Ár sekýndy sanaýly feldsherler

Jedel járdemge de járdem kerek

Damyǵan jáne kórshiles elderdiń tájirıbesin negizge alsaq, olarda reanımobıl kólikteriniń jedeldigi árdaıym aldyńǵy qatarda turady. Osy oraıda óńirdegi alǵashqy medısınalyq kómek­terdiń jaı-japsaryn baqylap kórdik. Qostanaı oblystyq jedel járdem kór­setý stansasynyń joǵary sanatty feld­sheri, kásipodaq komıtetiniń tóraıymy Lázzat Qypshaqbaıqyzy jumys barysynda kezdesken keleńsiz oqıǵalardyń birsypyrasyn aıtyp berdi.

− Jedel járdem kóligi jol – kólik oqı­ǵa­syna túsip qalǵanda dereý sheshimin tabý­ǵa tyrysamyz. Bizdiń júrgizýshilerge jol bermeı, soǵyp ketken jaǵdaılar da kezdesti. Máselen, aýyr haldegi naý­qas­ty aýrýhanaǵa jetkizerde, jeńil kólik­tiń júrgizýshileri jol bergisi kel­meıdi. Sodan jol kólik oqıǵasyna tap bolyp, keıde jedel járdem qyzyl belgi­den ótip ketkenimiz úshin aıyppul sa­lady. Sırenany qansha jaqsaq ta, ony beı­ne­baqylaý kamerasy durys tirke­meıtin kezderi boldy, − deıdi Lázzat Qypshaq­baıqyzy.

Kórshiles О́zbekstanda sońǵy 2 jylda shuǵyl kómektiń ýaqtyly kelmeýinen 48 myńnan astam adam qaıtys bolǵan. Sondaı-aq 3 jyl ishinde arnaıy avto­kólik quraldaryna jol bermegen júr­gizýshilerge qatysty 700-den astam de­rek tirkelgen. Buǵan deıin elimizdiń Densaý­lyq saqtaý mınıstrliginiń ókilderi jol boıynda jedel járdem kólikterin jiber­meıdi degen máseleni birneshe ret kótergen-di. Sondyqtan feldsherler sha­qyr­týlarǵa keshigip keledi degendi alǵa tartady. Osyǵan oraı vedomstvo júr­gizý­shilerdi jolda saq bolýǵa jáne jedel járdemge jol berýge shaqyrady. Ozyq elderde jedel járdem sırenasyn estigende júrgizýshilerdiń ózin qalaı ustaý kerektigi týraly arnaıy qaýly bekitilgen.

«Jedel járdem kóligi sırena­men kele jatsa da, ony eshkim elep jat­qan joq. Mysaly, ózim balalar feld­sheri bolǵandyqtan, kóbine tájirı­be bary­synda deneleri qury­syp-tyrysatyn, talmasy ustap qala­tyn balalardy jıi kezdestiremin. Dál sondaı mezette bala­lardyń denesi qurysyp qalýy birneshe saǵat boıy toqtamaıdy. Tek aýrýhanaǵa aparyp, jan­saqtaý bólimine jatqyzǵanda ǵana densaýlyǵy qalypqa keledi. Sol sýdorgympen kele jatqanda bizge jol bermeı, adamdy ári-sári qylatyny bar», deıdi joǵary sanatty feldsher.

Eske sala keteıik, Samara-Shymkent tasjolynyń Hromtaý aýdany men Aq­qudyq kenti aýmaǵynda jeńil jáne jedel járdem qyzmetiniń kóligi soqtyǵysyp, aqyr aıaǵynda bir jolaýshy aýrýhanada jan tásilim etti. Belgili bolǵandaı, jeńil kólik júrgizýshisi rýlge ıe bola almaı qalǵan. Osyndaı jaıttyń biri Pavlodar qalasynda qaıtalandy. Baǵdarshamnyń qyzyl túsine ótip ketken kólik jol apa­tyna sebepshi boldy. Zardap shekken medısına mamandary men naýqas aýrýhanaǵa jatqyzyldy. Árıne, bul jaıttan keıin naýqastardyń deni jazylyp shyqty.

Qas-qaǵym sátte…

Lázzat Qypshaqbaıqyzy feldsher mamandyǵyn 1994 jyly támamda­ǵan. Eńbek jolyn Shymkenttegi qalalyq je­­del járdem stansasynda bastap, 7 jylyn sarp etken, odan ári 13 jylyn oqý-aǵartý salasyndaǵy meıirgerlik qyzmetke ar­naǵan. Al Qostanaı oblystyq jedel járdem stansasynda 4 jyldan beri jumys istep keledi. Joǵary sanatty feldsher oblystyq jedel járdem stansasynda júrip, birneshe tosyn da qyzyq oqıǵalardy bastan keshirgen. So­lardyń biri 10 aılyq balanyń úlken tabletkany jutyp qoıǵan. Feldsherler je­del áreket etip balany aýrýhanaǵa jet­kizgen. Qaýipti zatty endoskopııamen alyp, sodan soń sábıdiń beti beri qaraǵan. Atalǵan oqıǵa áleýmettik jelilerde tarap, medısına qyzmetkerleri kópshilik­tiń qurmetine bólendi.

«2020 jyldyń kúzinde qaýipti jaıt oryn aldy. Oqıǵa ornyna shuǵyl habarmen jettik. Sóıtip balanyń tynys alýy tarylyp, entigip turǵanyn baıqadym. Bul ýaqytta karantındik shekteýler de, saıabyrlasa da, jurtta qorqynysh qalyp qoıǵan edi. Balanyń júzi sup-sur bolyp, qımyl-qozǵalysy odan beter nasharlap bara jatty. «Meni ishke kirgizińiz, balaǵa kómekteseıin» desem, ákesi «sen balaǵa koronavırýsqa qarsy ekpe salǵaly ja­tyrsyń. Men oǵan jol bermeımin» dep qarsy aldymda qasqaıyp turyp aldy. Al jedel járdem qyzmetin egde tartqan anasy shaqyrǵan eken. Bir kezde maǵan dóreki sóılep, qol kóterýge deıin bardy. Júrgizýshimizdi shaqyrttym. Ol me­ni dereý syrtqa alyp shyqty. О́ki­nish­ti­si, men áli de kómek kórsete alma­dym. Amalymyz taýsylǵandyqtan, polı­sııaǵa habarlastyq. Polısııa ókil­deri kelisimen, balanyń entigin dári egip qana toqtattyq. Ári qaraıǵy densaý­ly­ǵyn baqylaý maqsatynda balany aýrýhanaǵa alyp keldik. Osy tusta polı­seıler shaǵymdanýshy retinde aryz toltyrtqyzdy. Alaıda aýrýhanaǵa qaı­­­ta kelsem, balanyń ákesi aýrýhana­da mas kúıinde júr. Eshqandaı shara qol­­­dan­­baǵandaryna tosyrqap qaldym. Tipti menen keshirim suraǵan joq. Oǵan qosa ol oblysqa qarasty Naýryzym aýdanyndaǵy mektepte sabaq beredi eken. Sony bile tura, onyń mektep qabyrǵasynda sabaq berip júrgenine qorqynyshpen qaraımyn. Bul jerde birinshiden balanyń, ekinshiden meniń ómirime aıtarlyqtaı qaýip tóndi», deıdi feldsher.

Budan bólek, Lázzat Qypshaqbaı­qy­zy júkti áıelderdi jedel járdem kóliginde, jol boıynda, sondaı-aq temir jol vokzalynda qabyldaǵan kezderi bolǵan. Aıta keterligi, ol poıyzdardyń qarama-qar­sy baǵytta qozǵalǵanyna qaramastan, per­ron ortasynda egiz balanyń dúnıege kelýi­ne septigin tıgizgen eken.

Feldsherler nege tapshy?

Beıdaýa keseldi jeńip shyǵý úshin áli de tıisti sharalar qoldanylyp keledi. Degenmen, indettiń birinshi tolqynyn­da medısına mamandary jetispeıdi. Eli­mizdiń túkpir-túkpirinen jas mamandar tartyldy. Búgingi tańda Qostanaı óńir­lik aýrýhanasy medısınalyq kolledj­di bitirip kelgen jas mamandarmen, onyń ishinde feldsherlermen tolyqtyry­lyp jatyr. Mysaly, jergilikti aýrýhana­da táýligine 2 dárigerlik, 8 jelilik jáne ba­lalardyń 4 jelilik brıgadasy jumys isteıdi.

Lázzat Qypshaqbaıqyzynyń aıtýyn­sha, bastapqyda medısınalyq kolledjdi bitirip kelgen jas mamandardy jal­ǵyz jibermeıdi. Sebebi adamnyń ómiri bári­nen mańyzdy bolǵandyqtan, jaýapker­shiliktiń arta túsetini anyq. Osyǵan baılanysty jelilik brıgadaǵa eki feldsher shyǵady, soǵan qosalqy feldsher retinde jas mamandy tájirıbe jınaýǵa jiberedi.

Sonymen qatar ol qaýlyǵa sáıkes eki feldsher bolyp júrý mindetti eke­nin tilge tıek etti. Alaıda mamandar jetis­pegendikten, bir feldsherden shyǵýǵa týra keletinin aıtady.

«О́zim biletin Qostanaı qalasyndaǵy medısınalyq kolledjden keletin mamandar teorııalyq jaǵynan óte jaqsy daıarlanǵan. Sóıte tura, praktıkalyq tustaryn olar tájirıbe barysynda tolyq­tyrady. Meniń oıymsha, shtat sa­nyn kóbirek ashyp jáne stýdenttik top­tardy tolyqtyrý kerek. Mysaly, feld­sherlik fakýltette bir topta 25-30 ǵana adam bitirip shyǵady. Onyń barlyǵy qalada turaqtamaǵandyqtan, oblystyń ár aımaǵyna jumysqa ornalasady. Osy­dan maman tapshylyǵy bolyp jatyr», deıdi L.Qypshaqbaıqyzy.

Jalaqy kóńil kónshite me?

Qala aýmaǵyndaǵy feldsherlerdiń aılyq tabysy birshama jaqsy desek te bolady. Al shalǵaı eldi mekender­de aılyq turaqsyz ári óte az. Osy tusta aılyq tabysy az bolǵanymen, óz isine adal, bi­limdi mamandardy kezdestirý qıynnyń qıyny. Sebebi aýyldaǵy feld­sherlerdiń arqalaǵan júgi óte jaýap­ty. Olar naýqasty emhanaǵa jetkizgenge deıin aýrýdyń dıagnozyn durys qoıa bilýi tıis. Durys qoıylǵan dıagnozdyń ózi ólim men ómirdiń ortasynda jatqan qanshama taǵdyrdy aman alyp qalady. Sonymen qatar jazataıym oqıǵalar kezinde dárigerge deıingi shuǵyl kómekti alǵashqylardyń biri bolyp osy aýyldyq feldsherler kórsetedi.

О́tken jyly Parlament depýtattary Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda úsh jyl ishinde aýyldy feldsherlik-akýsherlik pýnktter men dárigerlik ambýlatorııalarmen qamta­masyz etý máselelerin kótergen edi. Depý­tattardyń alańdaýshylyǵyn áli kúnge deıin osyndaı medısınalyq pýnktterge óńirlerdiń naqty qajettilikteri týraly derekterdiń joqtyǵy týyndatyp otyr. Dese de sońǵy 3 jyldyqta shalǵaı eldi mekenderde barlyǵy 385 feldsherlik-akýsherlik pýnktter men dárigerlik ambýlatorııalar boı kótergen.

Qas-qaǵym sátte aýrý adamnyń dıag­nozyn dálme-dál qoıa biletin, jumy­sy­na adal, bilikti feldsher Lázzat Qyp­shaq­baıqyzynyń kishigirim nazy bar eken. О́ıtkeni ol oqý-aǵartý salasynda meıirger bolyp istegen jyldary biraz jylǵy biliktik sanatymen 50 myń teńge alyp kelgen.

Jumys tájirıbesiniń jalaqyǵa áseri ár kezeńde túrlenip turady. Statıstı­kaǵa kóz júgirtsek, tájirıbeli mamandar­dyń ózi – 18%-ǵa, mansabynyń birne­she jylynda – 5%-ǵa kóbirek alady. Al jas maman­dardyń jalaqysy 7%-ǵa kem beriledi.

Elimizde jedel járdem feldsher­leriniń basym kópshiligi 165 myń teńge­den alsa, keı óńirlerde 115 648 teńgeden, feldsher-medbıkeler – 100 myń teńge­den alsa, al reıs aldyndaǵy tekserý feldsheri 44 515 teńgeni mise tutady.

Sonymen qatar feldsher mamandy­ǵy boıynsha Almaty qalasynda ortasha jalaqy deńgeıi 175 051 teńgeni quraı­dy. Odan keıingi orynǵa Soltústik Qazaq­stan men Atyraý oblystary jaı­ǵasty. Al eń kóp bos jumys oryndary − Shyǵys Qazaqstan (19,2%), ekinshi orynda – Pavlodar (17,3%), úshinshi oryn­da Atyraý oblystary (15,4%) turaq­tady. Ári qaraı Aqtóbe (11,5%), Batys Qazaqstan (9,6%), Soltústik Qazaqstan (7,7%), Qyzylorda oblystaryn (5,8%), sondaı-aq Almaty (5,8%) men Nur-Sultan qalasyn (3,8%) jáne Mańǵys­taý oblysyn (3,8%) atap ótýge bolady. AQSh-tyń Business Insider eńbek statıstıka­sy bıýrosynyń málimetterine sáıkes, 2029 jylǵa qaraı medbıkelerdiń jyldyq jalaqysy 221 900 dollardy (qazir jylyna 73 300 dollar) quraıdy dep boljam jasalǵan.

Amanat

Qaınaǵan tirshiliktiń ortasynda jú­rip, orta býyndy medısına qyzmet­ker­leriniń eńbegi baǵalanbaı jatady. Qazaqstanda 103 nómirine bir táýlikte myń­daǵan qońyraý túsedi. Bir kúnniń ózin­de qanshama shaqyrtý alynady. Bul kórset­kish jyl saıyn ósýde.

Jaqynymyz aıaq astynan aýyrǵanda ǵana janymyz shyrqyrap, ár sekýnd, mınýtty sanap, jedel járdemdi kútýmen taǵaty taýsylmaǵan adam kemde-kem shy­ǵar. Eki ottyń ortasynda júrip, naýqas­tyń ómirin feldsherlerge amanattaımyz. Osy ýaqytta dıagnozdy du­rys qoıa biletin, aman-esen úıine oralatyn adamnyń taǵdyry – feldsherdiń jaýap­kershiligi men bilimine táýeldi.