Teńge tegeýrindi bolmaı tur
Byltyrǵy naýryzda dollar baǵamy sharyqtaý shegine jetip, bir dollar 447 teńgege kóterilgeni belgili. Osylaısha, bir-aq aıdyń ishinde ulttyq valıýtamyz birden 60 teńgege quldyrap ketti. Al qazir jaǵdaı birshama turaqtalǵanymen ekonomıkalyq ahýalymyz áldenip kete qoıǵan joq. «Teńgeniń qunsyzdanýy, koronavırýs pandemııasynyń órshýi, satyp alý qabiletiniń tómendeýi qazaqstandyqtardyń turmys-tirshiligine ǵana emes, aqshalaı qor jınaý qabiletine de áser etti», deıdi Freedom Finance Life ómirdi saqtandyrý kompanııasynyń mamandary. Olardyń dereginshe, 2020 jyldyń aıaǵynda qazaqstandyqtardyń banktegi shottarynda 10,9 trln teńgeden asa qarajat jınaqtalsa, onyń 77,5%-y, ıaǵnı 8,4 trln teńgesi merzimdi salymdar úlesine tıedi eken. Bir sózben aıtqanda, azamattardyń kóbi jınaǵan aqshasyn ishinara alýǵa bolatyn depozıtke salǵan. Al osy qarjynyń basym bóligi shetel valıýtasymen tur. «Sarapshylarymyz zertteý júrgizgen kezde elimizdiń qaı óńiri shetel valıýtasyna kóbirek senim artatynyn anyqtaýǵa tyrysty. Bizdiń saraptamamyz boıynsha shetel valıýtasyna almatylyqtar erekshe senedi. Osy óńirdegi jınaǵy bar turǵyndardyń 55,4%-y aqshasyn eýromen jáne dollarmen saqtaǵan. Jalpy, almatylyqtardyń merzimdi, jınaqty jáne talap etilmeli salymdarynda 4 trln teńgeden asa qarjy jatyr. Bul – respýblıkadaǵy eń joǵary kórsetkish jáne eldegi barlyq salymnyń 44%-y», deıdi atalǵan kompanııa ókilderi. Naqtyraq aıtsaq, almatylyq ár salymshynyń depozıtinde ortasha eseppen 2 mln teńge bolsa, onyń 1,1 mln-y – shetel valıýtasynda, qalǵan 900 myńy ǵana teńgemen saqtalǵan eken.
Shetel valıýtasyna senim artatyndar reıtıngisinde Nur-Sultan qalasynyń turǵyndary ekinshi orynda tur. Elordalyqtardyń shotyndaǵy qarjynyń 46%-y shetel valıýtasynda saqtalǵan. Bul − 527 mlrd teńge degen sóz. Budan keıin Atyraý oblysy – 36,3% (89 mlrd teńge), tórtinshi orynda Mańǵystaý oblysy – 32,6% (74 mlrd teńge) jáne odan keıingi Batys Qazaqstan oblysy 30% jınaǵyn (79 mlrd teńge) shetel valıýtasynda saqtap qoıǵan. Shetel valıýtasyndaǵy eń az salym Túrkistan oblysynda 16,6% (8 mlrd teńge).
Aqshany qandaı valıýtada saqtaý kerek?
Ulttyq valıýtanyń turaqsyzdyǵy halyqtyń oǵan degen senimine selkeý túsirgeni ras. Bankte depozıt ashqysy keletin kez kelgen adam aqshasyn qandaı valıýtada saqtaıtynyn bilmeı, abdyraıtyny bar. Osyǵan baılanysty pikir bildirgen Freedom Finance Life kompanııasynyń sarapshylary aqshany bir ǵana valıýtada ustaý qaýipti dep sanaıdy. Eń durysy – salymdy ártúrli valıýtada saqtaý. «Eger salym úsh túrli valıýtada saqtalsa, adam utyla qoımaıdy. О́ıtkeni valıýtalar birin-biri tolyqtyryp otyrady. Mysaly, dollar men eýronyń quny ósse, olardyń qymbattaýy teńgeniń qunsyzdaný ornyn toltyrady. Kerisinshe, teńge ósip, dollar qunsyzdansa da teńgeniń molaıǵan qory dollardyń arzandaǵanyn bildirmeı turady», deıdi sarapshylar.
Mamandardyń aıtýynsha, salymdy qandaı valıýtada saqtaýdy anyqtaý úshin onyń paıdalaný merzimine de kóńil aýdarý kerek. Eger salymdy kóp uzamaı paıdalanatyn bolsańyz, onda teńge durys. Al uzaqmerzimdi depozıtti dollarmen saqtaǵan tıimdi. «Depozıtke aqsha jınaǵan kezde barlyq valıýtany aralas qoldanǵan abzal. Teńge – qysqamerzimdi maqsattarǵa jáne aǵymdaǵy shyǵyndarǵa, al dollar men eýro – uzaqmerzimdi maqsattar úshin paıdaly. Valıýtalardyń proporsııalary ártúrli bolýy múmkin. Mysaly, jınaǵyńyzdyń 10-20%-yn teńgemen, 30-40%-yn dollarmen, 40-50%-yn eýromen saqtaǵan jón. Eń turaqty valıýta da eýro bolyp tur. Mine, osylaısha, aqshańyzdy valıýtanyń qunsyzdanýynan meılinshe qorǵaı alasyz» deıdi Freedom Finance Life mamandary.
Depozıtten góri saqtandyrý quraly durys
Artyq aqshasyn úıinde ustaıtyn adamdar áli de baryn eshkim joqqa shyǵarmas. Degenmen de qazaqstandyqtardyń kóbi jınaǵyn bankke saqtaǵandy jón kóredi. Biraq qarjy naryǵyn zerttep júrgen mamandar qarjyny depozıtte saqtaǵan asa tıimdi emes degen pikirde. Sarapshylardyń aıtýynsha, depozıt paıyzy salymdy ınflıasııadan saqtap qalýy múmkin, biraq salymshyǵa asa paıdaly emes. «Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 2020 jyldyń resmı ınflıasııasy 7,5%-dy quraǵan, azyq-túliktiń baǵasy 11,3%-ǵa kóterildi. Al depozıttiń ústine beretin banktiń syıaqysy ári ketkende 13% dep eseptesek, bul uzaqmerzimdi tabys kózi bola almaıdy. Tipti shetel valıýtasymen saqtalǵan qarjynyń ózi joǵary kiris ákelmeıdi», delingen Freedom Finance Life mamandarynyń málimetinde.
Al salymyńyz bosqa turmaı, ózińizge qosymsha tabys ákelý úshin ne isteý kerek? Sarapshylar aqshany bank depozıtinen góri qor naryǵyna nemese ómirdi saqtandyratyn kompanııalarǵa salǵan tıimdi deıdi. Álbette, qarjysyn qor naryǵyna berýge bizdiń azamattar áli daıyn emes. Esesine, ómirdi saqtandyrýdyń jınaqtaýshy qory − aıtarlyqtaı tabys ákeletin qarjy tetigi kórinedi.
«Adam ómirin saqtandyratyn kompanııalar elimizde kóptep ashylyp jatyr. Bul – halyqaralyq tájirıbede bar qubylys. Eýropalyqtar, damyǵan elder oǵan baıaǵyda ótken. Mundaı kompanııalar salymshynyń jınaǵyn ǵana emes, ómirin de saqtandyrady. Al azamattar óz kezeginde qarjysyn da kóbeıtip ala alady: shetel valıýtasyndaǵy salymnyń maksımaldy tabystylyǵy dollarmen − 4%, eýromen 1,5%-dy quraıdy», deıdi Freedom Finance Life mamandary.
