Baıqońyrdyń tarıhy da qyzyq. Mamandar áýelgide ǵarysh aılaǵyn salý úshin KSRO aýmaǵynan 4 núkteni belgilepti. Uzaq talqylaýdan keıin ǵana Qazaqstan, onyń ishinde Qyzylorda oblysy tańdalady. 1955 jyldyń qańtar aıynyń ortasynda qurylysty bastaıtyn jumysshylar brıgadasy Tóretam temirjol beketine taban tirep, al 12 aqpanda KSRO Mınıstrler Keńesi qurlyqaralyq ballıstıkalyq zymyrandardyń synaq polıgonyn qurý týraly qaýly qabyldaıdy.
Ǵarysh aılaǵynyń janynan boı kóteretin mekenge Lenınsk ataýy berildi. Álemde birinshi bolyp ǵaryshty ıgerý talabyndaǵy jumystyń bári jeti qulyptyń astyndaǵy qupııa tirlik edi. Kópke deıin syryn asha qoımaǵan áskerıler qalasy 1995 jyly ǵana Baıqońyr dep atala bastady. Keńes Odaǵy taraǵan toqsanynshy jyldar basynda reseılik áskerıler ketip, jaqyn mańaıdaǵy Aral, Qazaly aýdandarynan kelip, ǵaryshkerler qalasynan turaq tapqandar kóp boldy. 1992 jyldyń 21 aqpanynda juldyzdy shaharda qazaqstandyq basqarý ınstıtýty qurylyp, respýblıkalyq mártebe ıelengen qala quramyna irgesindegi Aqaı men Tóretam eldimekenderi engizildi. Ǵarysh keshenin Reseıge jalǵa berý kelisimine qol qoıylǵan 1994 jyldyń jeltoqsanyna deıingi eki jarym jyl ishinde qalada qazaqstandyq memlekettik organdar quryldy.
Al qazirgi Baıqońyrdan ne baıqalady? Juldyzdy qala bizge qashan bet burady? Osy kúni ǵarysh aılaǵynyń paıdasy men zııany týraly jıi aıtylady. Ár zymyran ushqan saıyn kún raıy kúrt qubylyp ketetini de baıqalady. Biraq ony zerttep, zııanyn bezbendep jatqan eshkim joq. Zymyrannyń dittegen jerge jetpeı, quldılap keri qulaǵan kezi de bolǵan. Jeti jyl buryn bolǵan sondaı apattan keıin qolqany qapqan aýa Baıqońyrdan 200 shaqyrymnan astam jyraq jatqan Qyzylorda qalasyna da jetken edi.
Osydan biraz jyl buryn Qyzylorda oblysynyń ákimdigi Reseı jalǵa alǵan qaladaǵy bilim berý júıesiniń áli kúnge deıin kórshi memleket baǵdarlamasyna negizdelgenin, osynyń saldarynan ondaǵy balalardyń UBT-nyń mindetti pánderi – Qazaqstan tarıhy, qazaq tili, qazaq ádebıetin oqymaǵandyqtan, bul jaǵdaı qazaqstandyq joǵary oqý oryndaryna túsýine kóp kedergi bolyp otyrǵanyn aıtqan edi. Jergilikti bılik aıtqan problemalar qatarynda Baıqońyrda turatyn el azamattary páterlerin jekeshelendire almaıtyny, qaladaǵy kommýnaldyq qyzmet aqysynyń qymbattyǵy, medısınalyq qyzmettiń tapshylyǵy sekildi máseleler de bar bolatyn.
Jalǵa berilgen qalanyń jaǵdaıyn jıi kóterip júrgenderdiń biri – Senat depýtaty Murat Baqtııaruly. Jýyrda ǵana senator Baıqońyrda qazaqstandyq standart boıynsha bilim beretin balabaqshalar men mektepterdiń tapshylyǵy týraly taǵy da aıtty. 2015 jyly Qazaqstan jáne Reseı úkimetaralyq komıssııasynyń sheshimimen Reseıge qarasty 5 mektep pen 1 balabaqsha Qazaqstannyń qaramaǵyna alynyp, balalarǵa qazaq tilinde bilim alýǵa múmkindik jasalǵan. Byltyr memlekettik-jekemenshik áriptestik boıynsha taǵy 2 balabaqsha ashylyp, qyzmet kórsetilýde. «Biraq bul balabaqshalarda ana tilinde bilim berý men mektepaldy daıarlyqty tolyqqandy ótkizýde kemshilikter bar», dedi M.Baqtııaruly.
Búginde qaladaǵy 12 mekteptiń beseýi Qazaqstannyń bilim berý standartyna kóshirilgen. Olardaǵy oqýshy sany 5 236-ǵa jetip otyr. Al RF baǵdarlamasy boıynsha bilim beretin qalǵan 7 mektepte 3 953 oqýshy oqyp jatyr. Olardyń 1 408-i bizdiń respýblıka azamaty. Bılik ókilderimen, depýtattarmen kezdesýde qalalyqtar orys tilinde oqytatyn qazaqstandyq mektepke suranystyń joǵary ekenin eskere otyryp syıymdylyǵy tolyq qamtylmaǵan osy 7 mekteptiń birin Qazaqstan menshigine berýdi jıi aıtady. Biraq bul úshin RF Aǵartý mınıstrliginiń kelisimi kerek.
Qazaqstan Prezıdentiniń «Baıqońyr» keshenindegi arnaýly ókili qyzmetin qamtamasyz etý basqarmasynyń dereginshe, qazaq balabaqshalarynyń sanyn arttyrý úshin burynǵy №21 «Vasılek» balabaqshasynyń ǵımaratyn RF jaldaýynan shyǵaryp, Qarmaqshy aýdany ákimdiginiń kommýnaldyq menshigine berý baǵytynda jumystar atqarylyp jatyr eken. Osydan 4 jyl buryn oblystyq medısına ortalyǵynyń fılıaly bolyp ashylyp, keıinnen aýrýhanaǵa aınalǵan «Baıqońyr qalasynyń kópbeıindi aýrýhanasy» ShJQ KMK áýelgide mamandar tapshylyǵyn sezingen. Jyl basynan beri munda 19 dáriger jumysqa qabyldanyp, olar qyzmettik páterlermen qamtylypty.
Baıqońyr – qymbat qalalardyń biri. Ásirese, kommýnaldyq qyzmet aqysy aspandap tur. Jalaqysy joǵary RF azamattary buǵan qınala qoımas, olarmen salystyrǵanda aılyǵy jarytymsyz bizdiń jurtqa osy jaǵdaı asa aýyr tıedi. Mysaly, osy ýaqytqa deıin ondaǵylar ballondaǵy suıyq gazdyń ár tekshe metrine 800 teńgeden tólep keldi. Byltyr «Baıqońyr» keshenin gazben jabdyqtaý týraly kelisimge qol qoıylyp, onyń aıasynda qalada barlyq kóp páterli turǵyn úıler gazdandyrylǵan. Qazir kógildir otynnyń tekshe metriniń baǵasy 20 teńgeden sál asady. Biraq ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldary salynǵan, mazýtpen jumys isteıtin qalalyq jylý elektr stansasynyń ónimi áli de qymbat bolyp otyr. Osyǵan baılanysty aldaǵy 2 jylda shahardaǵy jylý elektr stansasyn tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý josparlanýda.
Osy jyly «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha salynǵan 50 páterli turǵyn 5 úıden 200 otbasy baspanaly boldy, qazaqstandyq memlekettik qurylymdardyń mamandaryna qyzmettik turǵyn úı retinde 50 páter berildi. Baǵdarlama boıynsha turǵyn úı qurylysyn jalǵastyrý úshin joba ázirlendi. Bul jańa jumys oryndaryn ashýǵa, azamattarymyzdyń turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa áser etedi.
Qazir shaǵyn qalanyń jaǵdaıy kóp ózgergen. Shahar men onyń irgesindegi Aqaı, Tóretam eldimekenderi turǵyndarynyń jaǵdaıyn jaqsartý úshin qolǵa alynǵan bastama kóp. Degenmen de áleýmettik qamtylýy tómen, jumysy joq, eki qolǵa bir kúrek tapqanmen jalaqysy az Qazaqstan azamattaryn basqalarmen teńestirý úshin áli de atqarylar sharýa kóp.
Qyzylorda
