Jaqsy áıeldiń qylyǵy
Jaqsy áıeldiń qylyǵy,
Shyn asyldyń synyǵy.
Jaqsy áıel kúnmen teń,
Taýsylmaıtyn qyzýy.
Jaqsy bolsa alǵanyń
Bu dúnıeniń qyzyǵy.
Jaman erkekti túzetedi,
Qys, kóktem, jaz, kúz ótedi.
Bala sanyn údetedi,
Tún uıqysyn tórt bólip,
Balalaryn kúzetedi.
Kún serigi Aı bolasyz,
Kókten túsken jaı bolasyz.
Qysyr emgen taı bolasyz,
Jaqsy áıeldiń arqasynda,
Tórt túlikke baı bolasyz.
Qolyńyzǵa qus qonady,
Jolyńyzǵa qut qonady.
Ýádeńiz nyq bolady,
Aıtqanyńyz «qup» bolady.
Jaqsy áıelmen ómirińiz,
Aqqýdaıyn jup bolady.
* * *
Jaman áıeldiń qylyǵy,
Shyǵyp jatar bylyǵy.
Ol áıeldiń buzyǵy,
Buzyqtyqqa kelgende,
Uzyn bolar «quryǵy».
Jaqsy erkekti júdetedi,
Kúıeýine tili ótedi.
Árkimdi úıge túnetedi,
Jylaýmenen kún ótedi,
Synaýmenen jyl ótedi.
Kóshikbaı MAQULBEKULY
Almaty
Men úıde, qatysh toıda
Men degen... «Men, men edim, men Narynda júrgende...» dep aıtatyn men emes, qarapaıym erkekpin. Mine, áıel azamattardyń merekesi kelip qalǵan eken, onymdy ózim de moıyndaımyn. Zaman ózgerip, naryq kelip, erkekten erkelik te, bılik te ketkenine óz basym ókinbeımin.
Zamanǵa beıimdelip, bar tirlikti dóńgelete órge ozdyrǵan qatynǵa... oıpyr-aı, qatyny nesi, estimesin, erkelete aıtsam – qatyshqa rızamyn.
Qatyshtyń arqasynda, mine, kóshten kósh ilgeri ketip, til-kózden aman bolsyn, shalqyp-qalqyp tirlik keshýimiz bir sonyń arqasy.
О́z basym, tirlikti tiriltken, jaǵdaıdy jaqsartqan qatynyna keıip, keri ketip júrgen erkekterge túsinbeımin.
Qolyńnan kelmeıdi eken, qonyshynan basatynnyń qoltyǵynan deme, qushaǵyna kúmp ber de quldyq ur. Quldyq degennen shyǵady: «Halqyńa qul bolmasań bı bolmaısyń, qatynyńa qul bolmasań úı bolmaısyń», dep babalar beker aıtpaǵan.
«Sóz máıegi – mátel» degen, aıtpaǵymdy atalardan qalǵan ataly sózben túıindesem: «Erdiń atyn qatyn, bolmasa báıgeden kelgen aty shyǵarady», «Erterek ólgiń kelse – aqymaq áıelge úılen», «Áıel quqy ákeńnen úlken», «Áıeldiń tilin almaǵan – alımentshi», «Alpys naryń bolǵansha, aqyldy jaryń bolsyn», «Han jarlyǵynan qatyn jarlyǵy kúshti», «Áıelden ázireıil de qorqady, sen adamsyń ǵoı, shyda!», «Qatynyń aqyldy bolsa – óz aqylyń qaltańda qalady», «Áıeldiń aqyldysy – sende, ádemisi – qurdasyńda bolǵany durys» dep tizbektelip kete barady.
Sózdiń emes, istiń ǵasyryna tap kelgenimizdi bilemiz, sondyqtan da qyzyl sózden qashyp, sóz qaımaǵy – maqal-mátelmen qaıyryp taq-tuq bolyp otyrmyn.
Kósemsimeı aıtaryma kóshsem, qatysh − 8 naýryz merekesine oraı ótip jatqan toıda! Kıerin kıgizip, taǵaryn taqqyzyp, «áke-kóke» dep shaqyrǵan toıǵa bir óziń-aq baryp kele ǵoı dep shyǵaryp salǵanbyz. Janynda ári shopyry, ári qalqany, ári kómekshisi – symbatty da kórikti jigit bar.
О́z basym, baıaǵyda babamyz «Qatyn aýrý, bala jas – talqan túıip jatyrmyz» demekshi, qatysh toıdan oralǵansha úı tirligin tap-tuınaqtaı etpekpin.
Aınalaıyn tehnıka, shańsorǵyshty sharyldatyp-aq eden bitkendi ysqylap yrys kirgizemin. Tóbe úıilgen kir ataýlyny joıqyn jýǵyshqa tapsyrsam boldy, ózi jýyp, ózi syǵyp – «al da, keptir» dep qarap turady. Daıyn as-aýqatty toltyryp alyp teńkıip turatyn tońazytqyshtan aınalyp ketpeımisiń. Tek dúken baryp, keregin kertip ákep salyp qoısań boldy. Qalǵandary: útik-mútik, gúl-púl, qaǵý-silký sııaqty, kákir-shúkir tirlik – bilek sybana kirissem bir páste bite qalady.
Bárin bitirip, teledıdar aldynda toqyma toqyp otyryp, toıdaǵy qatyshtyń amandyǵyn oılaımyn. Minezi shataq, ishkende elirip, eregespese eken... Shaıpaýlyǵyna basyp shatyp-butpasa eken... Qaıteıin, ne de bolsa ótkendegideı tań asyryp kelmeı, erterek molasyn tapsa ıgi... О́ı, molasy nesi! О́zimen ketsin, ne dep jibergenmin... Odan da óz úıi óleń tósegin taýyp, erterek dem alsa ǵoı...
О́ı, esik shyryldap jatyr, kelip qalǵany ma?!
Elpek qaǵyp esik ashaıyn, erkelep etigin shesheıin, elgezektikpen sháıin qoıaıyn... bar oıym – mazamdy almaı qısaıa qalsa shirkin!..
Berik SADYR
Nur-Sultan
Otbasyndaǵy «oshaǵan»
Bir aǵamyzdyń esimi Toqsanbaı eken. Qazaqta kelini atasynyń esimin eshqashan aıtpaıtyn bolǵan. Bir kúni apasy:
– Áı kelin, myna dándi sanap jibershi, – dep shaqyryp alady.
Sonda kelini:
– Bir, eki, úsh... seksen segiz, seksen toǵyz, toq... – dep turyp qalypty da, – oı, atam, atam bir, atam eki, atam úsh, – dep sanaı jónelipti.
* * *
Áıeli uıyqtap bara jatyp qııaldana jymııady: «Qyzyq, úılengenimizge erteń 15 jyl tolatyny kúıeýimniń esinde me eken? ...Árıne, esinde bolýǵa tıis! Bálkim, maǵan arnalǵan syılyǵy da daıyn shyǵar...».
Kúıeýi, uıyqtap bara jatyp muńaıyp: «Eger men ony 15 jyl buryn tunshyqtyryp óltirgende, erteń túrmeden bostandyqqa shyǵar edim-aý...».
* * *
Áıeli kúıeýine:
– Saǵan aıtar jaqsy jáne nashar eki jańalyǵym bar.
– Al aıtyp jiber.
– Men senen ketemin!..
– Jaraıdy... Al nashar jańalyǵyń ne?
Qyz-jigit qyńqyly
Kóshede ketip bara jatqan qulyn músindi bir qyzdy baıqap qalǵan jigit:
– Qaryndas, mynandaı «fıgýrany» qaıdan aldyńyz? – dep suraıdy.
– Satyp aldym.
Sonda jigit jany ashyp:
– Túrińizge aqsha jetpeı qaldy ma? – depti.
* * *
Qyz jigitten:
– Meniń týǵan kúnime qandaı syılyq jasaısyń?
– Úlpildegen betińnen súıemin.
– Al eger súıgizbesem she?
– Olaı bolsa, júre ber syılyqsyz.
* * *
Jas jigit qyzǵa:
– Sen aqymaq baı jigitke turmysqa shyǵar ma ediń? – degende, qyz:
– Aıtý qıyn... Sen shynymen de baımysyń? – degen eken.
* * *
– Janarjan, men saǵan qolym men júregimdi usynamyn!
– Bolat-aı, bularyń anatomııa ǵoı, maǵan keregi aqsha!..
Áıelder «áldıi»
– Ne istesem eken-á!? Osyndaıda seniѕ aќylyѕ kerek bolyp tўrєany!... Kїıeýim ylєı bўrynєy áıelin eske alyp áѕgimelep otyrady..?
– Seniѕ baєyѕ bar eken! Bizdiki ylєı bolashaќ baќќўsyn aıtady da otyrady...
* * *
Eki qurby áѕgimelesip otyr.
– Qudaı-aý, qaıdaǵy shalǵa tıgeniń ne?
– Qurbym-aý, bireýden aqsha alǵanda onyń qaı jyly basylyp shyqqanyn suramaısyń ǵoı.
* * *
Bir áıel kúıeýin dúkenge kártóshki alyp kelýge jumsapty.
Sodan kúıeýi joldan óte bergende mashına qaǵyp ólip qalypty.
Sosyn úıine polısııa kelip: «Osylaı da osylaı, qaıǵyly jaǵdaı oryn aldy, endi ne isteımiz?» dese, áıel: «Bilmeımin, vermıshel qýyra salatyn shyǵarmyn» depti...
* * *
– Qurbym, ana anturǵandar meniń balamdy eki jylǵa sottap jiberdi!
– Balańnyń jazyǵy joq pa edi?
– Balam meniń aıtqandarymnan shyqpaýshy edi...
Ne urlasa da bári-bárin úıge ákeletin...
