Rýhanııat • 22 Aqpan, 2021

Parasat bıigindegi professor

126 ret kórsetildi

Qazaqstannyń qarjy salasyndaǵy, salyq júıesindegi shoqtyǵy bıik shoǵyrdyń ishinen Aldanysh Nurymovtyń esimi erekshe estiledi. Ásire aıtqandyq emes. Ásilinde, Aldanysh Arystanǵalıulynyń táýelsiz Qazaqstannyń qarjy, salyq qyzmetiniń irgesin qalasqan iri ǵalym, utqyr uıymdastyrýshy ekenin jurtshylyq jaqsy biledi.

1995 jyly Qazaqstan Respýblı­kasynyń alǵashqy Salyq kodeksi qa­byldandy. Qundy qujat avtorlary­nyń qatarynda bizdiń búgingi keıipkeri­miz A.Nurymov ta bar. Aldanysh Arys­tanǵalıuly Qazaqstannyń qarjy sala­synyń, salyq júıesiniń irgesin qalasyp qana qoımaı, onyń qabyrǵasyn da kóterisip, eńsesin tikteýine kúsh-jigerin, bilim-biligin, tájirıbesin sarqa jumsady. Otanǵa qaltqysyz qyzmet etý degen osyndaı bolsa kerek.

Ekonomıka ǵylymdarynyń dokto­ry, professor, Eýrazııa halyqara­lyq ekonomıkalyq akademııasynyń aka­demıgi, Qazaqstan ulttyq jaraty­lystaný ǵylymdary akademııa­sy­nyń akademıgi A.Nury­mov – Qy­­zylordanyń týmasy. Aral aýda­nynyń Sekseýil kentinde kindik qany tamǵan. Jazýshy Dýlat Isabekovtiń bir keıipkeri: «Biz bala boldyq, biraq bizde balalyq shaq bolǵan joq», degen eken. Aldanysh Arystanǵalıulynyń balalyq shaǵy da surapyl soǵyspen, odan keıingi myltyqsyz maıdanmen tus­pa-tus keldi. Soǵan qaramastan, erek te zerek bala Aldanysh qatarynyń aldy bolýǵa umtyldy. Ony Máskeý temirjol ınjenerleri ınstıtýtyna jetelep aparǵan da osy bir umtylys bolatyn. Buǵan temir jol boıyn meken etken áke-shesheniń de áser etkeni daýsyz.

A.Nurymovtyń eńbek joly 1965 jyly Qazaq temir jolynyń Jambyl bólimshesinde bastaldy. Nor­malaýshy, ınjener-ekonomıs­ten ǵylymı jumysty uıymdastyrý zert­hanasynyń basshysy laýazymy­na deıingi barlyq satydan ótti. Keıin Jambyl jeńil jáne tamaq óner­kásibi tehnologııalyq ınstıtýtyna (qazirgi M.H.Dýlatı atyndaǵy Taraz mem­lekettik ýnıversıteti – avtor) aýys­ty. Bul jerde negizin ózi qalaǵan Býh­galterlik esep jáne sharýashylyq qyz­metti taldaý kafedrasyn basqardy. Sonymen qatar ınstıtýt janyndaǵy Oń­tús­tik Qazaqstandaǵy esep-ekonomıka fakýltetiniń irgesin qalasty. Fa­kýl­tettiń alǵashqy dekany da ózi boldy. Sóıtip, biliktiligi joǵary eko­nomısterdi daıarlaýdy qolǵa aldy.

О́zi de únemi izdenis ústinde júr­di. Bul sózimizge onyń ár jyldary Uly­brıtanııa, Túrkııa, AQSh, Japo­nııa, Ońtústik Koreıa elderinde bilimin jetildirip, tájirıbe jınaqtaýy dá­lel. Aldanysh Arystanǵalıulynyń Qazaq­standy aıtpaǵanda, Máskeý, Seýl, Bý­dapesht, Tashkent, Bishkek, Orynbor sekildi qalalarda uıymdastyrylǵan túr­li konferensııalarda jasaǵan baıandamalary ǵylymı qaýymdastyq tarapynan óte joǵary baǵalandy.

Professor A.Nurymovtyń jetek­shiligimen túrli oqýlyqtar men oqý quraldary dúnıege keldi. Búgin­de olar­dyń bári eldegi joǵary oqý oryn­darynda, ekonomıkalyq bilim berý mekemelerinde keńinen qol­da­ny­lady. Sondaı-aq ol 300-ge jýyq ǵylymı eńbektiń, 18 monografııa men kitaptyń avtory. Bank isi, qar­jy jáne salyq, býhgalterlik esep jáne sharýashylyq qyzmetti taldaý baǵy­tyndaǵy eńbekteri bolashaq ekono­mıs­ter­diń ıgiligine qyzmet etip keledi. Kele­shekte de kóptiń kádesine jarary daýsyz.

Ol Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetinde tabysty eńbek etti. Qazir Qarjy mı­nıstrligine qarasty Qarjy akademııasynda qyzmet atqarady – Qarjy jáne keden isi kafedrasynyń profes­sory. A.Nurymovtyń 50 jyl­dan astam eńbek ótiliniń jartysynan kóbi ǵylymı-peda­gogıkalyq qyzmetpen, el ekonomıkasyna qajetti kadrlar daıar­laý isimen tikeleı baılanysty. Onyń jetekshiligimen bir ekonomıka ǵyly­mynyń doktory, 10 ǵy­lym kandıdaty, 2 Phd doktor, 80 magıstr daıarlandy.

Jalpy, A. Nurymovtyń ómir jolyn eki úlken kezeńge bólip qarastyrýǵa bolady. Biri – ǵylymdaǵy ǵıbratty joly da, ekinshisi – memleket­tik, qoǵamdyq qyzmettegi mártebeli bıigi. Aldanysh Arystanǵalıulynyń mem­lekettik qyz­mettegi joly da jemisti órildi.

1980 jyly Jambyl jeńil jáne tamaq ónerkásibi tehnologııalyq ıns­tıtýty partııa komıtetiniń hatshysy qyzmetine kiristi. Keıin Qazaqstan kom­partııasy Jambyl oblystyq komı­tetiniń ónerkásip-kólik bóliminiń meń­gerýshisi bolyp aýysty. Al 1987 jyly Jambyl oblystyq atqarý ko­mıteti tóraǵasynyń orynbasary boldy. Arada eki jyl ótkende Qazaqstan kompartııasy Ortalyq komıtetiniń ap­paratyna qyzmetke qabyldandy. Áleý­mettik-ekonomıkalyq bólim meń­gerýshisiniń orynbasary retinde jańa qyrynan tanyldy. 1990 jyly Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi is basqa­rý­shysynyń orynbasary – О́ńirlik d­amý jáne tabıǵatty qorǵaý bóliminiń meń­gerýshisi boldy. 1991 jyldan Prez­ı­dent Apparatynyń О́ńirlik damý refe­rentýrasyna jetekshilik etti.

1991-1996 jyldar aralyǵynda Qazaq­stan Respýblıkasy Bas memle­kettik salyq ınspeksııasy bastyǵynyń orynbasary, Qarjy mınıstrligi Bas salyq ınspeksııasy bastyǵynyń orynbasary, Jambyl oblysy boıynsha salyq ınspek­sııasynyń bastyǵy bolyp qyzmet atqardy. Bul kezeń egemen elimizdiń ómi­rindegi asa mańyzdy oqı­ǵamen – res­pýblıkanyń naryqtyq ekonomıkaǵa kó­shýimen tuspa-tus kel­di. Soǵan baılanysty elde sa­lyq týra­ly kóptegen zań men Salyq kodek­si ázirlendi. Onyń bel orta­syn­da A.Nurymov júrdi. Árip­testeri – memleket qaıratkerleri E.Derbisov, M.Ospanov, A.Pav­lov, M.Esenbaevpen birge Qazaqstan Respýb­lıkasynyń sa­lyq qyzmetin qalyp­tastyryp, damy­týǵa úlken úles qosty.

Ol jıyrma jyl Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jó­nin­­degi esep komıtetiniń múshesi bol­dy. Búginde «Qazaqstan Salyq qyz­meti or­gandarynyń ardagerleri» birles­tiginiń pre­zıdenti retinde qoǵamdyq jumystyń ortasynan tabylyp júr.

Ekinshi dárejeli salyq qyzmetiniń mem­lekettik keńesshisi, Jambyl obly­synyń Qurmetti azamaty A.Nu­rymovtyń kóp jylǵy eńbegi elenbeı qalǵan joq. Ol ár jyldary «Qurmet» ordenimen, birneshe medalmen marapattaldy. Qazaq­stannyń memlekettik basqarý organ­daryndaǵy uzaq jylǵy eńbegi, eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qos­qan eleýli úlesi úshin «Altyn barys» tós­belgisin ıelendi.

Ǵylymda óshpes izi, memlekettik qyz­mette ólsheýsiz ónegesi bar A. Nurymov ómirdiń kezekti belesine qadam basty. Parasat bıigindegi professordyń qazaqqa kórseter qyzmeti taýsylmasy anyq. О́ıtkeni ǵalymnyń aty da, haty da – máńgilik.

Sońǵy jańalyqtar

Zııatkerlerdiń shetelde kezdesýi

Bilim • Búgin, 23:36

Talqy

Ádebıet • Búgin, 23:23

Shamǵon tasada qalar tulǵa emes

Ádebıet • Búgin, 23:17

Kókirekte kúmbirlegen dúnıe kóp

Ádebıet • Búgin, 23:12

Qar ústindegi qarsaq

Aımaqtar • Búgin, 23:08

Álkeıdiń kúndeligi

Tarıh • Búgin, 23:07

Jyl úzdikteri anyqtaldy

Sport • Búgin, 23:02

«Hat qorjyn»

Qoǵam • Búgin, 22:58

Qarǵyn sýdan qaýip bar

Tótenshe jaǵdaı • Búgin, 22:54

Sháken Aımanovtyń áıgili bórki

Jádiger • Búgin, 22:53

Jańa avtobýstarmen tolyqty

Mektep • Búgin, 22:45

Oqýshylar tapqan olja

Jádiger • Búgin, 22:39

Irikteýdegi qarsylastary anyqtaldy

Fýtbol • Búgin, 22:35

Jalpy esepte úzdik shyqty

Sport • Búgin, 21:05

Atyraý-Astrahan tasjoly jabyldy

Aımaqtar • Búgin, 17:00

Uqsas jańalyqtar