JEŃILDETILGEN NESIE BERILDI. DIQANDAR ELBASYǴA RAZY

“Kóktemniń ár kúni jylǵa azyq” deıdi halyq danalyǵy. Osy qısynǵa sal­saq, qazir dıqandar men sharýa­lardyń myń san jumystan etek­­terine súrinip júrgen ýaqyttary. Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aqylbek Kúrishbaev oblysqa arnaıy jumys saparymen keldi. Negizgi maqsat – kóktemgi dala jumys­tary­nyń barysymen tanysý, kúrmeýli máselelerdiń túıinin sheshý. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov Úkimet otyrysynda qoınaý, qonyshy qut ońtústik memleketimizdi jemis, kók­ónis ónimderimen tolyq qamta­ma­syz ete alady degendi aıtqan. Oǵan jet­kize­tin joldardyń biri – jylyjaılar. Mınıstr Saryaǵash aýdany Qaplanbek aýyldyq okrýgindegi “Jabaı Ata” sharýa qojalyǵynyń jumysymen tanysty. О́ziniń ataqty sharap ónimderimen halyqaralyq báıgelerdi alyp júrgen keshegi “Qap­lanbek” sharap zaýytynyń or­nynda otyrǵan aýyl Keńes ókimeti tusynda da aldy Máskeýden tartyp, Odaqty gúl men kókónis, jemispen toıyn­dy­ryp tastaıtyn berekeli jer edi. “Jabaı ata” sharýa qoja­ly­ǵynyń bas­shysy Ergesh Tóre­bekov kúnge, eń­bek­ke pisken dıqan. On eki gektar jeri­niń tórt gek­tary­na jylyjaı sa­lyp, onyń eki gek­taryn tamshylatyp sýarýǵa kóshir­gen. Ár gektar jerge jylyjaı salý úshin on bes mıllıon teńge ketetin­di­gin eseptegende, bul alyp jyly­jaı­ǵa ǵana dıqanyń tórt júz myń dol­larlyq tabysy jumsal­ǵan. Sary­aǵashtyń shildesi tabaǵa salyp qýyratyn kúniniń astynda júrip beınet jasaǵan Ergesh satyp al da qaıta sattyń adamy emes. Naǵyz dıqan. Baýyrlary bar, báriniń jer­den alǵan nesibesi, san jylǵa súmek­tep aqqan mańdaı teriniń óteýi. Jylyjaı tamshylatyp sýarý júıesine kóshirilgen, mazýtpen jyly­tylady. Ońtústikte kún jyly delin­genimen, keminde 3-3,5 aı ot jaǵylady. Tórt gektar jylyjaıǵa kúnine 3-4 tonna mazýt jumsalady. Al, bir tonna mazýttyń baǵasy – 24 myń teńge. Alyp jylyjaılardy kórgen jurt mundaı shyǵyndardy bile bermeıdi, dıqan tabysqa belshesinen batyp qalardaı kórip suqtanady. Memleket tarapynan sýbsıdııa bolmasa qınalyp qalatyndyǵyn ańǵarmaıdy. Elimizde aldyńǵy jyly 90 gek­tar jylyjaı bolǵan eken. Byl­tyr 134 gektarǵa jetipti. Bıylǵyny esep­ke al­sań 165 gektardyń tóbesi kórinip tur. Jylyjaılardyń qaı oblys­tyń esebinen kóbeıip jatqa­nyn ishterińiz sezip turǵan shyǵar. Tamshylatyp sýarý ádisine kóshken sharýashylyqtar ótken jyldary 14 myń gektar bolsa, sonyń 10 myńy ońtústik dıqan­dary­na tıesili. Bıyl respýblıka boıynsha 3,5 myń gektar jerdi tamshylatyp sýarý jospar­lansa, sonyń 2 myń gektary ońtústiktiń úlesi. Memleketke qajetti erte pisetin je­mis, kókónis ónimderin ósirýmen sharýa bitpeıdi. Tasymaldaıtyn logıs­tıkalyq ortalyq, saqtaıtyn qoımalar qajet. Bul sharýalar ońtaıly sheshilip jatyr. Ońtústikke qajet 70 myń tonna saqtaý qoımalaryn jaqyn jyldarda tolyq iske qosamyz degen oblys bas­shysy dıqandarǵa jaqsy jańalyqtar­dy aıtty. Tamshylatyp sýarý lenta­laryn úsh jylda bir ret jańartyp turý qajet. Túrkistandaǵy jylyjaı qon­dyrǵylaryn shyǵaratyn servıstik orta­lyq eski lentany qabyl­dap, jańa­syn 20 paıyzǵa arzandatyl­ǵan baǵamen beredi. Ońtústik elimizdi erte pisetin kók­ónispen tolyq qamtama­syz etýge qaýqarly. Osyny oıǵa túıgen mınıstr dıqandardyń janynan kóńili toǵaıyp shyqty. Dıqandardyń bir ýaıymy – aǵyn sý. Aǵyl-tegil kókónis ósirýmen ataǵy shyqqan Alpamys batyr aýyly biraz jyldardan beri sýdan taryǵyp, atyz­dar keýip qalǵan edi. О́zbekstan men Qazaqstanǵa ortaq Zah kanalynan alyn­ǵan sý on tór­t shaqyrymdaı qa­shyqtyqta ózbek kyshlaqtaryn basyp ótedi. Dúnıege kelgeninen bastap ket­penge jarmasatyn ala topyly aǵaıyn esiginiń aldynan nópir sý aǵyp jatqan­nan keıin shydaı almaıdy, ketpenmen qııalaı shaýyp, alqabyna buryp alady. Kanaldyń sýyna telmirip qarap otyrǵan qazaq dıqandary bar ekenin esine almaıdy. Ala shańy betine shyq­qan atyzdaryna qaraı almaǵan dıqandar ketpendi qoıyp, qalamǵa jarmasqan. Aryzdy Elbasyǵa deıin jazdy. Qabyl boldy tilekteri. Kanaldyń О́zbekstanǵa kirer jerinen qubyr salyp, aǵyn sýsyz otyrǵan úsh aýylǵa sý jetkizildi. Osylaısha, 1 myń gektar kenezesi kepken jer sý aldy. Dıqandardyń qýanyshynda shek joq. Keńes ókimeti kezinde Qazaqstanda 2,4 mln. gektarǵa jýyq sýarmaly jer bolǵan. Memlekettiń kókóniske, jemis-jıdekke, mal sharýashylyǵyna degen suranysyn 35 paıyzǵa deıin qanaǵat­tandyryp turǵan júıe qıraǵannan keıin onyń úlesi 1,3 mln. gektarǵa deıin azaıǵan. Qazir aýyl sharýashy­lyǵyna degen saıasat jaqsyǵa qaraı ózgerdi. Osy jerlerdi qalpyna keltirý jumystary júrip jatyr. Bul saıasat eki kúrmeýli máseleni sheshedi. Biri – áleýmettik, ekinshisi – azyq-túlik qaýip­sizdigin nyǵaıtý. Aýyspaly egis júıesi saqtalmasa jer azady, quzdana­dy. Sory betine shyǵady. Mundaı qaýip úsh júz myńǵa jýyq adam jaılaıtyn Maqtaaral aýdanynda bar. Dıqan aýyspaly egisti saqtamaımyn demeıdi, demaldyratyndaı basy artyq jeri joq. Azııa damý banki arqyly tik drenajdar qoıylǵan myńdaǵan gektar alqaptar úmitti aqtamady, nesıe sharýalardyń moınynda tur. Aýyl sharýashylyǵyn nesıelen­dire­tin “QazAgro” AQ qarjy qaı­tarymy úshin ornyna kepil suraıdy. Aýylda olardyń kóńilin qanaǵat­tan­dyratyn dúnıe joq. Osy mindetti oblys ákimdigi tarapynan qurylǵan “Maksımým” RITS moınyna alatyn boldy. Eki jaqty kelisim boıynsha “QazAgro” kóktemgi jáne kúzgi jıyn-terimge qajetti 5 mlrd. teńgeni “Mak­sımýmǵa” aýdarady. Segiz aıǵy jyl­dyq paıyzy – 2,6. Bıznesmenderge salsańyz, bul sý tegin aqsha. Tańymen redaksııa qosy­nyna telefon shalyndy. Ońtústik dıqan­dary. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy túbegeıli ózgerister úshin, memlekettik zor qoldaý kórsetkeni úshin Elbasyǵa “Egemen Qazaqstan” gazeti arqyly alǵystaryn jetkizýdi suraıdy. Dıqan qýansa – memlekettiń qar­ny toq, kóılegi kók... Baqtııar TAIJAN. Ońtústik Qazaqstan oblysy.