Pikir • 18 Aqpan, 2021

«Aıran ishkender» tutylyp júr me? Álde áli de qutylyp júr me?

231 ret kórsetildi

Qoǵamymyzdy ishten iritip, jegideı jep jatqan jemqorlyq indetimen kúres aıaýsyz ekendigin aıǵaqtaıtyn derekterdi bu­qaralyq aqparat quraldary kún sa­ıyn derlik naǵyz maıdannan kelgen jaqsy lepesteı súıinshilete jarııalaý ústinde. Atqarylǵan istiń nátıjesi de jaman emes: Transparency Inernational ha­lyqaralyq uıymy anyqtaǵan sybaılas jemqorlyqty qabyldaý ındeksi bo­ıynsha Qazaqstan byltyrǵy jyldyń qorytyndysyna sáıkes alǵash ret 38 ball jınap, aldyńǵy jylǵymen sa­lys­tyrǵanda 19 saty joǵarylap, 94-orynǵa taban tirepti. Elimizdegi sybaılas jem­qor­lyq qylmystarynyń sany 5 pa­ıyzǵa kemigen. Buǵan burynǵy Mem­le­kettik qyzmet isteri jáne sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi eki­ge bólinip, Antıkor qyzmeti jeke vedoms­tvo bolyp qurylǵandyǵy jáne sybaı­las jemqorlyqqa qarsy zańnamanyń aıtar­lyqtaı qataıtylǵany oń yqpalyn tıgizgendigi anyq.

Bul rette Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev el bıliginiń tizgini qolyna tıisimen sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máselelerine arnalǵan keńes ótkizip, sybaılas jemqorlyqty joıý ákimder jumysynyń negizgi kórsetkishteriniń biri bolatyndyǵyn, bul úshin olarǵa jeke jaýapkershilik júkteletindigin málimdeı kelip: «Eger biz sybaılas jemqorlyqty túbirimen joıǵymyz kelse, meniń pikirimshe, memlekettik organdardyń basshylary ózderi­niń qaramaǵyndaǵy qyzmetkerler sybaılas jem­qorlyq qylmystar jasaǵan jaǵdaıda otstav­k­aǵa ketýi kerek», degen bolatyn.

Osyǵan oraı «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik qyzmeti týraly» zańynyń 43-babyna «...memlekettik organdardyń birinshi basshylary, ortalyq jáne jergilikti mem­le­kettik organdardyń derbes qurylymdyq bó­limsheleriniń basshylary laýazymdaryn atqaratyn memlekettik qyzmetshiler ózde­rine tikeleı baǵynysty memlekettik qyz­met­shi­lerdiń sybaılas jemqorlyq qylmystar ja­sa­ǵany úshin mynadaı:

1) baǵynysty adam jasaǵan sybaılas jem­qor­lyq qylmys pen sybaılas jem­qor­lyq quqyq buzýshylyqtar jasaý­dyń aldyn alý jó­nindegi laýazymdyq mindet­terdi oryn­da­maý­daǵy nemese tıisinshe oryn­da­maý­daǵy kiná arasyndaǵy baılanys anyq­tal­ǵan;

2) baǵynysty adamǵa qatysty sybaılas jemqorlyq qylmysy úshin qylmystyq jaýaptylyqqa tartý týraly zańdy kúshine engen sot aktisiniń bolýy kezinde Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna sáıkes tártiptik jaýaptylyqta bolady» degen ózgeris engizildi.

Al osy zań talabynyń is júzinde oryndal­ýy qalaı? Qazir áleýmettik jelide bir ákim­niń orynbasary óziniń qaramaǵyndaǵy basqarma basshysynyń jemqorlyǵy úshin sot­tal­ǵan­dy­ǵyna baılanysta qyzmetinen ketýge ótinish bergenimen, qatań sógis arqalap, qyz­metinde qaldyrylǵanynyń durys-burys­ty­ǵy jaıly pikirsaıys qyzyp tur. Árıne, ákimniń óz orynbasarynyń oryn alǵan sybaılas jemqorlyq qylmysqa esh qatysy joqtyǵyn eskerip, qoldanystaǵy zańnama aıasynda osyn­daı sheshim qabyldaǵandyǵy daýsyz. Keı óńir­lerde qaramaǵyndaǵy basqarma basshysy para alyp ustalyp, sottalǵandyǵy úshin óz ótinishi­men qyzmetin doǵarǵan ákim orynbasarlary da bar.

Degenmen osy sybaılas jemqorlyqqa qa­tys­ty zańnamaǵa engizilgen ózgeristiń ádil­digi men negizdiligi kúmán týdyrmaı qoı­maıdy. Se­bebi zańda kórsetilgendeı, «baǵynysty adam­ǵa qatysty sybaılas jemqorlyq qylmysy úshin qylmystyq jaýaptylyqqa tartý týraly zańdy kúshine engen sot aktisiniń bolýy» onyń tikeleı basshysynyń óz qyzmetinen bosatý jóninde ótinish berýine negiz bolady. Alaıda kez kelgen óńirdiń kez kelgen basqarmasy basshysyn sol óńir ákiminiń orynbasary emes, áki­mi­niń ózi taǵaıyndaıtyny málim. Ákim­der­diń bári birdeı óz orynbasarynan basqarma basshysy etip kimdi taǵaıyndaý kerektigin su­rap jatpaıtyndyǵy da belgili. Sonda qalaı? О́zi tańdap, taǵaıyndamaǵan bas­qarma basshysynyń bylyq-shylyǵy úshin ákim­niń orynbasary nege jaýap berýge tıis? Qı­synǵa salsaq, ol úshin ákimniń ózi jaýap bergeni jón emes pe?

Bul – tek ákimdikterge emes, barlyq mem­le­kettik organǵa tán kereǵar qubylys. О́ıtkeni komandalyq aýysýlar úrdisi áli de tolyq ty­ıylmaı, jalǵasyp jatyr. Ákimder de, mınıstrler de taǵaıyndala salysymen saıası qyz­metshi sanalatyn orynbasarlaryn ǵana emes, óńir­lik basqarmalardyń, mınıs­tr­lik­ter­diń ko­mıtetteri men departament­teriniń basshylaryn da birinen soń birin aýystyryp, «óz adam­da­ryn» ákelip jatqandyǵyn kózi emes, keýdesi soqyr ǵana kórmeıdi.

 Demek, «aıran ishken qutylyp, shelek jala­ǵan tutylady» degen ómir shyndyǵy túbe­geı­li ózgerdi dep aıtýǵa áli erte.

Sońǵy jańalyqtar

Ulylar úndestigi

Qazaqstan • Keshe

Baǵa baqylanady

Qarjy • Keshe

Meıirim shuǵylasy

Rýhanııat • Keshe

Kedergisiz orta kerek

Qoǵam • Keshe

Sıfrly damý: Jańa betburys

Tehnologııa • Keshe

Mahabbat áýeni

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar