Rýhanııat • 11 Naýryz, 2021

Jyr Qulageriniń qara shańyraǵy

104 ret kórsetildi

Jyr Qulageri atanǵan Ilııas Jansúgirovtiń ádebı mýzeıi bıyl 37 kóktemin qarsy alyp otyr. Jetisýdyń kindik qalasy – Taldyqorǵandaǵy murajaı 1984 jyly ashylǵan bolatyn. Ǵıbratqa toly ǵımarat osy merzim ara­lyǵynda qalamger shyǵarmashylyǵynyń shyraqshysyna aınalyp qana qoımaı, óńirdegi rýhanııattyń da qara shańyraǵyna aınaldy.

Sýrette: Ilııas paıdalanǵan «Mersedes» jazý mashınkasy

Búginde alty bólmeden turatyn mýzeıde Ilııas Jansúgirovtiń qujattary, baspa isine paıdalanǵan jazý mashınkasy, ózi satyp alǵan kilemi, kıgen plashy, ustaǵan taıaǵy, dám tatqan ydys­tary, qoljazbalar qory, ár jyldary shyqqan kitaptary jáne aqyn shyǵarmashylyǵyn zertteýshilerdiń eńbekteri jınaqtalǵan eken. Munda uzyn-sany alty myńnan astam qundy jádiger saqtaýly turǵan kórinedi. Mýzeıdegi taǵy bir kıeli dúnıe – Mo­lyqbaıdyń qobyzy. Jurt aýzynda qobyzshy Molyqbaı Ilııas dúnıege kelgen kezde bolashaq aqynnyń qulaǵyna azan shaqyryp, «Qyzyrilııas» dep esimin qoıǵany jaıynda áńgime bar.

– Qazir Ilııas Jansúgirov shyǵar­ma­shylyǵy men qoǵamdyq qyzmetine qatysty sırek materıaldardy, qun­dy jádigerlerdi kórýge degen qyzy­ǵý­shylyq artýda. Jylyna 10 myńǵa jýyq kórermen mýzeıdi aralaýǵa kelip, bizdiń jumysymyzben tanysady. Olar­dyń arasynda oqý baǵdarlamasy bo­ıynsha saıahattaýǵa kelgen mektep oqýshylary men dıplomdyq, kýrs­tyq jumystarǵa daıyndalýshy stýdent jastar kóp. Jalpy, bir ret óz qajetin izdep kelgen jastar ekin­shi joly mindetti túrde Ilııas shy­ǵar­ma­­shy­lyǵymen jete tanysýǵa kele­tinin baıqap otyrmyz. Onyń ústi­ne qalamgerdiń ónegeli ómiri men shy­ǵar­mashylyǵyn halyqqa nasıhattaý maq­satynda mýzeı qyzmetkerleri qala­myz­dyń turǵyndaryn, memlekettik mekemeler qyzmetkerlerin mýzeı eks­­­­po­­zısııasymen tanysyp, mádenı baǵ­­dar­lamalarǵa qatysýǵa jáne rýhanı baıyp qaıtýǵa arnaıy shaqyryp, ekskýrsııalar júrgizip otyrady. Jyl saıyn aqynnyń týǵan kúnin, repressııa qurbany bolǵan azaly kúnderine arnalǵan aqyndy eske alý jıyndaryn ótkizý dástúrge aınalǵan, – deıdi Ilııas Jansúgirov ádebı mýzeıiniń meńgerýshisi Nurgúl Jaýynbaeva.

Sońǵy jyldary mýzeı qory qun­dy jádigerlermen tolyǵa túsipti. My­salǵa, 2016 jyly Aqsý aýdany Eńbek aýylynyń turǵyny aıtysker aqyn Bekbolat Atambaev mýzeıge Ilııas Jan­súgirovtiń jeıdesin tapsyrǵan bolatyn. Odan keıin, 2017 jyly Almaty oblystyq polısııa departamentiniń aqparattyq-taldaý ortalyǵy aqynnyń 1936 jyly Almaty qalasynda berilgen pasportyn jáne tutqyndalǵan kezdegi fotosýretiniń túpnusqasyn ákelip, ótki­zipti. Al 2018 jyly Almatydaǵy Ult­tyq kitaphananyń sırek kezdesetin qoljazbalar qorynan tabylǵan «Qýat» poemasy men «Baqytty Jamal» áńgi­me­siniń túpnusqasy Taldyqorǵanǵa jol tartyp, ony mýzeı qyzmetkerleri latyn qarpinen kırıllısaǵa qotarǵan eken. Ilııastyń bul týyndysy biraz jyl buryn «Qazaq ádebıeti» gazetinde jaryq kórgen-di.

– Árıne, bıyl el basyna túsken syn saǵat mýzeı qyzmetkerlerin qashyqtan qyzmet kórsetýge májbúrledi. Karan­tın rejimine baı̆lanysty I.Jan­sú­girovtiń ádebı mýzeı̆i birneshe aı̆ boı̆y onlaı̆n formatta jumys istedi. Josparǵa saı jobalar men jospardan tys jasalǵan jumystarymyzdy kórermender onlaın tártipte tamashalaý úshin mýzeıdiń ınstagram, feısbýk áleýmettik jelilerine jiberilip otyrdy. Aıta ótetin bolsaq, osy ýaqytqa deıin júrgizilgen jumys tártibinde Ilııas Jansúgirovtiń ómiri men shyǵarmashylyǵyn nasıhattaýda onlaın ekskýrsııa júrgizilip, mýzeı zalyndaǵy eksponattar jaıynda tolyqtaı málimetter berilip, kitap kórmeleri uıymdastyryldy. Buǵan deıin bizdiń mýzeıge kelýshiler arasynda sheteldik qonaqtar ushyrasatyn edi. Elimizdiń ár óńirinen kelgen meımandar jádigerlerdi óz kózimen kórip, ótken ómirdiń bir belesin sezingendeı bolyp, rızashylyǵyn bildirip te jatatyn. Biz bul iltıpatty mýzeı qyzmet­ker­leriniń eńbegine berilgen joǵary baǵa dep qabyldaımyz, – deıdi Nurgúl Qyzyrbekqyzy.

Aıtpaqshy, Ilııas shyǵarmashylyǵy qazaq shekarasyn kókteı ótip, álemniń ádebı keńistigin qaraı qanat qaqty deýge tolyq qaqylymyz. Buǵan dálel re­tinde 2016 jyly nemis jazýshysy Gert Haıdenraıh aýdarǵan ataqty «Qulager» poemasy men 2019 jyly Ulttyq aýdarma bıýrosy men Ilııas Jansúgirov qorynyń muryndyq bolýymen Belında Kýktiń tárjimasymen aqyn óleńderiniń aǵylshyn tilinde basylyp, shyqqanyn aıtsaq bolar.

Jalpy, bıyl 37 kóktemin qarsy alyp otyrǵan Jetisýdaǵy qara shańyraq ujymy – aqynǵa qatysty qundy muralardy qorǵa jınastyryp qana qoımaı, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy aıasynda kóptegen shara ótkizip otyrǵan izdenimpaz orta. Ilııas Jansúgirov shyǵarmashlyǵyn na­sıhattaýda júıeli jumystarymen el­diń yqylasyna bólengen murajaı bu­ǵan deıin Almaty oblysyndaǵy «Úz­dik mýzeı» atanǵan. Sondaı-aq birer jyl buryn aqynnyń ómiri men shy­ǵarmashylyǵyna ar­nal­ǵan 20 tom­dyq jınaqtyń 19 tomy osy qara shańyraqqa arnalyp, «Ilııas Jansúgirovtiń ádebı mýzeıi» anyq­ta­malyǵy retinde jaryq kórgen bolatyn.

 

Almaty oblysy

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Jastar qalaýy – jarqyn keleshek

Referendým-2022 • Keshe

Referendýmdy qoldaýǵa úndeý jasady

Referendým-2022 • Keshe

Aǵa býynnyń aıtary bar

Referendým-2022 • Keshe

Áljannyń kise belbeýi

Tarıh • Keshe

Uqsas jańalyqtar