Qazaqstan: álem chempıonattarynyń ordasyna aınaldy

Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń sportqa kóńil bólýiniń, erekshe qoldaýynyń arqasynda respýblıkada sport salasy óte qarqyndy damydy. Nátıjesinde, sportshylarymyz Olımpııa oıyndarynda, shetelderde ótken túrli álem, Azııa birinshilikterinde tolaıym tabystarǵa jetý arqyly sporttyq uıymdardyń basshylyǵyn moıyndatyp, álem chempıonatyn Qazaqstanda da ótkizýge bolatynyn dáleldedi. Sóıtip keıingi 10 jyldyqta elimizde bir emes, bes birdeı eń úlken sporttyq oqıǵa sanalatyn álem chempıonattarynyń jalaýy jelbiredi.

Táýelsizdiktiń úshinshi on jyldyǵyna qadam basqandaǵy alǵashqy álemdik doda – boks básekesi boldy. Qazaqstanda tuńǵysh ret ótkizilgen 2013 jylǵy bokstan eresekter arasyndaǵy álem chempıonaty Almatydaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy sport jáne mádenıet saraıynda ótti. Halyqaralyq boks qaýymdastyǵynyń (AIBA) deregi boıynsha, Almatyǵa 116 elden 576 boksshy kelip, chempıonattar tarıhynda eń kóp sportshy qatysqan jarys retinde rekord tirkeldi. Qazaqstan boks federasııasynyń 80 jyldyǵymen qatar kelgen jahandyq chempıonat jankúıerler esinde shlemsiz ótken alǵashqy birinshilik retinde qaldy.

О́zge dodalarǵa qaraǵanda, bylǵary qolǵap sheberleri arasyndaǵy jahan birinshiliginiń orny erekshe. О́ıtkeni London Olımpıadasynan keıingi býyn almasý prosesinen soń quramaǵa jańa kúsh ıeleri qosylǵan bolatyn. Tipti keıbiriniń álemdik deńgeıdegi tájirıbesi bolmasa da, Almatydaǵy alamanda eshbiri aıanyp qalmady.

Eki aptaǵa sozylǵan Alataý bókterindegi dúbirli dodada Birjan Jaqyp, Mereı Aqshalov, Danııar Eleýsinov jáne Jánibek Álimhanulynyń asyǵy alshysynan túsip, álemdik synda atoı salǵany kúni búgingideı kóz aldymyzda.

Chempıonat qorytyndysy boıynsha 4 altyn, 2 kúmis, 2 qola medal enshilegen Qazaqstan quramasy jalpykomandalyq esepte tuńǵysh ret kósh bastady. Al Kýba (2 altyn, 2 kúmis, 1 qola) – ekinshi oryn, Ázerbaıjan (2 altyn, 1 qola) – úshinshi oryn, Reseı (1 altyn, 2 kúmis, 1 qola) tórtinshi oryndy ıelendi. Álem chempıonatynyń jabylý saltanatynda sóz sóılegen AIBA-nyń sol kezdegi basshysy Chıng-Kýo Vý «Týrnırdiń eń úzdik boksshysy» ataǵyn Danııar Eleýsinovke, al «Úzdik bapker» ataǵyn Myrzaǵalı Aıtjanovqa berdi.

Araǵa jyl salyp álem chempıonaty taǵy da Almatyǵa, taǵy da sol Balýan Sholaq sport keshenine qaıta oraldy. 2012 jylǵy London Olımpıadasyndaǵy qazaqstandyq ziltemirshilerdiń jeńisinen keıin Halyqaralyq aýyr atletıka federasııasy álem birinshiligin Almatyda ótkizý týraly sheshim qabyldady.

Alataý baýraıynda uıymdastyrylǵan jahandyq dodada Qazaqstan quramasy úsh altyn, eki kúmis, bir qolamen jalpykomandalyq esepte úshinshi oryn aldy. Alǵashqy eki oryndy Qytaı (4 altyn, 1 kúmis, 6 qola) men Soltústik Koreıa (4 altyn, 1 kúmis, 3 qola) ózara bólisti.

Áıelder arasyndaǵy básekede London Olımpıadasynyń chempıony Zúlfııa Chınshanlo (58 kg) 2013 jylǵy álem chempıony qytaılyq qarsylasy Lı Iаszıýndi artqa tastap, chempıondyq tájdi tartyp aldy. Iаszıýn bir jyl buryn Polshada ótken básekede 221 kılony eńsergen bolsa, Chınshanlo Almatyda 232 kılo ziltemirdi basynan asyra kótergen-di. Taǵy bir aıta keterligi, jerlesimiz serpe kóterýde talaı jyldan beri murty buzylmaı kele jatqan álem rekordyn jańartty. Jalpy, sol chempıonatta tórt birdeı jańa álem rekordy tirkelgen bolsa, sonyń ekeýi jerlesterimizge tıesili boldy.

Erler arasynda eki birdeı órenimiz dara shyqty. Onyń biri sol ýaqytqa deıin úsh dúrkin álem chempıony bolyp, tórtkúl dúnıege ózin áldeqashan moıyndatyp úlgergen Syr óńiriniń syrbazy Ilıa Ilın bolsa, ekinshisi kóptiń kózine túse qoımaǵan jas talant Jasulan Qydyrbaev edi. 94 kılo salmaqta óner kórsetken J. Qydyrbaev 2012 jyly dopıng qoldandy dep aıyptalyp, eki jylǵa sporttan shettetilgen. Jarystardan tys qaldym eken dep eńsesin túsirmegen 20 jastaǵy «tolaǵaı» jigit sporttyq babyn saqtaý úshin bir sátke bolsyn jattyǵýdan qol úzgen joq. Jaza merzimi 2014 jyly qarashanyń 11-i kúni aıaqtalyp, tórt kúnnen keıin, ıaǵnı 15 qarashada óziniń alǵashqy básekesine qatysqan qandasymyz sport saraıyna jınalǵan dúıim jurtty tań qaldyryp, álem chempıonatynyń altyn medalin qanjyǵasyna baılady.

Al 105 kıloda jeńilistiń ne ekenin bilmeıtin Ilıa Ilın óziniń álemde teńdesi joq sportshy ekenin taǵy bir márte dáleldedi. Úsh birdeı álem chempıonatynyń júldegerleri arasynda órbigen saıysta jerlesimizdiń baǵy jandy. Qos saıys nátıjesi boıynsha ózbek Rýslan Nýrıddınov ekeýi birdeı 432 kılony kótergenimen Ilınge qaraǵanda salmaǵy 30 gramǵa artyq bolǵany úshin Rýslan kúmis júldeni mise tutty. 

Almatydaǵy eki birdeı dúnıejúzilik dodadan keıingi álem chempıonaty 2015 jyly resmı astanaǵa oıysty. Elordada shymyldyǵy túrilgen dzıýdodan jahandyq saıysqa dúnıe júziniń 137 memleketinen kelgen 823 sportshy bir apta boıy jarys kórkin qyzdyrdy. Elimizde ótken buǵan deıingi tórt qurlyq chempıonaty sııaqty bul jolǵy baıraqty báseke qazaq sportshylary úshin tabysty aıaqtaldy. Olaı deýge negizgi sebep, balýandarymyz bir altyn jáne bir kúmis medal enshilep, 2009 jyldan beri jańarmaı kele jatqan nátıjege túzetý engizdi. Sol jyly Nıderlandtyń Rotterdam qalasynda ótken álemdik dodada qazaqstandyq Maksım Rakov 100 kıloǵa deıingi salmaqta atoı salǵan edi. Bul Qazaqstannyń dzıýdo tarıhyndaǵy alǵashqy altyn júldesi bolatyn. Mine, araǵa alty jyl salyp Eldos Smetov (60 kg) álem chempıonatynda top jarǵan ekinshi qazaqstandyq sportshy degen ataqqa ıe boldy. Al fınalda Eldostan jeńilip, kúmis medal alǵan Rýstam Ybraev el tarıhynda kúmispen kúptelgen ekinshi sportshy atandy. Buǵan deıin 2013 jyly Azamat Muqanov Rıo tatamıinde dál osyndaı nátıje kórsetip edi. Jalpy bul birinshilik eki qazaq sportshysynyń tarıhta alǵash ret fınalda óner kórsetýimen kópshiliktiń esinde qaldy. Jarystyń saltanatty jabylý rásiminde Halyqaralyq dzıýdo federasııasynyń prezıdenti Marıýs Vızer qazaq eliniń qonaqjaılyǵy men birinshiliktiń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵany úshin alǵys aıtyp, álemdik dzıýdonyń damýynda Qazaqstan úlken ról atqaratynyn da atap ótti.

Táýelsizdik tarıhyndaǵy tórtinshi álem chempıonatynyń jalaýy da dál osy elordamyzda jelbiredi. Dúnıe júziniń eń myqty degen burymdy boksshylarynyń basyn qosqan dúbirli dodada qyzdarymyz úsh jyl buryn erler kórsetken tolaıym tabysty qaıtalady. Iаǵnı 10 salmaq dárejesi boıynsha synǵa túsken Qazaqstan quramasynyń 4 boksshysy jahannyń teńdessiz sportshysy degen ataqqa ıe bolsa, eki sportshymyz el qorjynyna qola júlde saldy.

Atap aıtar bolsaq, Nazym Qyzaıbaı (48 kg), Dına Jolaman, (54 kg), Valentına Halzova (69 kg) jáne Lázzat Kúngeıbeva (+81 kg) altynnan alqa taǵynyp, qazaqtyń tek jigitteri ǵana emes, kúrzi judyryqty qyzdary da myqty ekenin barshaǵa pash etti.

Qazaq topyraǵyndaǵy ázirshe eń sońǵy álem chempıonaty 2019 jyly uıymdastyryldy. Nur-Sultanda ótken kúres túrlerinen jahan birinshiligine tórtkúl dúnıeniń eń myqty degen 1002 balýany keldi. Bas qaladaǵy álemniń basty jarysy Tokıo Olımpıadasyna joldama beretin alǵashqy lısenzııalyq týrnır bolǵan soń, kópshiliktiń nazary elordaǵa aýdy. О́kinishke qaraı, el namysyn tý etken 30 balýanymyzdyń ishinde úsh órenimiz fınalǵa shyqqanymen, barlyǵy da qolda turǵan altyn medaldy ýysynan shyǵaryp aldy. Nátıjesinde, jerlesterimiz úsh kúmis, tórt qola medaldy qanaǵat tutty. Altyn almadyq degen ókinishtiń úles salmaǵy basym bolǵanymen, baqandaı segiz sportshymyzdyń Tokıo Olımpıadasyna tikeleı joldama ıelengeniniń ózi qazaq balýandary úshin nashar nátıje dep aıta almaımyz.