«Kıeli mura» dep atalatyn joba sheńberinde Syrdaǵy tarıhı tulǵalardyń kózindeı qundy dúnıelerdi zertteý jáne nasıhattaý jumystaryn bastaǵan mýzeı qyzmetkerleriniń alǵashqy jańalyǵy ataǵy alysqa ketken áýlıe, dinı aǵartýshy Maral ıshan Qurmanulynyń úlken balasy Qalqaı (azan shaqyryp qoıǵan esimi Qalmuhammed) ıshannyń móriniń tabylýy bolyp otyr. Qundy dúnıeni Maral babanyń Qarmaqshy aýdanyndaǵy urpaqtary saqtap kelipti.
– Bir qyzyǵy, osyǵan deıin mór Maral babaǵa telinip kelgen eken. Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, belgili túrkitanýshy-ǵalym Serikbaı Qosanov mórdegi jazýdyń maǵynasyn ashyp berdi. Onda «Qalmuhammed ıbn Maral ıshan, hıdjranyń 1247 jyly» dep jazylǵany anyqtaldy, – deıdi oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń Aqmeshit fılıaly meńgerýshisi Kenje Ahmetova.
Qalqaı ıshan Alashtaǵy belgili dinı qaıratkerlerdiń biri. 1815-1870 jyldary ómir súrgen ǵulama Buqara men Baǵdat medreselerinen ilim alyp, elge kelgennen keıin meshit-medrese ustaǵan. Eldi eginshilik kásipke baýlyǵan, Shyǵystyń qıssa-dastandaryna jetik bilgen qaıratker el aýzyndaǵy jyrlardy jazyp, jınaqtaǵan degen derek te bar. Áıgili Shyńǵys sultannyń uly Shoqannyń esimin «Oǵy belden ótsin, daty dushpanyna jetsin. Qudaıym Qalqaıdyń aıtqanyn qabyl etsin, aty Muhammed-Hanafııa bolsyn, ataǵy atalarynan da asyp, ahıretke jetsin!» degen bata-tilekpen qoıǵan da osy Qalqaı ıshan.
Osyǵan deıin Syr boıyndaǵy tarıhı tulǵalar jaıly jazbasha derekter ǵana saqtalyp kelse, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń qyzmetkeri Ashat Saılaýdyń ıdeıasymen júzege asyryla bastaǵan «Kıeli mura» jobasy ótkenimizdi tanı túsýdegi tyń bastama bolyp otyr. Alda ertede ótken bıler men batyrlar, dinı qaıratkerlerden qalǵan dúnıelerdi jınastyrý jalǵasa bermek.
Uıymdastyrýshylar bıyl jyl sońyna deıin tabylǵan jádigerlerden kórme uıymdastyryp, arnaıy kitap shyǵarýdy da josparlap otyr.
