Eńbek naryǵy burynǵydan ózgerek

Jumys onlaın rejimge aýysqan sátte jumys berýshiler men qyzmetkerler de ózderiniń kúndelikti qyzmetin basqa qyrynan tanı bastady. Keıbir mekemeler jumysty keńsege barmaı-aq oryn­daýǵa bolatynyna kóz jetkizip, tańer­teń­nen keshke deıin jalǵasatyn dástúrli for­mattan bas tartyp jatyr. О́mirlik qundylyqtaryn qaıta túgen­degen halyq arasynda kóńili qalamaıtyn jumysyn tastap, júrek qalaýyn oryndaýǵa bel býǵandar kóp.

Kanadada júrgizilgen saýaldamanyń nátı­jesinde turǵyndardyń tórtten biri pan­demııa kezinde mamandyq aýystyrý týraly oılap júrgeni anyqtalǵan. Kana­dalyqtardyń 24 paıyzyn kásibı jolyn qaıta qarap, jumys ornyn ózgertý týraly oıǵa pandemııa jetelegen eken. Qazir ár bu­ryshtan jahandyq pandemııanyń eko­no­mıkalyq saldaryn talqylap jat­qany­­­myzben, onyń adamnyń ál-aýqa­ty­na, áleý­mettik-psıhologııalyq jaıyna qa­laı áser etkenin aıtyp jatqan eshkim joq. Bul – bolashaq zertteýlerdiń enshisinde...

Jalpy, turaqsyz álemde turaqty jalaqy alyp otyrǵan jumystan bas tartý­­­dyń ózi qıyn. Qaıta osy kezeńdi ómir­­lik mańyzy bar sheshim qabyldamaı, «tynysh» ótkizýdi de oılaıtyndar kóp. Degen­­men kez kelgen daǵdarys jańa múm­kin­­­dik­terge jol ashady degen sózdiń jany bar se­kildi. Mansabyn ózgertkisi kele­tin­­­der­diń 36%-y – 40 jasqa jetpegen aza­­mat­­tar, al 50 jastan asqan respon­dent­­ter­­diń tek 15%-y mamandyq aýystyrý tý­raly oı­laı­tyn­yn aıtqan. Bul jas­tardyń óz­geris­ke beıim, zaman talabyna saı mańyzdy sheshim qabyldaýǵa daıyn ekenin kórsetedi.

Daǵdarysta jumyssyz qalǵan adam­dar­dyń da kóp ekeni belgili. Kóp kásip­kerler bankrotqa ushyrap, óndiris­terin jabýyna týra keldi. Eki qolǵa bir kúrek izdegen jurt jańa múmkindikter qaras­tyratyny anyq. Sondaı-aq úıden jumys isteıtin qyzmetkerlerde qosymsha ýaqyt paıda bolyp, osyǵan deıin úlgermeı júrgen isin dóńgeletýge múmkindik aldy. Qoǵamnyń dál burynǵy qalpyna keler-kelmesin de kesip aıtý qıyn.

Avtobýs júrgizýshileri, aýla sypyrý­shylar, kásiporyn, óndiris, qury­lys jumysshylary sekildi qara jumys kúshine suranys árdaıym bolady. Ol jumys ázirge qyzmetkerdiń óz ornynda bolýyn talap etedi. Alaı­da oı eńbegimen aınalysatyn kóp qyz­met­kerdiń qashyqtan jumys isteı alatynyna tolyq kóz jetti. Saýaldamaǵa qatysqan, osy jolmen nápaqa tabatyn 4700 qyzmetker eski jumys tásiline oral­ǵysy kelmeıtinin jetkizipti. Qyz­met­kerlerdiń tek 12%-y tolyqqandy keń­se­ge oralýǵa daıyn eken, al 72%-y keń­se men úıde jumys isteýdi qatar alyp júrý­ge bolatynyn qoldapty. Bul alda­ǵy jyl­dary kúni boıy keńsede otyryp jumys isteıtinderdiń qatary azaıaty­nyn kórsetedi. Sebebi jumys berýshiler qyz­met­kerlerdiń yrqyna kónip, jumys tá­silin ońtaıly etýge tyrysatyny anyq.

Coursera sekildi belgili bilim berý platformalary tegin kýrstar usynyp, qysqa ýaqytta meńgerýge bolatyn maman­dyqtarǵa jol ashty. Osylaısha stýdent­ter ǵana emes, kásibı mamandar da biliktiligin arttyrdy. Al úıde otyr­ǵan qyz-kelinshekter arasynda túrli taǵam­dar ázirlep satý kóbeıe bastady. Osyǵan deıin otbasy úshin dámdi taǵam ázir­leıtin jandar endi ony satýǵa shy­ǵara bastady. Osylaısha karantın ta­laı­larǵa súıikti isimen aınalysýǵa múm­kindik berdi deýge bolady.

AQSh-ta meıramhanalar jabylyp, tamaqtaný oryndary shyǵynǵa batqan tusta jeke aspazdarǵa suranys arta bastaǵan. Syrttan tamaqtanýǵa úırengen qaltaly azamattar endi jeke aspaz jaldaı bastaǵan. Osylaısha keıbir maman­dyqtar basqa qyrynan ashyla tústi. Taǵam jetkizý oryndary da joǵary suranysqa ıe bola bastady.

Jalpy, pandemııa kezinde jumys aýystyrý týraly pikirler ekige aıyrylady. Bireýler turaqsyz kezde basqa jumys izdep sabylǵansha, bar jumystan aıy­rylmaýǵa tyrysý kerek desedi. Endi bireýler qazir turaqty jumysyń bol­ǵanymen, erteń ol toqtap qalýy múmkin, sondyqtan jańa jumys izdeý artyqtyq etpeıdi dep keńes beredi. Shynynda, aldaǵy jyldary da daǵdarys jalǵasyp, keıbir jumys oryndary jabylyp qalýy múmkin degen qaýip bar.

Pandemııa soqqysy aýyr tıgenderdiń biri jastar ekeni burynnan aıtylyp keledi. Ásirese 16-24 jas aralyǵyndaǵy aza­mat­tardyń joǵaltqany kóp boldy. Ju­myssyz qalǵandardyń alǵy shebinde – osy jas mamandar. Olar sondaı-aq kásip­tik daıyndyq múmkindikterinen de tys qaldy. Oqý bitirgen, eńbek naryǵyna ja­ńa­dan qosylýdy josparlaǵan azamat­tar­­dyń negizgi josparynyń kúl-talqany shyq­ty. Endi olar ne istemek? Munyń bar­ly­ǵy onsyz da ýshyǵyp turǵan áleý­met­­tik salanyń halin odan saıyn aýyrlatpaq.

О́z hobbıin qarjy tabý kózine aınaldyra bilgenderge áleýmettik jeliniń kómegi kóp boldy. Qazir Instagram, Facebook, YouTube jelileri de jańa jumys oryndaryn ashyp, aqsha tabýǵa múmkindik berip otyr. Sıfrly álemde osy sekildi elektrondy medıanyń yqpa­ly arta bermese, azaımasy anyq. Sol sebepti zaman talabyna saı jańa paıda bolǵan mamandyqtardy da qosymsha ıgerýge týra keledi. Jahandyq trendti der kezinde sezip, osy salaǵa beıimdelgen maman­dar utylmady. Karantınde úıine qa­malǵan jurt sıfrly medıaǵa sura­nysty arttyryp, qaralymdy kóbeıte bastady. Áleýmettik jeli menedjeri, áleýmettik medıa strategi, qaýymdastyq menedjeri, brend menedjer, kontent strategi sekildi aty men zaty belgisiz jańa mamandyqtar qaptap ketti. Bul jańa kásip túrleri búginde qatardaǵy qyzmetke aınalyp ketti.

Pandemııa jumys berýshiler úshin de ońaıǵa soqpady. Máselen, Aýstralııada jyl basynan beri mıllıondaǵan adam jumysyn joǵaltqan, qyrkúıektiń ózinde 30 myń jumys orny bos qaldy. Mamandar qazir eńbek naryǵynda básekeniń joǵary ekenin aıtyp otyr. Jumys berýshiler úshin tańdaý kóp, al izdeýshilerge báseke joǵary. Jalpy, erler men áıel maman­dar arasynda da ózgeris bar ekeni aıtyl­dy. Aýstralııalyq sarapshylar erler­men salystyrǵanda áıelderdiń jumys ornyna qaıta oralýy ekitalaı dep otyr. Munyń ózi jańa áleýmettik máselelerdiń paıda bola bastaǵanyn kórsetedi.

Eńbek naryǵy pandemııa eleýli áser etken salalardyń biri boldy. Bul óz­ge­ris­­­t­erdiń saldary men múmkin­dik­­terin ázir­ge boljaý qıyn. Dese de ár­bir kúr­deli jaǵdaı adamzatty jańa bas­tama­lar­ǵa ıter­meleıdi desek, munyń da qaıyry bola­tyny sózsiz. Bireýler júrek qalaýyn oryn­dap, jańa mamandyq ıgerip jatsa, bireýler ózine ne keregin endi oılana bas­tady. Bir anyǵy – bul ózgerister nátı­je­sinde eńbek naryǵyndaǵy báseke qaıta kú­sheıip, bilikti mamandar sany arta túsetini.