О́ner • 02 Naýryz, 2021

Bas teatrdaǵy balalar stýdııasy

114 ret kórsetildi

Bilim berý júıesi men urpaq tárbıesin shyǵarmashyl álemnen bóle-jaryp qaraý áste múmkin emes. Qazirgi qoǵamda bolyp jatqan keń aýqymdy ózgerister bala tárbıesi isimen aınalysatyn barlyq mamandarǵa úlken mindetter júkteıtini taǵy ras.

Jas urpaqtyń dúnıetanymyn qalyptastyryp, shyǵarmashylyǵyn jetildirýde aıtarlyqtaı ról atqaratyn mundaı ortalyqtar men stýdııalardyń jumysy qaı jaǵynan da qoldap-qýattaýǵa ábden laıyq.  Sonyń biri  – «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatry janynan qurylǵan Balalar stýdııasy. Osy taqyrypqa baılanysty óz oılaryn ortaǵa salǵan mamandar óner ujymynyń búgini hám erteńi týraly baıandaıdy.

– Balalar stýdııasy basqa mektepterden nesimen erekshelenedi?

Hormeıster
Altynǵanym AHMETOVA:

– Stýdııa eki baǵytta jumys isteıdi, atap aıtqanda, hor jáne balet bólimi bar. Munda negizinen mýzyka men baletke qabileti baıqalǵan jetkinshekter tańdap alynady, ıaǵnı bilim alyp jatqan balalar –  ónerge beıimi anyqtalyp baryp kelgender. Olardyń 90 paıyzy mýzykalyq mektepte oqıdy ári notalyq saýaty bar.  Talap óte joǵary. О́ıtkeni daýys yrǵaǵyn keltirip sóıleı almaıtyn ne bolmasa estý qabileti nashar balamen operany jattaý múmkin emes, bul baletke de qatysty, eger stýdııaǵa keletin balanyń bıge ıkemi bolmasa, oǵan klassıkalyq bımen aınalasýǵa usynys berilmeıdi. Hormen jumys isteý ádistemesi kishkentaı balalarǵa da, eresek ártisterge de birdeı. Bir ǵana aıyrmashylyǵy – bala daýysynyń ereksheligin bilý mindetteledi. Sonymen qatar daýys kúıin durys saqtaý úshin balalardyń jumys pen demalys tártibin qadaǵalaý mańyzdy.

– Karantın kezinde sabaq qandaı formatta ótti?

– Stýdııa jumysy toqtaǵan joq, otyz balaǵa deıin toptar jasaqtalǵan, sabaq­tary tańerteń jáne keshki ýaqytta ótkiziledi.

Tipti keıbiri barlyq repertýardy meń­­gerip alǵan desek, al osy maýsym­da qosylǵan balaýsa órender jańa qoıy­­lymdardy jattap jatyr. Olar akter­lik sheberlik boıynsha oqıdy, balalar ho­ryna arnalǵan partııalardy jattaıdy. Spektakl aldyndaǵy jalpy daıyn­dyqta jáne qoıylym kezinde quram túgel qatysady. Balalardyń kópshiligi qashyq­tan oqıtyndyqtan, opera men daıyn­dyqtarǵa qatysý – olar úshin zor baqyt.

– Stýdııa qaı ýaqyttan beri jumys istep jatyr?

– Segiz jyldan bergi jumysymyz jemissiz emes. Mýzykalyq qabileti bar balalar teatr sahnasynda óner kórsetip úlgerdi. 2013 jyly stýdııaǵa kel­gen balalardyń ishinde óz ómirin shyǵarmashylyqpen baılanystyrǵan jastar búginde Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde, Qazaq ulttyq horeografııa akademııasynda, P.I.Chaıkovskıı atyndaǵy mýzykalyq kolledjde, son­daı-aq Italııa, Germanııa, Aýstrııa jáne Uly­brıtanııa sııaqty elderde bilimderin jalǵastyryp jatyr.

– Baǵdarlama, repertýar máselesi qaı deńgeıde?

– Ár maýsym saıyn repertýar toly­ǵyp otyrady jáne buǵan qosa ujymǵa qabyldanǵan jańa balalarǵa beriletin tapsyrma bar. Qazir olar úlken sahnadaǵy 10 spektaklge jáne Kameralyq zaldaǵy tolyqqandy balalar spektakline qatysyp júr. Budan bólek, konserttik repertýarymyz jyl saıyn jańǵyryp otyrady. Olardyń kásibı deńgeıi de artady, alaıda men úshin balalardyń jetistik kórsetkishi, baıqaýlarda jeńip alǵan júldeli oryndary emes, oryndaýshylyq sheberligi mańyzdy. Sahnaǵa shyǵyp, spektakldi tamasha oryndaý, dırıjerdiń «qolyn» túsine bilý – mine, naǵyz jetistik sol.

– Mysaly, bir spektaklge shamamen qansha bala qatysady?

– Jaqyn kúnderde Dj.Pýchchınıdiń «Parıjdik Bogema» operasy kórermenge jol tartpaq, oǵan 40 bala qatysady. Qoıylymnyń ózgesheligi – ekinshi bó­limde sahna bes metr joǵaryǵa kóteri­ledi jáne balalar osy bıikte turyp óner kór­setýge tıis. Tehnıkalyq turǵydan bul árıne, ózindik qıyndyqtar týǵyzady, sony­men birge ansambl úshin de ońaı emes. Bıiktegi akýstıkaǵa qulaq úıretip, barlyǵyn durys oryndaý úshin olarmen barynsha naqty daıyndyqtar jasalady.

– Balalarǵa kimder sabaq beredi?

– Stýdııa ashylǵaly beri ustazdar quramy ózgergen joq. Negizinen teatr qyzmetkerleri sabaq beredi. Sahnada óner kórsetip júrgen tájirıbeli ártis­ter baletten sabaq beredi, budan bólek olardyń pedagogıkalyq bilimi taǵy bar.

* * *                          

– Hor óneri týraly onsha kóp estile bermeıdi. О́nerdiń bul túrin tańdaý­shylar kóp pe?      

Hormeıster
Áıgerim MÁKIBAEVA:

– Hor ónerin tańdap keletin talantty balalar az emes. Biz sabaqty árdaıym daýys jattyqtyrýdan bastaımyz, odan keıin aldaǵy bolatyn qoıylymdar boıynsha ánderdi, operalyq kórinisterdi jattaımyz. Sabaqtyń uzaqtyǵy bir jarym-eki saǵatqa sozylady... Maǵan olardyń qara­paıym­dylyǵy, shynaıylyǵy unaıdy, kóńil kúıińdi sergitip, janyńdy jadyratady. Daıyndyq kezinde nebir kúlkili jaǵdaılar oryn alady, olarmen ótkizetin ýaqytyńdy aldyn ala boljap bilý múmkin emes.

* * *                      

– Mýzykalyq shyǵarmany bala sanasyna myqtap sińdire bilý úshin ustaz­dan ne talap etiledi?

Konsertmeıster
Irına KÝRGÝZ­KI­NA:

– Kez kelgen ustaz áýeli balanyń mýzykalyq materıaldy durys ıgerýine mańyz bergeni abzal dep esepteımin. Konserttik baǵdarlama ma, operalyq spek­takl me, qaı-qaısysy da múltiksiz oryn­­dalýy tıis ekenin uǵyna alǵan óner­paz keıin sahnada da sol tártipke ba­ǵynady. Sondyqtan solıstermen jumys iste­gende osy jaǵyn kóbirek pysyqtaýǵa tyrysa­myz. Balalarǵa jańa materıaldy túsindirýge kóp kúsh jumsalady. Olaı ete almaǵan kúnde eńbegiń zaıa ketýi múm­kin. Jalpy bir nárseni túsindirgende aıa­ǵyna deıin jetkizip, bala tez uǵyp ala qoıa­tyndaı ádis-tásilderdi paıdalana bi­lý kerek. Jarym-jartylaı ıgerilmeı qal­­ǵan sabaq, tolyq ashylmaǵan taqyryp bilim­di tejeıdi, sondyqtan keıde bir jú­rip ótken jolyńdy keri sheginip baryp, taǵy qaıtalap sholýdan erinbegen abzal. Mundaǵy árbir balamen jeke-dara ju­mys isteýge tıissiń.  Lokdaýnnen keıin bar­lyq balanyń bir aýyzdan stýdııaǵa qaı­ta kelýge nıettengenine, úzilistiń uzap ket­kenine qaramastan ónerge degen qyzy­ǵý­­shylyǵynyń báseńsı qoımaǵanyna qýandym. 

* * *                        

– Jas sanany sahnaǵa baýlýda qan­daı ádis-tásilderge júginesiz?

Rejısser
Nıkolaı KORShÝNOV:

– Men balǵyn ónerpazdardy akterlik sheber­lik pen sahna qozǵalysyna baýlımyn.

Stýdııaǵa tirkelgen árbir bala – men úshin jeke tulǵa bolyp sanalady, árqaısynyń ózine tán minez-qulqy, tem­peramenti, ómirge degen ózindik qy­zyǵýshylyǵy bolady degendeı. Áýeli osyny zerttep, balǵyn júrektiń kiltin ta­ýyp alǵym keledi. Sodan keıingi kúsh-qaırat tikeleı mamandyqtyń qyr-syryn uǵyndyrýǵa jumsalady. Da­ıyn­dyq tusynda nemese mızanssenany jattap alý kezinde kómegi bolýy úshin, ári balalardy shıratyp alý maqsatynda sabaqtyń ekpinine aıryqsha mán bere­min, ıaǵnı balalardyń materıaldy to­lyq ıgerip shyǵýyna kóp kóńil bóle­min. Sabaqty ótkende bastapqy mate­rıaldarǵa súıene otyryp, óz janymnan jańalyq engizýge tyrysamyn. Al balalar berilgen júktemeni ıgerýde dármensizdik tanytqan jaǵdaıda keıbir elementterdi qaıta pysyqtaımyz. Sa­baq­tyń josparyn toptyń qura­my men qatysýshylardyń jas aıyrmashy­lyqtaryna qaraı quraımyz. Keıde balalar ózderiniń usynystaryn engizedi, men olardy qýana-qýana qoldap, shyǵar­mashylyq izdenýge múmkindik beremin. Olardyń keleshekte juldyz bolý-bolmaýy ózderiniń tańdaýyna baılanysty. Men úshin olardyń Balalar stýdııasynda tájirıbeli mamandardan bilim alyp jatqandyǵynyń ózi óte mańyzdy. 

* * *                                                               

– Balet stýdııasynyń oqýshylary 2014 jyly L.Mınkýstyń «Don Kıhot» baletinde óner kórsetken eken. Balalar baletiniń odan keıingi jaı-kúıi týraly aıtyp berseńiz?    

Balet synybynyń ustazy
Ámına ÁLIEVA:

– Sol jyldyń qazan aıynda elimizge Marııa teatry gastroldik saparmen keldi. Valerıı Gergıevtiń jetekshiligimen stýdııa tárbıelenýshileri R.Vagnerdiń «Nıbelýng júzigi» epıkalyq toptamasynan «Reın altyny» men «Valkırııa» operalaryna qatysty.

Al jalpy balalar baletine qoıylar talap týraly aıtar bolsaq, birinshi kezekte daıyndyq máselesine qatty kóńil bólinedi. Bala munsyz eshqandaı nátıjege qol jetkize almaıtynyn, alǵa qoıǵan maqsat-muratyna jetý qıyn bolatynyn túsinýi kerek. Odan bólek, keıin bulshyq etterin, býyndaryn zaqymdap almaı, óz denesimen jumys isteýi úshin aqparatty durys qabyldaýy mańyzdy.

Balette kóp nárse tártipke baılanysty. Eń aldymen baladan osyny ta­lap etemiz, ónerge taza, uqypty bo­lýyn suraımyz. Ustaz alǵashqy kúnnen bastap balanyń daıyndyqqa kelýin, keshikpeýin baqylaıdy. Árıne, mundaı qatań tártipke kóndige bilý úshin úlken tózimdilik kerek. Oǵan bireý kónedi, shydas bere almaǵandary qosh aıtysady. Biraq turaqtaı qoımaıtyndar kóp emes, qandaı jaǵdaıda da negizgi quram saqtalady. Tárbıelenýshilerimiz úlken sahnadaǵy spektaklderge qatysady, sonymen qatar teatr repertýarlaryndaǵy tek qana balalar qatysatyn konsertterde óner kórsetedi. Mundaı sátter balalardy qanattandyrady, shabyttandyrady.

* * *          

– Stýdııanyń oqýshylary mýzyka­lyq materıaldardy qaı deńgeıde ıge­rip shyǵady?

Konsertmeıster
Elmıra SULTANǴAZINA:

– Balalar óneri bolǵandyqtan sabaq aptasyna úsh ret ótedi, stýdııanyń kóp­tegen oqýshylary búginde Qazaq ult­tyq horeografııa akademııasynda bilim alýda. Oqý-jattyǵýlarymyz – kásibı ártisterge arnalǵan klassıkalyq sabaqtyń tájirıbelik úlgisi ǵana, ıaǵnı bastapqy jáne asa tereńdetilmegen deńgeıi degen sóz.

Sabaqqa arnalǵan mýzykalyq repertýardy tańdaý turǵysynan alǵanda, konsertmeısterdiń mindeti – mýzykany ustazdyń horeografııalyq tapsyr­malarynyń mán-mátinine túsinikti úıles­tire bilý ǵana emes, sondaı-aq alǵashqy oqý jylynan bastap-aq uǵynyqty bolýy úshin mýzykalyq materıaldy oqý­shy­larǵa túsinikti tilde jetkize bilý. Buǵan  majordyń - mınordyń (muńly - kóńildi) sıpatyn, mazýrka, polonez, marsh, kantılendi adajıo formasy men taǵy basqa mýzykalyq úlgilerdiń aıyr­ma­shylyǵyn ajyra bilýdi jatqyzý qa­jet. Bul rette, árıne baldyrǵandar úshin shyǵar­manyń sazdy jáne úılesimdi jeńil­detilgen nusqalaryn – balalar taqyrybyndaǵy polka men skersony paıdalanǵan jón. Al eresekteý balalarmen jumys istegende áldeqaıda qıynyraq kompozısııalardy: yrǵaq jaǵynan kúrdeli ári áýezge toly mýzykany qosýǵa bolady.

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Almatyda qar kóshkini bolýy múmkin

Aımaqtar • Búgin, 17:22

Elordada dámhanadan órt shyqty

Elorda • Búgin, 16:21

Aldaǵy apta kún jylynady

Aýa raıy • Búgin, 12:57

Kósh basynda – «Manchester Sıtı»

Fýtbol • Búgin, 12:21

Súıispenshilik sabaǵy

Aımaqtar • Búgin, 12:15

Almatyda aıaldamadan náreste tabyldy

Qoǵam • Búgin, 11:34

It asyraýdyń da óz erejesi bar

Qoǵam • Búgin, 11:00

Elordada kún jylyna bastaıdy

Aımaqtar • Búgin, 10:57

Túrmege kitap syılady

Aımaqtar • Búgin, 10:10

Jetisý dıqandary jer ıgerip jatyr

Aımaqtar • Búgin, 10:07

Qostanaıda aýa sapasy nasharlaıdy

Aýa raıy • Búgin, 09:05

Jaqsynyń aty ólmeıdi...

Rýhanııat • Búgin, 08:31

Otandyq vaksınany qoldaný josparda bar

Medısına • Búgin, 08:20

Teńdik túbi – birlik

Elbasy • Búgin, 08:03

Aıaq kıimdi sıfrly tańbalaý engiziledi

Tehnologııa • Búgin, 07:49

Jeke kýáliktiń qajeti bolmaıdy

Saıasat • Búgin, 07:47

Kólik quralynyń elektrondy pasporty

Tehnologııa • Búgin, 07:45

Taldynyń mańyn tazartty

Rýhanııat • Búgin, 07:38

Uqsas jańalyqtar