimi Nurymbet Saqtaǵanov jobany qup almas buryn tórt aýyldyń turǵyndarymen kezdesip, aqyldasqan. Aıyrtaý aýylynyń ortalyq kóshesine narazylyqtaryn bildirý úshin jınalǵan turǵyndardyń aıtýynsha, aýdan ákimi «ózim bilemdikke» salyp, qajet bolsa, dońyz fermasyn ashatynyn aıtyp ketken kórinedi. Sondyqtan da jurt buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń kómegine júgingen.
– Jaqynda aýdannyń ákimi kelip, turǵyndarǵa jınalys ashty. Sonda Aıyrtaý aýylynyń batys jaǵyna shoshqa fermasyn salý jóninde usynys aıtty. Ásirese paıdaly jaǵyn túsindirdi. Jylqy, qoıǵa sýbsıdııa berilmeıdi dedi. Biraq biz bir aýyzdan qarsy ekenimizdi jetkizdik. О́ıtkeni soqqan jelmen aýylǵa ıisi keledi. Bul – bir. Ekinshiden, shoshqa teri tastaıtyn haıýan. Odan malǵa aýrý taraýy múmkin. Onyń ústine aǵyndy sýdyń boıyna, qudyqtyń basyna shoshqa ósirý aqylǵa qonymsyz. Dońyz fermasyn salsa, aýyzsý da lastana ma dep alańdaımyz. Maldy Ulan ózeninen sýaramyz. Shyndyǵyna kelgende, ferma salǵandy qoıyp, aýyldyń tóńireginde jaıylym jer tappaımyz. Burynǵydaı odaqtas elde nemese tar bosaǵada otyrǵan joqpyz. О́z erkindigimiz ózimizde, – deıdi aýyldyń qarııasy Orazbek Aqysh.
Iá, aıyrtaýlyqtardyń jaıylymdyq jerden tarshylyq kórip otyrǵany taǵy ras. Myńǵyrtyp mal ustaýǵa qolaısyz. Jaıylym tar, shabyndyq joq. Shópti ózen boıyn qýalap shaýyp alsa alady, áıtpese satyp alýǵa májbúr. Aýyldyq azamattardyń deni qus fabrıkasynda, temir jolda jumys isteıdi.
– Qazir 30 basqa taıaý iri qara, 30 bastaı usaq mal ustap otyrmyn. Biraq soǵan jaıylym jer joq. Sóıte turyp shoshqa fermasyn salmaqshy, – deıdi aýyl turǵyny Jaqsylyq Ázirbaı.
Aýyl turǵyndary jınalǵan kóshege dońyz fermasyn ashý týraly usynys bildirip júrgen aýdan ákimi Nurymbet Saqtaǵanovtyń ózi de kele qaldy.
– Jańa Qanaı, Shymqora, Ulan, osy Aıyrtaý aýyldarynda bolyp, turǵyndarmen kezdestim, aqyldastym. Bizdiń óńir aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa qolaıly. Ekonomıkamyzdy damytý úshin jaqsy jobalar sút pen shoshqa ǵana. Sút fermasy endi salynyp jatyr. Al dońyz fermasyn ashýǵa ınvestorlar tabylyp otyr. Olar qomaqty qarjy quıatyndyqtan kez kelgen jerge sala bermeıdi. Aldyn ala jerdi zertteıdi, zerdeleıdi. Sanıtarlyq-epıdemııalyq stansasynyń, ekologııa salasynyń mamandary, quzyrly organdar jergilikti halyqqa zııany bar-joǵyn anyqtaıdy. Ekinshi jaǵynan aýyldyń qanshama jeri bos jatyr, egin ekkenderdiń ónimi de ótimdi bolar edi. Halyqty jumyspen qamtımyz, aýyldy kórkeıtý úshin qor ashamyz degen soń halyqpen aqyldastym. Eger turǵyndar qarsy bolsa, dońyz fermasy salynbaıdy. Maǵan halyqtyń pikiri mańyzdy, – dep kesip aıtty aýdan
basshysy.
Demek aýyldyqtarǵa alańdaýǵa negiz joq endi. Resmı derek kózderine súıensek, shoshqa fermasyn salýǵa nıetti ınvestorlar birinshi etapqa 250 mln dollar qarjy bóletinin málimdegen. Sondaı-aq 2100 jumys ornyn ashyp, kemi 150 myń teńgeden jalaqy tóleıtinderin aıtqan. Sóıtip aýdan halqynyń áleýmettik ál-aýqatyn kótermek bolǵan. Halyq qarsylyq bildirgen soń másele jabyldy. Aýdan basshysynyń aıtýynsha, shoshqa fermasynyń qurylysyna oryndy endi basqa aýyldardyń mańaıyn izdestirilýi múmkin.
Aýylsharýashylyq mamandarynyń pikirinshe, jylqy, sıyr eti tek ishki naryqqa baǵyttalsa, shoshqa etine suranys shetelden bar. Byltyrdyń ózinde respýblıkadan shoshqa etiniń 800 tonnasy shetelge eksporttalǵan. Soǵan qaraǵanda kiris ushan-teńiz sııaqty. Onyń ústine shoshqalardyń analyq jáne asyldandyrý maqsatynda jumys júrgizilse, memleketten shoshqa basyna 140 myń teńgedeı sýbsıdııa qarastyrylǵan.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Ulan aýdany
