Jas urpaqtyń dúnıetanymyn qalyptastyryp, shyǵarmashylyǵyn jetildirýde aıtarlyqtaı ról atqaratyn mundaı ortalyqtar men stýdııalardyń jumysy qaı jaǵynan da qoldap-qýattaýǵa ábden laıyq. Sonyń biri – «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatry janynan qurylǵan Balalar stýdııasy. Osy taqyrypqa baılanysty óz oılaryn ortaǵa salǵan mamandar óner ujymynyń búgini hám erteńi týraly baıandaıdy.
– Balalar stýdııasy basqa mektepterden nesimen erekshelenedi?
Hormeıster
Altynǵanym AHMETOVA:
– Stýdııa eki baǵytta jumys isteıdi, atap aıtqanda, hor jáne balet bólimi bar. Munda negizinen mýzyka men baletke qabileti baıqalǵan jetkinshekter tańdap alynady, ıaǵnı bilim alyp jatqan balalar – ónerge beıimi anyqtalyp baryp kelgender. Olardyń 90 paıyzy mýzykalyq mektepte oqıdy ári notalyq saýaty bar. Talap óte joǵary. О́ıtkeni daýys yrǵaǵyn keltirip sóıleı almaıtyn ne bolmasa estý qabileti nashar balamen operany jattaý múmkin emes, bul baletke de qatysty, eger stýdııaǵa keletin balanyń bıge ıkemi bolmasa, oǵan klassıkalyq bımen aınalasýǵa usynys berilmeıdi. Hormen jumys isteý ádistemesi kishkentaı balalarǵa da, eresek ártisterge de birdeı. Bir ǵana aıyrmashylyǵy – bala daýysynyń ereksheligin bilý mindetteledi. Sonymen qatar daýys kúıin durys saqtaý úshin balalardyń jumys pen demalys tártibin qadaǵalaý mańyzdy.
– Karantın kezinde sabaq qandaı formatta ótti?
– Stýdııa jumysy toqtaǵan joq, otyz balaǵa deıin toptar jasaqtalǵan, sabaqtary tańerteń jáne keshki ýaqytta ótkiziledi.
Tipti keıbiri barlyq repertýardy meńgerip alǵan desek, al osy maýsymda qosylǵan balaýsa órender jańa qoıylymdardy jattap jatyr. Olar akterlik sheberlik boıynsha oqıdy, balalar horyna arnalǵan partııalardy jattaıdy. Spektakl aldyndaǵy jalpy daıyndyqta jáne qoıylym kezinde quram túgel qatysady. Balalardyń kópshiligi qashyqtan oqıtyndyqtan, opera men daıyndyqtarǵa qatysý – olar úshin zor baqyt.
– Stýdııa qaı ýaqyttan beri jumys istep jatyr?
– Segiz jyldan bergi jumysymyz jemissiz emes. Mýzykalyq qabileti bar balalar teatr sahnasynda óner kórsetip úlgerdi. 2013 jyly stýdııaǵa kelgen balalardyń ishinde óz ómirin shyǵarmashylyqpen baılanystyrǵan jastar búginde Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde, Qazaq ulttyq horeografııa akademııasynda, P.I.Chaıkovskıı atyndaǵy mýzykalyq kolledjde, sondaı-aq Italııa, Germanııa, Aýstrııa jáne Ulybrıtanııa sııaqty elderde bilimderin jalǵastyryp jatyr.
– Baǵdarlama, repertýar máselesi qaı deńgeıde?
– Ár maýsym saıyn repertýar tolyǵyp otyrady jáne buǵan qosa ujymǵa qabyldanǵan jańa balalarǵa beriletin tapsyrma bar. Qazir olar úlken sahnadaǵy 10 spektaklge jáne Kameralyq zaldaǵy tolyqqandy balalar spektakline qatysyp júr. Budan bólek, konserttik repertýarymyz jyl saıyn jańǵyryp otyrady. Olardyń kásibı deńgeıi de artady, alaıda men úshin balalardyń jetistik kórsetkishi, baıqaýlarda jeńip alǵan júldeli oryndary emes, oryndaýshylyq sheberligi mańyzdy. Sahnaǵa shyǵyp, spektakldi tamasha oryndaý, dırıjerdiń «qolyn» túsine bilý – mine, naǵyz jetistik sol.
– Mysaly, bir spektaklge shamamen qansha bala qatysady?
– Jaqyn kúnderde Dj.Pýchchınıdiń «Parıjdik Bogema» operasy kórermenge jol tartpaq, oǵan 40 bala qatysady. Qoıylymnyń ózgesheligi – ekinshi bólimde sahna bes metr joǵaryǵa kóteriledi jáne balalar osy bıikte turyp óner kórsetýge tıis. Tehnıkalyq turǵydan bul árıne, ózindik qıyndyqtar týǵyzady, sonymen birge ansambl úshin de ońaı emes. Bıiktegi akýstıkaǵa qulaq úıretip, barlyǵyn durys oryndaý úshin olarmen barynsha naqty daıyndyqtar jasalady.
– Balalarǵa kimder sabaq beredi?
– Stýdııa ashylǵaly beri ustazdar quramy ózgergen joq. Negizinen teatr qyzmetkerleri sabaq beredi. Sahnada óner kórsetip júrgen tájirıbeli ártister baletten sabaq beredi, budan bólek olardyń pedagogıkalyq bilimi taǵy bar.
* * *
– Hor óneri týraly onsha kóp estile bermeıdi. О́nerdiń bul túrin tańdaýshylar kóp pe?
Hormeıster
Áıgerim MÁKIBAEVA:
– Hor ónerin tańdap keletin talantty balalar az emes. Biz sabaqty árdaıym daýys jattyqtyrýdan bastaımyz, odan keıin aldaǵy bolatyn qoıylymdar boıynsha ánderdi, operalyq kórinisterdi jattaımyz. Sabaqtyń uzaqtyǵy bir jarym-eki saǵatqa sozylady... Maǵan olardyń qarapaıymdylyǵy, shynaıylyǵy unaıdy, kóńil kúıińdi sergitip, janyńdy jadyratady. Daıyndyq kezinde nebir kúlkili jaǵdaılar oryn alady, olarmen ótkizetin ýaqytyńdy aldyn ala boljap bilý múmkin emes.
* * *
– Mýzykalyq shyǵarmany bala sanasyna myqtap sińdire bilý úshin ustazdan ne talap etiledi?
Konsertmeıster
Irına KÝRGÝZKINA:
– Kez kelgen ustaz áýeli balanyń mýzykalyq materıaldy durys ıgerýine mańyz bergeni abzal dep esepteımin. Konserttik baǵdarlama ma, operalyq spektakl me, qaı-qaısysy da múltiksiz oryndalýy tıis ekenin uǵyna alǵan ónerpaz keıin sahnada da sol tártipke baǵynady. Sondyqtan solıstermen jumys istegende osy jaǵyn kóbirek pysyqtaýǵa tyrysamyz. Balalarǵa jańa materıaldy túsindirýge kóp kúsh jumsalady. Olaı ete almaǵan kúnde eńbegiń zaıa ketýi múmkin. Jalpy bir nárseni túsindirgende aıaǵyna deıin jetkizip, bala tez uǵyp ala qoıatyndaı ádis-tásilderdi paıdalana bilý kerek. Jarym-jartylaı ıgerilmeı qalǵan sabaq, tolyq ashylmaǵan taqyryp bilimdi tejeıdi, sondyqtan keıde bir júrip ótken jolyńdy keri sheginip baryp, taǵy qaıtalap sholýdan erinbegen abzal. Mundaǵy árbir balamen jeke-dara jumys isteýge tıissiń. Lokdaýnnen keıin barlyq balanyń bir aýyzdan stýdııaǵa qaıta kelýge nıettengenine, úzilistiń uzap ketkenine qaramastan ónerge degen qyzyǵýshylyǵynyń báseńsı qoımaǵanyna qýandym.
* * *
– Jas sanany sahnaǵa baýlýda qandaı ádis-tásilderge júginesiz?
Rejısser
Nıkolaı KORShÝNOV:
– Men balǵyn ónerpazdardy akterlik sheberlik pen sahna qozǵalysyna baýlımyn.
Stýdııaǵa tirkelgen árbir bala – men úshin jeke tulǵa bolyp sanalady, árqaısynyń ózine tán minez-qulqy, temperamenti, ómirge degen ózindik qyzyǵýshylyǵy bolady degendeı. Áýeli osyny zerttep, balǵyn júrektiń kiltin taýyp alǵym keledi. Sodan keıingi kúsh-qaırat tikeleı mamandyqtyń qyr-syryn uǵyndyrýǵa jumsalady. Daıyndyq tusynda nemese mızanssenany jattap alý kezinde kómegi bolýy úshin, ári balalardy shıratyp alý maqsatynda sabaqtyń ekpinine aıryqsha mán beremin, ıaǵnı balalardyń materıaldy tolyq ıgerip shyǵýyna kóp kóńil bólemin. Sabaqty ótkende bastapqy materıaldarǵa súıene otyryp, óz janymnan jańalyq engizýge tyrysamyn. Al balalar berilgen júktemeni ıgerýde dármensizdik tanytqan jaǵdaıda keıbir elementterdi qaıta pysyqtaımyz. Sabaqtyń josparyn toptyń quramy men qatysýshylardyń jas aıyrmashylyqtaryna qaraı quraımyz. Keıde balalar ózderiniń usynystaryn engizedi, men olardy qýana-qýana qoldap, shyǵarmashylyq izdenýge múmkindik beremin. Olardyń keleshekte juldyz bolý-bolmaýy ózderiniń tańdaýyna baılanysty. Men úshin olardyń Balalar stýdııasynda tájirıbeli mamandardan bilim alyp jatqandyǵynyń ózi óte mańyzdy.
* * *
– Balet stýdııasynyń oqýshylary 2014 jyly L.Mınkýstyń «Don Kıhot» baletinde óner kórsetken eken. Balalar baletiniń odan keıingi jaı-kúıi týraly aıtyp berseńiz?
Balet synybynyń ustazy
Ámına ÁLIEVA:
– Sol jyldyń qazan aıynda elimizge Marııa teatry gastroldik saparmen keldi. Valerıı Gergıevtiń jetekshiligimen stýdııa tárbıelenýshileri R.Vagnerdiń «Nıbelýng júzigi» epıkalyq toptamasynan «Reın altyny» men «Valkırııa» operalaryna qatysty.
Al jalpy balalar baletine qoıylar talap týraly aıtar bolsaq, birinshi kezekte daıyndyq máselesine qatty kóńil bólinedi. Bala munsyz eshqandaı nátıjege qol jetkize almaıtynyn, alǵa qoıǵan maqsat-muratyna jetý qıyn bolatynyn túsinýi kerek. Odan bólek, keıin bulshyq etterin, býyndaryn zaqymdap almaı, óz denesimen jumys isteýi úshin aqparatty durys qabyldaýy mańyzdy.
Balette kóp nárse tártipke baılanysty. Eń aldymen baladan osyny talap etemiz, ónerge taza, uqypty bolýyn suraımyz. Ustaz alǵashqy kúnnen bastap balanyń daıyndyqqa kelýin, keshikpeýin baqylaıdy. Árıne, mundaı qatań tártipke kóndige bilý úshin úlken tózimdilik kerek. Oǵan bireý kónedi, shydas bere almaǵandary qosh aıtysady. Biraq turaqtaı qoımaıtyndar kóp emes, qandaı jaǵdaıda da negizgi quram saqtalady. Tárbıelenýshilerimiz úlken sahnadaǵy spektaklderge qatysady, sonymen qatar teatr repertýarlaryndaǵy tek qana balalar qatysatyn konsertterde óner kórsetedi. Mundaı sátter balalardy qanattandyrady, shabyttandyrady.
* * *
– Stýdııanyń oqýshylary mýzykalyq materıaldardy qaı deńgeıde ıgerip shyǵady?
Konsertmeıster
Elmıra SULTANǴAZINA:
– Balalar óneri bolǵandyqtan sabaq aptasyna úsh ret ótedi, stýdııanyń kóptegen oqýshylary búginde Qazaq ulttyq horeografııa akademııasynda bilim alýda. Oqý-jattyǵýlarymyz – kásibı ártisterge arnalǵan klassıkalyq sabaqtyń tájirıbelik úlgisi ǵana, ıaǵnı bastapqy jáne asa tereńdetilmegen deńgeıi degen sóz.
Sabaqqa arnalǵan mýzykalyq repertýardy tańdaý turǵysynan alǵanda, konsertmeısterdiń mindeti – mýzykany ustazdyń horeografııalyq tapsyrmalarynyń mán-mátinine túsinikti úılestire bilý ǵana emes, sondaı-aq alǵashqy oqý jylynan bastap-aq uǵynyqty bolýy úshin mýzykalyq materıaldy oqýshylarǵa túsinikti tilde jetkize bilý. Buǵan majordyń - mınordyń (muńly - kóńildi) sıpatyn, mazýrka, polonez, marsh, kantılendi adajıo formasy men taǵy basqa mýzykalyq úlgilerdiń aıyrmashylyǵyn ajyra bilýdi jatqyzý qajet. Bul rette, árıne baldyrǵandar úshin shyǵarmanyń sazdy jáne úılesimdi jeńildetilgen nusqalaryn – balalar taqyrybyndaǵy polka men skersony paıdalanǵan jón. Al eresekteý balalarmen jumys istegende áldeqaıda qıynyraq kompozısııalardy: yrǵaq jaǵynan kúrdeli ári áýezge toly mýzykany qosýǵa bolady.
