Sport • 12 Naýryz, 2021

Jasulan QYDYRBAEV: О́mirde chempıon bolýdan da basqa qundylyqtar bar

249 ret kórsetildi

Sport áleminde Jasulan Qydyrbaevtyń juldyzy 2014 jyly jarqyraı jandy. Jylqy jyly aýyr atletıkadan Almatyda ótken álem chempıonatynda 22 jastaǵy qazaqtyń nar tulǵaly jigiti qarsylas shaq keltirmeı, 94 kılo salmaq dárejesinde bas júldeni oljalady. Shyny kerek, buǵan deıin eresekter arasyndaǵy dúbirli dodalarda kózge túspegen Qydyrbaevtan tórtkúl dúnıeniń myqtylary jınalǵan jarysta eshkim dál osyndaı orasan zor nátıje kútpegen edi. Tipti ataǵy alysqa jaıylǵan ziltemirshilerdiń ózderi tańdanystaryn jasyra almaı, bastaryn shaıqap, onyń myqtylyǵyn eriksiz moıyndady. Osylaısha, J.Qydyrbaev álem chempıony atanǵan tuńǵysh qazaq ziltemirshisi retinde óz esimin elimizdiń sport tarıhyna altyn áriptermen jazdy.

Jasulan Qydyrbaev 1992 jy­ly Almaty oblysynyń Raıym­bek aýdanyndaǵy Saryjaz aýy­lynda dúnıege kelgenimen, onyń balalyq shaǵy Talǵar qala­syn­da ótti. Kezinde ákesi Bal­ǵa­baı men anasy Aıman jumys babymen Almatynyń dál irge­sinde ornalasqan osy shaǵyn ǵana sha­harǵa kóship barǵan. Ol kezde bo­lashaq chempıon alty jas­ta edi. Sol jerde mektep ta­bal­dyryǵyn at­tap, balalyq albyrttyqpen san alýan sport túriniń basyn bir shaldy. Áý basta jeńil atletıkamen aınalysty, kóp uzamaı velosportqa aýysty, keıinnen basketbolmen shuǵyldandy. Bul úıirmelerde Jasulan kóp turaqtaǵan joq. Ýaqyt oza balýandyq ónerge ań­sary aýdy. Birde erkin kúres, endi birde grek-rım kúresi úıir­melerin jaǵalap, áıteýir bireýinen nátıje shyǵarýǵa tyrysty.

Jetinshi synypty aıaqtaǵannan keıin Jasulan Almatyǵa kelip, Qarken Ahmetov atyndaǵy sport­taǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep-ın­ter­natqa qujattaryn tapsyrdy. Ondaǵy armany – grek-rım kúresiniń qyr-syryna qanyǵyp, keleshekte Dáýlet Turlyhanovtaı ataǵy jer jarǵan balýan bolý edi. Biraq ondaı baq Qydyrbaevqa buıyrmady. Atalǵan oqý ornyna túse almaǵan ol taýy shaǵylyp, Talǵarǵa qaıta oraldy.

«Qaı sport túriniń tizginin ustasam eken» dep Jasulannyń sanasyn sansyz suraq sharlap júrgen shaqta onyń janynan janashyr aǵasy tabyldy. Sporttyń basy-qasynda júrgen azamattar Beken Bekmuhambetovti jaqsy biledi. Kezinde ol aýyr atletıkany serik etip, sport sheberi atandy. Keıinnen jastardy baptady, memlekettik jattyqtyrýshy qyzmetin atqardy, Olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵyn basqardy. Mine, sol Beken – bizdiń keıipke­rimizdiń týǵan jıeni. Ol Jas­ulan­nyń aýyr atletıkamen aı­nalysqanyn qalady. Aǵalyq aqylyn aıtty, jón siltedi, ba­ǵyt-baǵdar berdi. Bekenniń ýá­jine qulaq asqan bozbala kelesi jyly mektep-ınternatty taǵy da jaǵalady. Bul joly baǵy janyp, talaı daryndy jastardy tárbıelep shyǵarǵan oqý ornyna qabyldandy.

– Beldi balýan bolý bala ke­zimdegi armanym edi, – dep bastady óz áńgimesin Jasulan. – Alaıda kúres úıirmesine qabyldamaǵan soń amaldyń joqtyǵynan aýyr atletıkaǵa barýǵa májbúr boldym. Alǵashynda «Oqý jyly aıaqtalǵansha júre turaıyn, odan keıin balýandardyń qataryna qosylamyn ǵoı» dep oıladym. Biraq ýaqyt oza sporttyń bul túrine degen erekshe bir qy­zy­ǵý­shylyq paıda boldy. Aýyr at­le­tıkaǵa ańsarym aýdy. Onyń ústine, nátıjem de jyldan-jyl­ǵa jaqsara tústi. Birte-birte jaq­sylap turyp jattyqsam, keremet kórsetkishterge qol jetkize alatynymdy sezine bastadym. Sodan aýyr atletıkada qaldym.

Atalǵan oqý ornyn aıaqtaǵan soń J.Qydyrbaev Respýblıkalyq sport kolledjinde oqydy. Sol kezderi óz qatarlastary arasynda elimizdiń eki dúrkin chempıony atandy. Jastar arasynda Azııa birinshiliginde bas júldeni oljalady. Daryndy ziltemirshi eleýli tabystarǵa qol jetkizgenine qara­mastan, Almaty qalalyq sport basqarmasy tarapynan oǵan esh kómek kórsetilgen joq. Tipti ele­gen de eshkim bolmady. Sodan Jambyl oblysynan usynys tús­ti. Ol jaqta osy salanyń ba­sy-qasynda júrgen Manarbek Aq­aı­darov, Ernar Ibragımov, Mırashan Qojahmetov syndy azamattar barynsha qoldaý kórsetti. Aılyqqa qoıdy, jataqhana má­selesin sheshti, qajetti kıim-keshek jáne qural-jabdyqtarmen qam­tamasyz etti. Bir sózben aıt­saq, esh alańsyz daıarlanýyna qo­laıly jaǵdaıdyń barlyǵy jasaldy. Osyndaı qamqorlyqtyń arqasynda Qydyrbaevtyń kór­setkishi jaqsara túsip, 2011 jyly ol qatarynan ekinshi márte Azııa chempıony atandy.

– Eresekter dýyna qosylǵanda men dál bir qasqyrdyń apanyna túskendeı boldym. О́ıtkeni 94 kılo salmaq dárejesinde kileń yǵaı men syǵaı jınalǵan edi. Shet­eldik sportshylardy aıt­pa­ǵanda, Qazaqstannyń ózinde myqty básekelestik beleń alyp turdy. Ilıa Ilın, Vladımır Sedov, Almas О́teshov... qaı-qaısyn alsańyz da naǵyz «sen tur, men ataıyndar». «Qydyrbaev keldi eken» dep olardyń eshqaısy ońaılyqpen jyly oryndaryn bosata qoımasy anyq. Biraq men qatty qobaljı qoıǵan joqpyn. Kimmen bolsa da, aıanbaı aıqasýǵa daıar boldym. О́ıtkeni jattyǵý zalynda kóp ter tógip, erinbeı eńbektendim. Al esil eńbektiń esh ketpeıtini belgili ǵoı. Erte me, kesh pe, bir qaıtarymy bolýǵa tıis. Kúsh-qýatymnyń da eshkimnen kem emes ekenine kúmán keltirmedim. Sodan táýekelge bel býdym da iske kiristim, – dep keıipkerimiz ótkendi eske aldy.

2014 jyldyń qarasha aıynda Almatyda álem chempıonatynyń jalaýy jelbiredi. Tórtkúl dúnıe­niń ár qıyrynan taý kótergen tolaǵaılar Alataý baýraıynda bas qosty. 94 kılo salmaq dáre­jesinde Qazaqstannyń namysyn eki sportshy qorǵady. Olar – álem chempıony Vladımır Sedov pen eresekter dýyna endi ǵana qosylǵan Jasulan Qydyrbaev. Olardan bólek, shet memleketterden kelgen bir shoǵyr juldyzdar taǵy bar. Báriniń de ataǵy alysqa ja­ıylǵan, báriniń de dańqy tóske órlegen. Mine, jas­tar arasynda Azııa birinshiliginiń eki dúrkin chempıony degen eleýsiz ǵana ataǵy bar qazaqtyń ulyna osyndaı myqtylarmen tiresýge týra keldi.

Julqa kóterý jattyǵýynda Vladımır Sedovqa teń keler eshkim tabylmady. Jerlesimiz 188 kılolyq ziltemirdi erkin eńserip, Olımpııa oıyndarynyń úsh dúrkin chempıony grekııalyq Akakıos Kakıashvılıstiń talaı jyldar boıy murty buzylmaı turǵan álemdik rekordyn jańartty. Lıt­vanyń maqtanyshy Aýrımas Dıdzbalıs ekinshi oryndy ıelendi. Onyń kórsetkishi – 185 kılo. Al Jasulan Qydyrbaev 179 kılolyq nátıjemen úshinshi satyǵa taban tiredi.

– Birde reseılik basylymdardan Irına Rodnınanyń suhbatyn oqydym, – dep jalǵastyrdy áńgimesin Jasulan. – Mánerlep syrǵanaýdyń juptyq saıysynda Olımpııa oıyndarynyń úsh dúrkin chempıony degen ataǵy bar áıgili sportshynyń «Jattyǵý kezinde nemese jarys barysynda bolsyn ózińdi erkin sezin. Esh qobaljyma, asyqpa, aptyqpa. «Búgin meni eshkim toqtata almaıdy» dep óz-ózińdi ishteı qaıra. О́zińe tym senimdi ekenińdi qarsylastaryń da sezinsin. Sonda olardyń júıkesi syr berip, senen qaımyǵa bastaıdy. Al qobaljyp turǵan adamnyń mindetti túrde qatelikke urynatyny anyq. Muny «psıhologııalyq shabýyl» deıdi. Osyndaı qıturqy áreketter kóp jaǵdaıda óz jemisin beredi», dep aıtqany bar. Almatyda men dál osy taktıkany ustandym. Jattyǵýdyń ekinshi túrinde ózgeler batpan te­mirdi alma-kezek kóterip jatqanda men birazǵa deıin áliptiń artyn baqtym. Orta­ǵa shy­ǵýǵa asyqpadym. Sport­shy­lardyń teń jartysy jarysty aıaq­taǵannan keıin baryp qana al­ǵashqy salmaqqa tapsyrys berdim.

Alǵashqy saıysta basty qar­sylastarynan kóp qalyp qoıǵan qandasymyz serpe kóterýde baryn saldy. Bastapqyda 215 kılolyq ziltemirdi kóterse, ekinshi ret 221 kılony eńserdi. Qytaılyq Lıý Haonyń da nátıjesi dál sondaı edi. Alaıda ol julqa kó­terýde qandasymyzdan biraz qalyp qoıǵan. Vladımır Sedov 219 jáne belorýssııalyq Vadım Strelsov 216 kılolyq mejege kelip toqtady. Lıtvalyq Aýrımas Dıdzbalıs 214 kılomen shekteldi. Sonymen, Qydyrbaevtyń taǵy bir múmkindigi qaldy. Eger ol taǵy eki-úsh kılo salmaqty eńserse, kúmis medalǵa qol sozatyn edi. Biraq «Ne bel ketedi, ne belbeý úziledi» degen qaǵıdany qaperine túıgen qazaqtyń qaısar uly táýekelge bel býdy. Ol Sedovtan segiz kılo artyq salmaqqa tapsyrys berdi. Jasyratyny joq, ol kezde qazaqstandyq sportshynyń zil batpan temirdi kótere alatynyna eshkim senbedi. Tipti telearnalardyń birinen ti­keleı reportaj júrgizip otyrǵan orys kommentatorynyń «Eto ız oblastı fantastıkı!» dep kelemejdep sóılegeni de esimizde. Onysy beker eken. Mań-mań basyp ortaǵa shyqqan Jasulan 229 kılolyq ziltemirdi aspanǵa bir-aq atty. Sol kezde Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıyna jınalǵan san myń adamnyń aıǵaıy zaldy dúr silkindirdi. Qýanyshtaryn jasyra almaǵan jankúıerler bir-birin qushaǵyna qysty. Al kógildir ekranǵa kóz tikken mıllıondaǵan kórermenniń qandaı kúı keshkenin aıtýdyń ózi qıyn... Nátıjesinde, qandasymyz qossaıystyń qory­tyndysy boıynsha 408 kılolyq kórsetkishpen bas júldeni jeńip aldy. Osylaısha, Jasulan Qy­dyrbaevtyń esimi qazaq aýyr atlet­teri arasynan shyqqan tuń­ǵysh álem chempıony retinde tarıhta qaldy.

Álem chempıony atanǵannan keıin Jasulannyń bedeli kúrt artty. Jambyl oblysynyń atqa­miner azamattary «temir tulpar» syılady. El-elde, jer-jerde barynsha syı-qurmet kórsetildi. Aqsaqaldar men aq jaýlyqty analar aq ba­tasyn berse, aǵa-inileri alǵysyn jaýdyrdy. Eń bastysy, Alash jurty alaqanyna salyp aıalap, zor qoshemet kórsetse de, Jasulan dańdaısyp ketken joq. Imany berik azamat sabyrly qalpynan esh aınymady. Balǵabaıdyń uly qazaqtyń qarapaıym balasy bolyp qala berdi.

2015 jylǵy álem chempıonaty AQSh-tyń Hıýston qalasynda uıymdastyryldy. Bul jarysta 94 kılo salmaq dárejesinde Almas О́teshov pen Jasulan Qydyrbaev syndy qazaqtyń qos qyrany óner kórsetti. Tehas shtatynda ornalasqan atalǵan shaharǵa biraz qazaq qonystanǵan eken. Jarystyń basynan aıaǵyna deıin sol azamattar sportshylarymyzǵa barynsha qoldaý kórsetti. Záýlim sport kesheniniń ár buryshynda qazaqtyń Kók baıraǵynyń jel­biregeni bizdiń jigitterdi jel­pindire, jigerlendire tústi. Ja­rystyń qorytyndysy boıynsha joǵaryda esimderi atalǵan qos birdeı sańlaǵymyz da jeńis tuǵyrynda marqaıyp turdy. Alystaǵy Amerıkada Almas kú­mispen kúptelse, Jasulan qola medaldi moınyna ildi. Al bas júlde belorýssııalyq Vadım Strelsovtyń enshisinde ketti.

Álem chempıony, dúnıejúzilik dodanyń qola júldegeri degen dardaı ataǵy bar Jasulannyń endigi maqsaty 2016 jyly Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasynda alaýy tutanatyn Olımpııa oıyndarynda óner kórsetý edi. Ol ǵalamdyq dodada Qazaq eliniń ánuranyn shyrqatyp, Kók týyn kókte jel­biretýdi ańsady. Biraq ondaı baq Qydyrbaevqa buıyrmady. Dál sol tusta Qazaqstannyń bir top aýyr atletine «dopıng qoldandy» degen aıyp taǵylyp, olar túrli merzimge úlken sporttan shettetildi. Solar­dyń arasynda Jasulan da bar bolatyn. Ol óziniń súıikti isinen segiz jylǵa alystatyldy.

– Bul jaısyz jańalyq bizge aspannan jaı túskendeı áser etti, – dep álem chempıony bir kúrsindi de áńgimesin odan ári sabaqtaı tústi. – Ruqsat etilmegen dári-dármekti eshqaısymyz da qoldanǵan emespiz. О́zimizdiń taza ekenimizdi dáleldeý úshin Halyqaralyq sottyń da kómegine júgindik. О́kinishke qa­raı, bul áreketimizden esh ná­tıje shyqpady. Osylaısha, Olım­pıadada atoı salsaq degen asqaq armanymyzben qosh aıtysýǵa týra keldi. Árıne, alǵashynda men de qatty qınaldym. Talaı jylǵy eńbegimniń esh ketkenine kúıindim. Biraq «Ýaqyt bárine emshi» degen ataly sóz beker aıtylmaǵan ǵoı. Jyldar jyljyǵan saıyn óki­nish umytylyp, ómirge degen kózqarasymyz ózgerdi. Bul jalǵanda chempıon bolýdan bas­qa da qundylyqtar bar ǵoı. Allaǵa shúkir, denim saý, on eki múshem din-aman. Otbasym bar, bala-shaǵam ósip keledi. Týǵan-týystarym, etjaqyndarym janymda. О́zim jaspyn, kúsh-qýatym boıymda. Joǵary oqý ornynda bilim aldyq, ómirde kórgenimiz, bilgen-túıgenimiz bar. Osynyń barlyǵyn oı eleginen ótkize otyryp, basqa salada da eńbek etip, elimizdiń damýy men órkendeýine ózindik úlesimdi qosýǵa bekindim. Osylaısha, zaıybym Merýert ekeýmiz jańa ómirge qadam bastyq.

Aýyr atletıkamen qosh aı­tysqannan keıin Jasulan talaı kásiptiń tutqasyn ustady. Alǵashynda zaıyby ekeýi saýda-sattyqpen aınalysyp, otbasylyq shaǵyn kásipterin órge domalatty. Kezinde ózi bilim alǵan Qarken Ah­metov atyndaǵy sporttaǵy da­ryndy balalarǵa arnalǵan mektep-ınternatta dırektordyń orynbasary boldy. Basqa salalarda da baǵyn synap kórdi. Aqyry aınalyp kelip, óziniń súıikti isine qaıta oraldy. Bul kúnderi álem chempıo­ny Jasulan Qydyrbaev Almaty qalasyndaǵy sport klýbtarynyń birinde jattyqtyrýshy bolyp jumys istep júr.

Sońǵy jańalyqtar

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Búgin - Ulttyq dombyra kúni

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar