Álıhan Bókeıhan: «Tiri bolsam, qazaqqa qyzmet qylmaı qoımaımyn» degen sertke soqqan semserdeı sózin óziniń búkil sanaly ómirimen aqtap shyqty.
«Bostandyqqa qýanyńdar, meni basshymyz dep aıtqandaryń shyn bolsa, mine, men óle-ólgenshe senderge qyzmet qylýǵa ýáde beremin, sender ýáde beresińder me bostandyqtyń jolymen bolýǵa? Bostandyqtyń jolymen bolsańdar: bısharany jemeýge, partııany qoıyp, birigýge, bas paıdasy men jurt paıdasyn birdeı kórýge, barlyq kúshterińdi ǵylym jolyna, bostandyq arqasymen kógerý jolyna jumsaýǵa kerek» degen sózderiniń astaryn zerdelesek, ulylyqtyń taǵy bir ulaǵatyn uǵa túsemiz.
Bul sáýleli sózder Júsipbek Aımaýytovtyń: «Bul ýaqyt jan tynyshtyq izdeıtin, qyzyq qýatyn ýaqyt emes, qyzmet qylatyn, eńbek sińiretin ýaqyt, oılanyńyzdar: halyq biz úshin emes, biz halyq úshin týǵanbyz, olaı bolsa, moınymyzda halyqtyń zor boryshy, aýyr júgi jatyr» degen sózimen rýhtas. El qamyn jep eńiregen eki er – Álıhan men Júsipbektiń oılarynyń egizdeı uqsastyǵy tegin emes, onyń tereń syry – ult baqyty jolynda basty báıgege tikken tilek pen júrektiń, is-árekettiń birliginde. Ult úshin jasaǵan eńbekteri de uly!
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń: «Men óz halqymnyń jolynda basymdy báıgege tikken adammyn. Maǵan ary úshin janyn sadaqa etetin osyndaı tekti halyqqa, meni ulym, perzentim dep tóbesine kótergen halyqqa, arǵy-bergi qazaq balasynyń birde-biriniń peshenesine buıyrmaǵan baqyt – tolyqqandy, táýelsiz memleket qurýdyń qasynda bolý baqytyn buıyrtqan halyqqa qyzmet etýden artyq eshteńeniń keregi joq. Osy jolda men boıymdaǵy bar qaırat-qabiletimdi, bilim-biligimdi aıamaı jumsaımyn, qandaı da táýekelge baramyn», degen sózinen ult kóshbasshylarynyń maqsat-murattarynyń sabaqtastyǵy aıqyn tanylyp tur.
Halyqtyń kósegesi qaıtse kógeretinin Álıhan: «Bizdiń jurt bostandyq, teńdik, qurdastyq saıasat isin uǵynbasa, tarıh jolynda tezek terip qalady», degen sózderimen taıǵa basqan tańbadaı aıqyn aıtyp berdi. Ult baǵyna týǵan tulǵanyń armany da uly.
Álıhannan sóz qalǵan ba?! Taǵy bir mysal: «Qazaqty avtonomııa qylsaq, Qaraótkel – Alashtyń ortasy, sonda ýnıversıtet salyp, qazaqtyń ul-qyzyn oqytsaq, «Qozy Kórpesh – Baıan sulýdy» shyǵarǵan, Shoqan, Abaı, Ahmet, Mirjaqypty tapqan qazaqtyń kim ekenin Eýropa sonda biler edi. Tiri bolsaq – aldymyz úlken toı. Alashtyń balasy bul joly bolmasa, jaqyn arada óz tizgini ózinde bólek memleket bolar» dep te jazdy ol. Tereńirek zerdelesek, bul sózderde asyl arman ǵana emes, keremet kórkem, kermıyq kóregendik te bar. Sonyń kórkem kórinisi – óz tizgini ózinde bolǵan táýelsiz Qazaqstan! «Alashtyń ortasy – Qaraótkel, sonda salynǵan ýnıversıtet, sonda oqyp jatqan qazaqtyń ul-qyzy, Eýropa ǵana emes, álem bilgen» qazaq.
Álıhan Bókeıhan aıtqan ulaǵatty uly sózder óziniń mańyzyn kúni búgin de joǵaltqan joq. Ony aıtasyz, ómirlik mán-maǵynasy eskirmeıtin bul asa asyl, esti sózder – táýelsiz Qazaqstannyń ár azamatyna jón siltep turǵan baǵdarsham, adastyrmas aq juldyz! Ahmet Baıtursynuly kezinde: «Ár urpaq ózine artylǵan júkti jeter jerine aparyp tastaǵany durys, áıtpegende bolashaq urpaǵymyzǵa asa kóp júk qaldyryp ketemiz. Keıingi urpaq ne alǵys, ne qarǵys beretin aldymyzda zor sharttar bar» dep jazdy. Bul sózderde ulylardyń ulaǵatty úndestigi bar.
Álıhan Bókeıhan, Júsipbek Aımaýytov, Smaǵul Sádýaqasov, Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dýlatov, Mustafa Shoqaı syndy Alash arystarynyń ult úshin jasaǵan isteri eske túskende oıǵa sol ulylardyń murageri Oljas Súleımenovtiń:
Bul adamdar máńgi óshpeıtin,
Júrek penen kóńilden,
Tiri júrse jol silter ed,
Aı-juldyz bop kógińnen,
– degen jyr joldary oıǵa oralady. Aqyn dosym, júregime jaqyn dosym Oljastyń oımaqtaı bolsa da qorǵasyndaı salmaqty oıyn qostaı otyryp, aıtar az ǵana qosymsha: ǵasyr basyndaǵy Alash arystary tirisinde ǵana emes, o dúnıege ozǵaly da ózderiniń asa asyl aqylymen ultqa jol siltep tur. Shákárim Qudaıberdiuly aıtqandaı: «Aqyl degen – ólsheýsiz bir jaryq nur». Ádette, Sholpan planetasynyń bir beti ǵana kórinedi, al ekinshi beti jerdegilerge qupııa, ol jeti ǵasyrda bir-aq ret jarq etedi. Muny Álıhan syndy Alash arystarynyń ataly, bataly sózderine beıimdeı, oraılastyra aıtsaq, búgingi biz, ásirese jastar «Aqyl degen ólsheýsiz jaryq nur» ósıet, qasıet sózderdiń qadirine tolyq jetip, túgel ıgergen joqpyz. Alash kósemderiniń keler urpaq, kemel tarıhpen birge jasaı beretin mol murasymen qanshalyqty mol sýsyndasaq – ultqa sonshalyqty jaqyn bola túsemiz.
Ult kóseminiń «Bostandyqqa aparatyn jalǵyz jol – ulttyq yntymaq qana» degen sózin búgingi kúnge beıimdep aıtsaq, Elbasy nusqaǵan «Máńgilik elge» aparatyn nurly jol – ulttyq yntymaq.
Tarıhtyń daýyly men jaýynynda tapqanynan joǵaltqany kóp qazaqqa kerekti túgendeıtin kez keldi. Sol kóp kerektiń eń bastylary: ulttyq rýhty asqaqtatý, memleketshil, halyqshyl, elshil bolý, jaǵymdy maǵynadaǵy ultshyldyq. Elge, halyqqa aýadaı qajet osy has qasıetterdiń bári – Álıhan eńbekterinde. Sony qaıtalap, qadap aıtyp, jastyń da, jasamystyń da sanasyna sińire bersek, Elbasy aıtqan ulttyq ıdeıa – «Máńgilik eldiń» de juldyzy jaryq, muraty halyq bolady. Túıip aıtsaq, biz – táýelsiz Qazaqstan azamattary Álıhan ańsaǵan asyl armanǵa jetken baqytty urpaqpyz! Alla Alashtyń mańdaıynan súıip tur. Endigi meje álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý.
Ulttyń uly kósemi Álıhan Bókeıhannyń amanatyna, ósıet sózderine adal bolsaq, bul asyl armanǵa da jetemiz, aırandaı uıyǵan birlik, ulttyq yntymaq bolsa, Qudaı qalasa. Qudaısyz qýraı da synbaıdy. Alla taǵalanyń ámirinsiz eshteńe bolǵan emes, bolmaıdy da.
Bir Allaǵa sıynyp,
Kel, balalar, oqylyq!
– dep Ybyraı Altynsarın aıtqandaı, «bir jaǵadan – bas, bir jeńnen qol shyǵaryp», adal, tabandy eńbek eteıik, aǵaıyn. Muzaǵańnyń – Muzafar Álimbaevtyń sózimen aıtsam:
Men bilemin ne tabýdy, ne izdep,
Eńbek qana eldi uly degizbek!
Elbasy Nursultan Nazarbaev usynǵan bes ınstıtýttyq reformanyń negizgi armany, muraty, bolashaǵy – birtutas ult qurý. Bul uly maqsat ta Álıhan aıtqan ulttyq yntymaqsyz, eren eńbeksiz oryndalmasy zaıyr. Álemniń, ámirshisi – eńbek! Sol ulttyń kósegesin kógertetin eńbektiń qozǵaýshy kúshi de, myzǵymas myqty tiregi de Álıhan aıtyp ketken ulttyq yntymaq.
Sábıt DOSANOV,
jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty,
Mahmud Qashqarı atyndaǵy Túrki álemine sińirgen zor eńbegi úshin halyqaralyq syılyǵynyń ıegeri
ALMATY
