Kóldeneńnen kelgen kesel qaı salany da eseńgiretip jiberdi. Buryn myzǵymastaı kórinetin kólik naryǵynyń ózi shyǵynǵa belshesinen batty. El men el aralasýdan qalyp, qatań karantındik sharalar engizilgen kezde barlyq óndirýshi arasynda óndiristik-logıstıkalyq baılanys úzildi. Avtodılerler kólikterin ótkize almaı abdyrady. Zaýyttan shyqqan sý jańa kólikter salonnan ári uzaı almaı qaldy. Auto.vercity deregine súıensek, byltyr avtomashınalardy satý álem boıynsha 24%-ǵa quldyraǵan. «Aıaǵy jerge tımeıtin» Toyota markaly kólikteriniń ózi 2019 jylmen salystyrǵanda 2020 jyly satylymy 65,4%-ǵa tómendep ketken.
Freedom Finance Insurance taldaýshylary byltyrǵy avtokólik naryǵynyń kúıreýi birneshe faktorǵa baılanysty deıdi. Birinshiden, karantındik shekteýler men barys-kelistiń azaıýy kólik quraldaryna degen suranysty túsirip jibergen. Avtomashına shyǵarý óndirisiniń toqtaýy, shekaralardyń jabylýy da jańa avtomashınalardy jetkizýge kedergi keltirgen. Osyǵan baılanysty resmı deldaldyq ortalyqtar ónimdi jumys isteı almaǵan.
Álemdik avtokólik naryǵyn kúıreýge ákelgen taǵy bir faktor − kóptegen kásiporynnyń jabylýy men jumyssyzdyqtyń ósýi boldy. BUU janyndaǵy Halyqaralyq eńbek uıymynyń málimetterine sáıkes, 2020 jyldyń toǵyz aıy ishinde álem boıynsha qyzmetkerler sany 11,7 paıyzǵa qysqardy, bul 323 mln jumys orny degen sóz. Tabystan aıyrylý, adamdardyń qarjy qoryn únemdeýge degen talpynysy erteńge degen úreıi iri ári qymbat dúnıeni satyp almaýǵa májbúrleıdi. Avtokólikterdiń satylymy kenet túsip ketýine osy jaǵdaı da áser etken.
Kólikterdiń ótimdiligi qaı elde azaıyp ketkenine saraptama júrgizgen Freedom Finance Insurance mamandary 2020 jyly bárinen kóp zalal shekken Volkswagen markasy ekenin aıtady. Aldyńǵy jylmen salystyrǵanda onyń satylymy 74,1%-ǵa túsken. Antıreıtıngtiń ekinshi ornynda Suzuki (71,2%), úshinshisinde Hyundai tur (70%).
2020 jyly kólik satyp alýshylar arasynda eń tanymal marka ádettegideı Toyota bolǵan. Dúnıejúzi boıynsha 3 mln adam osy japondyq temir tulpardy satyp alǵan. Úzdikter úshtiginde Volkswagen (1,9 mln) jáne Ford (1,7 mln) bar. Álemniń jekelegen elderindegi kólik satý kórsetkishine kóz júgirtken sarapshylar, ásirese Eýropa memleketteriniń avtonaryǵy erekshe kúızeliske ushyraǵanyn jetkizdi. Aıtalyq, zamannyń túzýinde jylyna 3 mln-ǵa jýyq kólik ótkizetin ıtalııalyq dılerler byltyr bar-joǵy 1,2 mln kólik satqan, ıaǵnı satylym kórsetkishi birden 40,1%-ǵa qysqarǵan. Ispanııanyń avtonaryǵy da osy deńgeıde. Al Ulybrıtanııadaǵy kólik satý kólemi 30%-ǵa tómendep, aǵylshyndar bar-joǵy 1,6 mln mashınany áýpirimdep ótkizgen. Fransııanyń avtonaryǵy da kúrt quldyrap, kóliktiń ótimdiligi birden tórt esege azaıǵan. Bul sońǵy bes jylda bolmaǵan tómen kórsetkish, deıdi mamandar. Al amerıkalyqtar 2020 jyly 13,3 mln-nan astam jańa avtomashına satqan. Bul da aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 24%-ǵa tómen.
Dúnıe júzinde avtonaryǵy esh zardap shekpegen jalǵyz el Qytaı bolyp tur. Ásilinde indetke baılanysty karantınniń kesirin kóp kórgen eldiń naryǵy da quldyraýy tıis edi. Biraq qytaılar dál avtokólik salasynda qysyla qoıǵan joq. Munda kólikti satý kórsetkishi sál azaıǵanymen 2020 jyldyń sońǵy aılarynda qaıta jandanyp, 11%-ǵa ulǵaıǵan. Álemdik avtonaryqta úzdik pozısııany ıelengen Qytaı byltyr 22,4 mln mashına satqan.
Al dúnıejúzi boıynsha kólik satý jáne satyp alý jaǵynan ósimi toqtamaǵan, tipti jaqsy kórsetkishterge qol jetkizgen qaı memleket deısiz ǵoı? Ol – bizdiń el. Avtokólik naryǵyndaǵy 2020 jyldyń kórsetkishterin saıtyna jarııalaǵan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi byltyr qazaqstandyqtar 93 myń jańa avtokólik satyp alǵanyn atap ótken. «Pandemııaǵa baılanysty týyndaǵan qıyndyqtarǵa qaramastan 2020 jyly Qazaqstanda ósim toqtaǵan joq jáne ol álemdegi eń jaqsy kórsetkishterdiń biri boldy. Qazaqstan avtobıznes qaýymdastyǵynyń (QABQ) málimetinshe, 2020 jyly resmı dılerler 972 mlrd teńgege 92 989 jańa jeńil jáne kommersııalyq avtomobıl satqan. Bul 2019 jylǵy kórsetkishten 24%-ǵa kóp» delingen mınıstrliktiń aqparatynda.
Keıbir azamattarymyz basynda baspanasy bolmasa da kólik satyp alǵandy táýir kóretini ras. Qazaqstandyqtardyń kólikke degen qyzyǵýshylyǵyn indettiń ózi toqtata almaǵan sekildi. COVID-19 vırýsynyń taralýyna baılanysty mamandandyrylǵan HQKO-lar 2020 jyldyń sáýirinde jumysyn toqtata turýǵa májbúr bolǵany belgili. Osy ýaqytta nebári 3 066 kólik esepke alynǵan. Bul sońǵy 6 jyldaǵy eń tómengi kórsetkish bolǵan. Sodan keıingi mamyr aıynda elimizde tótenshe jaǵdaı rejimi aıaqtalyp, jumys qaıta jandanǵan kezde jurt japa-tarmaǵaı kóligin satyp, kólik satyp alýǵa umtylǵan tárizdi. О́ıtkeni mınıstrliktiń málimetinshe, byltyrǵy mamyr aıy kólik eń kóp tirkelgen kezeń bolypty. «Mamyr aıynda jaǵdaı turaqtalyp, tirkeý qaıtadan jandandy. Al qyrkúıek aıynda basqa rekord bolyp, 2015-2020 jyldar kezeńindegi eń kóp kólik tirkeldi (145 154 birlik)», deıdi vedomstvo ókilderi.
Ásirese byltyr tórtinshi toqsanda kólik kóp satylǵan, jyldyń sońǵy birneshe aıynda 29 465 jańa avtokólik ıesin tapqan. Qazaqstandyqtar kóbine Hyundai jáne Chevrolet satyp alǵan. «Jalpy, jyl qorytyndysynda Hyundai kósh bastap keledi. Dılerler 17 856 avtomobıl satty, bul ótken jylmen salystyrǵanda 20%-ǵa artyq. Ekinshi orynda Lada tur. Elge ımporttalatyn avtomobılderdiń ishinde kóshbasshysy – Toyota. Japon markasynyń dılerleri Qazaqstanda 10 081 avtomobıl (-29%) satty. Chevrolet satylymy da qarqyndy túrde ósip keledi», delingen mınıstrliktiń dereginde.
Qazaqstannyń avtokólik naryǵy bıyl da shyǵyn kóre qoımaıdy. Sarapshylardyń boljamy da jaqsy. Qazaqstan avtobıznes qaýymdastyǵynyń málimetinshe, 2021 jyly 100-120 myń jańa jeńil jáne kommersııalyq avtomobıl satylýǵa tıis.
Al dúnıejúzilik avtokólik naryǵy da byltyrǵy qıyndyqtar men qatelikterdi qaıtalaı qoımaıdy, deıdi sarapshylar. «2021 jyly avtonaryq kúıreý aldyndaǵy kórsetkishterge qaıtyp oralmaıdy. Degenmen de dollar baǵamynyń ósýi, avtozaýyttardaǵy óndiristik kúshtiń azaıýy, tabystyń qysqarýy suranysty tómendetýi múmkin. Biraq dál byltyrǵydaı zardap shege qoımaıdy» deıdi Freedom Finance Insurance kompanııasynyń mamandary.
