Ekonomıka • 02 Naýryz, 2021

Zeınetaqy aktıvteri: Basqarý kompanııalaryn qandaı táýekelder kútip tur?

78 ret kórsetildi

Bıyl qańtar aıynan bastap zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin basqarýshy kompanııalarǵa aýdarǵannan keıin aktıvterdi paıdalaný quqyǵyn qarastyratyn zańnamalyq normalar kúshine endi.

Al Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi zeınetaqy aktıvteri senimgerlikke beriletin ınvestısııalyq basqarý kompanııalaryna qoıylatyn talaptardy, sondaı-aq osy júıede ruqsat etilgen qarjy quraldarynyń tizbesin ázirleý men bekitý sııaqty keshendi fýnksııalardy qadaǵalap otyrady.

Endigi kezekte salymshylardy qyzyqtyratyn negizgi másele – basqarý kompanııalaryna senimgerlikke berilgen aktıvterdiń tabystylyǵy. Qazirgi kezde jeke basqarýǵa berilgen qarajattyń saqtalýyn qamtamasyz etý úshin tıisti retteý talaptary belgilengen. Desek te basqarýshy kompanııa zeınetaqy aktıvteriniń kiristiligine kepildik bere almaıdy. Biraq onyń is júzindegi kiristiligi belgilengen shekten tómen bolsa, salymshylarǵa óz qarajaty esebinen aıyrmany ınvestısııalyq kompanııa óteıdi. Salymshy senimgerlik kompanııadan óz aktıvterin qarastyrylǵan merzim ishinde Ulttyq bankke qaıtarýyna bolady jáne de basqa kompanııaǵa aýdarý múmkindigi bar. Iаǵnı salymshylar zeınetaqy jınaqtaryn bir basqarýshy kompanııadan ekinshisine jylyna bir ret senimgerlik basqarýǵa bere alady.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń basqarma basshysy Aleksandr Kamchatnyı osy máselege baılanysty suraqtarǵa jaýap bere kele, ınvestısııalyq tabystylyqqa baılanysty sharalardyń pysyqtalyp jatqanyn jetkizdi. Iаǵnı salymshy ınvestısııalyq kompanııaǵa 100 teńge aýdarǵan bolsa, jyl qorytyndysy boıynsha 10 paıyz, ıaǵnı 10 teńge tabys kóre alady. Eger osy 10 teńgeni alý múmkindigin berý týraly sheshim qabyldanatyn bolsa, onda salymshy aldaǵy ýaqytta óz tabysyn alý quqyǵyna ıe bolmaq. Qazirgi kezde Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynan senimgerlik kompanııalarǵa aýdarylǵan soma 260 mln teńgeni qurap, bul qyzmet túrine baılanysty júzge jýyq salymshynyń ótinishi qarastyrylǵan. Basqarýshy kompanııalar aktıvterdi Qazaqstannyń jáne basqa elderdiń baǵaly qaǵazdaryna, sondaı-aq bank salymdaryna ınvestısııalaýǵa quqyǵy bar. Biraq qarajatty joǵaltý qaýpi joǵary bolǵandyqtan, salymshylarǵa jeke depozıtter ashýǵa tyıym salyndy. Osy oraıda sarapshylar kez kelgen salymshy óz aktıvteriniń tabystylyǵyna múddeli ekendigin eskere otyryp, teńge qunsyzdanǵan kezde basqa valıýtadaǵy aktıvterge kóshýge týra keletinin, sonymen qatar teńgemen belgilengen tabysty qaǵazdar kórsetkishi tómen bolady degen pikirde.

Qarjyger Maqsat Seráli aktıvterdiń tıimdi emes portfelderge salynýy saldarynan týyndaıtyn táýekelderdi joqqa shyǵarmaıdy. Osy oraıda sarapshy basqarý kompanııalaryna aýdarylǵan aktıvter memleket tarapynan kepildendirilýi kerek ekendigin aıtyp otyr. Iаǵnı, árbir ınvestısııalyq kompanııanyń artynda bankter tur. Sondyqtan da memleket bul kompanııalarǵa naqty shart qoıý kerek. О́ıtkeni aktıvter salymshynyń jyldar boıy zeınet jasyn qamtamasyz etý úshin jınaqtaǵan salymdary bolǵandyqtan, memleket basqarý kompanııalaryna naqty shart qoıa otyryp, bir jyldyń kóleminde mindetti túrde saqtandyrylýyn qamtamasyz etýi qajet. Sonda ǵana salymshy osy merzim ishinde aktıvteriniń turaqtylyǵyna alańdamaıtyn bolady. Al aktıvterdi 50 paıyzǵa deıin dollarlyq ekvıvalentke aýystyrmaý jónindegi talapty quptaı kele sarapshy aldaǵy ýaqytta aktıvterdi basqarý kompanııalary sheteldik kompanııalardyń portfelderin satyp alý jaǵyn qarastyrý múmkindigin aıtady. Ol úshin qarajattyń syrtqa shyǵyp ketpeýin qadaǵalaı otyryp, aktıvterdiń qazaqstandyq kompanııalarǵa salynýy talap etilýi tıis. Aktıvter basqarý kompanııalary tarapynan «QazMunaıGaz», «Qazaqtelekom», sonymen qatar bırjaǵa jańadan shyǵa bastaǵan kompanııalardyń qundy qaǵazdaryna salynǵany abzal. Sonda ǵana aqsha ishki aınalymda bolady. Osy eki másele memleket tarapynan muqııat qadaǵalanǵanda júıe durys jumys isteıdi deýge negiz bar. Bul úshin salymshylar da mindetti túrde óz salymdaryna jaýapkershilikpen qaraýy tıis ári qarjylyq turǵydan saýatty bolsa, deıdi sarapshy.

Osy tusta qarjyger Tımýr Ábilqasymov zeınetaqy jınaqtarynyń áleýmettik turǵydan mańyzdy ekenin eske saldy. Eger de aktıvterdi basqarýda kórsetkishi tómen kompanııalarǵa múmkindik beriletin bolsa, onda onyń shyǵynyn bıýdjet esebinen óndirýge týra keledi. Al ınvestısııalaý barysynda konsentrasııalyq jáne valıýtalyq táýekelderge jol berilmeýi qajet. Sarapshy sonymen qatar ıpotekalyq nesıesi joq salymshylardyń aktıvterin basqarý kompanııalaryna aýdarǵan jaǵdaıda tabystylyq barysyn qadaǵalaý qajet, dep sanaıdy. Eger de kompanııa tıimdi jumys isteıtin bolsa, onyń ınvestısııasyn arttyrý jaǵyn qarastyrý kerek.

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń derekteri boıynsha, portfeldi ınvestısııalaý jáne ártaraptandyrý táýekelderin barynsha azaıtý kózdelgen. Osy oraıda zeınetaqy aktıvterin qarjy quraldarynyń bir shyǵarylymyna ınvestısııalaý lımıtteri belgilendi. Iаǵnı oblıgasııalar úshin zeınetaqy aktıvteri – 50, aksııalar úshin – 10, sondaı-aq bir uıym nemese onyń úleskerleri shyǵarǵan qarjy quraldary 10 paıyzdan, al valıýta túrleri boıynsha ınvestısııalaý lımıtteri zeınetaqy aktıvteriniń 50 paıyzynan aspaıdy. Osy oraıda zeınetaqy aktıvterin qandaı da bolsyn qarjy quralyna ınvestısııalaýdyń naqty lımıtteri basqarýshy kompanııa bekitetin ınvestısııalyq deklarasııalarda bekitiledi. Sheshimdi kompanııanyń ózi jáne aksıonerleri qabyldaýy tıis. Zeınetaqy jınaqtaryn bul kompanııalardyń basqarýyna berý úshin olar senimgerlik basqarýǵa jáne kastodıandyq qyzmet kórsetýge sharttar jasaýy qajet.

Elimizdegi 6 kompanııa qazirgi kezde zeınetaqy aktıvterin basqarýǵa quqyly. Al salymshylar basqarýshy kompanııalardy óz erkimen, derbes tańdaý múmkindigine ıe. Kompanııalar jaıyndaǵy aqparat atalǵan agenttiktiń saıtynda ornalsqan: «First Heartland Jysan Invest» AQ, «BCC Invest» AQ - «Bank SentrKredıt» AQ-tyń enshiles uıymy», «Halyk Global Markets» AQ («Qazaqstan Halyq banki» AQ-nyń EU), «Halyk Finance» Qazaqstan Halyq bankiniń EU» AQ, «First Heartland Capital» AQ, «Sentras Sekıýrıtız» AQ. Investısııalyq portfeldi basqarýǵa arnalǵan lısenzııasy bar, keminde 3 mlrd teńge mólsherindegi menshikti kapıtaly, sońǵy úsh jylda klıentterdiń 5 mlrd teńge mólsherindegi aktıvterin basqarý tájirıbesi bar kompanııalarǵa berý qarastyrylǵan bolatyn. Qazirgi kezde úsh kompanııaǵa alǵashqy salymdar aýdaryla bastady. Zeınetaqy aktıvterin ınvestısııalaýdaǵy yqtımal shyǵyndar nemese operasııalyq qyzmet barysynda týyndaıtyn táýekelderdi meılinshe azaıtý kompanııalardyń menshikti kapıtalyna qoıylatyn talaptyń mańyzdylyǵyna baılanysty. Zeınetaqy aktıvterin basqarýshylar senimgerlik basqarýǵa qabyldanǵannan keıin aktıvter kirisi eń tómengi shekti qamtamasyz etýi qajet. Al kiristiń eń tómengi deńgeıi barlyq jeke basqarýshy kompanııalardyń basqarýyndaǵy zeınetaqy aktıvteriniń nomınaldy kiristiliginiń ortasha alynǵan koeffısıentiniń 70 paıyzy deńgeıinde belgilenip otyr.

Osy oraıda birqatar sarapshy tańdalǵan basqarý kompanııalarynyń kapıtaly joǵary ekenine sendiredi. Mundaı jaǵdaıda jeke kompanııalar ınfestısııalyq portfelderge asa saqtyqpen qaraıdy. Iаǵnı olar memlekettik jáne kvazımemlekettik sektordan góri táýekeli az, tabystylyǵy joǵary bolatyn ınvestısııalyq sapaly korporatıvti segmentterdi qarastyrady. Naryqtaǵy ahýaldy basshylyqqa alsaq, qazir baspana naryǵynda baǵa sharyqtap, medısınalyq aqyly qyzmetterdiń de baǵasy kóterilgen. Osy oraıda sarapshylar salymshylar úshin tıimdi ınvestısııalyq qadamdardy qarastyrýǵa keńes beredi. О́ıtkeni baspana naryǵyn zertteýshilerdiń pikirine súıensek, ázirge naryqta deldaldyq úrdister ústemdik quryp tur. Al zeınetaqy jınaqtaryn jeke basqarýǵa berý salymshylar úshin jınaǵan aqshasyn basqarý jaýapkershiligin kúsheıte túsedi. Sonymen birge qazaqstandyq emıtentterdiń baǵaly qaǵazdaryna ınstıtýttyq suranysty arttyrýmen qatar, el ekonomıkasyna oń yqpalyn tıgizedi.

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar