Úńgirdiń túbinde aınadaı tunyq kól jatyr. Ańyz boıynsha, kóldiń túbinde tastan jasalǵan qupııa esik bar ekendigi aıtylady. «Osy qupııa esik Shyńǵyshan jerlengen qonaq bólmege aparady» degen ańyzdy estigende, aýzy tar úńgirge qalaıda kirýge asyǵasyz. Biraq tar úńgirge súrinip-qabynyp kirýin kirip alǵanmen, túbindegi kólge jete qoıý ońaı bolmaıtyn. Osy jaǵdaıdy eskergen Shyǵys Qazaqstan oblystyq basqarma bastamasymen tas qarańǵy úńgirdiń ishine samaladaı jaryq ornatylyp, baspaldaq qoıylyp, jaǵdaı jasalýy munda kelýshiler úshin tamasha jańalyqqa aınaldy.
Muhtar Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasynyń «О́kinishte» atty taraýynda Abaıdyń Peterbordan kelgen Ábishti sergip, serpilip qaıtsyn dep osy Qońyr áýlıege jiberetini baıandalady. Sonda úńgirdiń mańyndaǵy qorymdarǵa tańdana qaraǵan Ábishke Abaıdyń shákirti ári inisi Kókbaı aqyn Qarakereı Qabanbaı batyrdyń Abylaı hannyń tapsyrmasyn oryndap, qalaı «Daraboz» atanǵany týraly áńgimeni aıtyp beretin tusy bar.
Buryn kórgender erterekte úńgir ishinde balbal tastar men músinder bolǵanyn aıtady, biraq ıadrolyq jarylys kezinde qoparylyp qulaǵan tastar basyp qalǵan ba eken, qazir joq. Jalpy, úńgirdiń aınalasynda qorym kóp, ári qaraı assańyz, Baqabas áýlıe jatyr, qysqasy ańyz tunǵan tóńirek deýge bolady. Táýelsizdiktiń 30 jylynda elimizdiń rýhanı-mádenı mol murasyna mán berilip, ulttyq qundylyqtarymyzdy saralaý, rýhanı- geografııalyq, tarıhı-mádenı beldeýdegi qasıetti jerlerimizdi jańǵyrtýǵa úlken mańyz berilip, Qońyr áýlıe tarıhı orny syndy elimizdegi tarıhı-mádenı muranyń basym bóligi kúrdeli jóndeýden ótti. Elbasy N.Á.Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq qujatynda jalpyulttyq qasıetti mekender uǵymynyń mańyzdylyǵyn atap ótken bolatyn. Prezıdent óz sózinde: «Qazaqstannyń qasıetti jerleriniń mádenı-geografııalyq beldeýi – neshe ǵasyr ótse de, bizdi kez kelgen rýhanı jutańdyqtan saqtap, aman alyp shyǵatyn sımvoldyq qalqanymyz ári ulttyq maqtanyshymyzdyń qaınar bulaǵy. Ol – ulttyq biregeıliktiń basty elementteriniń biri» deı kele, «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» qujaty aıasynda «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» atty jobanyń qolǵa alynatyndyǵy týraly aıtqan edi. Máselen, «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasy qolǵa alynǵaly beri 100-den astam nysan jalpyulttyq deńgeıde qasıetti oryndar sanatyna kirse, 500-den astam nysan jergilikti mańyzy bar kıeli nysandar qataryna engizilgen. Atalǵan nysandar ejelgi zamandardan, odan keıingi tas dáýirinen bastap, orta ǵasyrlarǵa deıingi aralyqtaǵy aýqymdy hronologııalyq kezeńderdi qamtıdy. Osy rette atalǵan nysandar túbegeıli ǵylymı zertteýlerdi, qorǵaýdy jáne qalpyna keltirýdi, sondaı-aq barynsha uqyptylyqty qajet etedi. Kıeli nysandar tizimi úsh uıymnyń Á.H.Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýty, Sh.Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýty, Memleket tarıhy ınstıtýty ǵylymı ujymdarynyń alqalyq irikteýiniń negizinde qurylyp, muraǵat-bıblıografııalyq sıpattaǵy materıaldarǵa, dala zertteýlerine súıene otyryp, ǵalymdar ejelgi kezeńnen qazirgi zamanǵa deıingi sıpattamasy bar nysandardyń tizimin jasap shyqty. Bul rette «Táýelsizdik jyldary, ataqty ata-babalarymyzdyń esimderin qaıta jańǵyrtýǵa múmkindik týǵanda, qoǵamdyq sana da ózgerdi. Dinı týrızm óziniń sheńberine jyl saıyn jańa aımaqtardy jumyldyryp, keń etek jaıyp keledi. Dinı týrızm men ataqty ata-babalardy qurmetteýmen baılanysy bar kıeli jerlerdi halyqtyń zııarat etýi arasynda olardyń ara-jigin ajyratý qajettiligi týyndady», degen akademık Baýyrjan Baıtanaevtyń pikiri bolashaǵymyzdy qurýda rýhanı negiz bolyp tabylatyn baı murany saqtap, keleshek urpaqqa amanat etýdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin ańǵartady.
