Foto: Anadoly
Aýǵanstandaǵy «Talıban» qozǵalysy alǵash ret balalar nekesin zańdy túrde moıyndaǵan sekildi. Belsendilerdiń aıtýynsha, «jónsiz» zań qyzdar men jas áıelderdiń kúıeýiniń qalaýyna qarsy turyp, ajyrasýyna múmkindik bermeıdi.
Elde májbúrli jáne kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy nekeler boıynsha resmı statıstıka joq. Alaıda quqyq qorǵaýshylar sońǵy jyldary bul kórsetkishtiń qarqyndy túrde óskenin aıtady. Buǵan qyzdardyń 11-synyptan keıin bilim alýyna tyıym salynýy sebep bolǵan.
Beıresmı málimetterge sáıkes, tálipter qyzdardyń bilim alýyna tyıym salǵannan keıin olardyń shamamen 70%-y erte jastan májbúrli túrde nekege turǵan. Onyń ishinde 66%-y – 18 jasqa tolmaǵan qyzdar.
Tálipter bıligi tusynda Aýǵanstanda balalar nekesine tyıym salynbaǵan. О́tken aptada qabyldanǵan ajyrasý týraly jańa zańǵa sáıkes, eger qyz keıinnen óz erkinen tys turmysqa shyqqanyn aıtsa da, kúıeýi kelispese ajyrasýǵa ruqsat berilmeýi múmkin.
Sondaı-aq jańa zań boıynsha áıel kúıeýiniń joqtyǵyna nemese materıaldyq qoldaý kórsete almaıtyndyǵyna qaramastan ajyrasa almaıdy.
Osy aptada Aýǵanstan astanasy Kabýl qalasynda jańa zańǵa qarsy narazylyq sharalary ótti. Áıelder quqyǵyn qorǵaıtyn birqatar qozǵalys bul zańdy áıelder men balalarǵa qarsy júıeli zorlyq-zombylyqtyń bir túri dep atady.
«Áıelderge qarsy júzdegen jarlyq shyǵarǵannan keıin, tálipter endi balalar nekesin resmı quqyqtyq júıege engizýge tyrysyp jatyr. Qaýipsizdik pen ádildikti qamtamasyz etýdiń ornyna, tálipter áıelderdi jek kóretin masqara jarlyqtar shyǵaryp, adam bostandyqtaryn shekteýmen aınalysyp jatyr», dedi belsendi Fatıma.
BUU-nyń Aýǵanstanǵa járdemdesý mıssııasy da bul zańǵa alańdaýshylyq bildirdi. Uıymnyń málimdeýinshe, erli-zaıyptynyń bólek turýyn retteıtin qaǵıdalardy zańdastyrý aýǵan áıelderi men qyzdarynyń quqyqtaryn odan ári álsiretip, júıeli kemsitýshilikti kúsheıtedi.
UNAMA ókili Jorjetta Ganon jańa zańdy «aýǵan áıelderi men qyzdarynyń quqyqtaryn shekteýge baǵyttalǵan keń ári alańdatarlyq úrdistiń bir bóligi» dep atady. Onyń aıtýynsha, bul zań áıelder men qyzdardyń derbestik, múmkindik jáne ádil sotqa qol jetkizý quqyǵynan aıyratyn júıeni bekitedi.
Tálip úkimetiniń ókili syn-pikirlerdi joqqa shyǵaryp, memlekettik telearnaǵa suhbat berdi.
«Islamǵa, dinge jáne ıslamdyq júıeniń negizderine qarsy adamdardyń narazylyǵyna nazar aýdarmaýymyz kerek», dedi ol.
Jýyrda Aýǵanstannyń adam quqyqtary jónindegi táýelsiz komıssııasy júrgizgen zertteý eldegi balalar nekesiniń qurbandarynyń kópshiligi turmystyq zorlyq-zombylyq pen aýyr psıhologııalyq kúızelis kórgenin anyqtady.
Osy aıdyń basynda Aýǵanstannyń ortalyǵyndaǵy Daıkýndı provınsııasynda birneshe aı boıy kúıeýiniń qatigez soqqysyna ushyraǵan 15 jastaǵy qyz kóz jumdy. Ákesi qyzynyń segiz aı buryn nemere aǵasyna turmysqa shyqqanyn, al zorlyq-zombylyq eki aıdan keıin bastalǵanyn aıtty. Onyń sózinshe, árbir soqqydan keıin jergilikti aqsaqaldar aralasyp, qyzdy nekede qalýǵa kóndirgen.
«Tálipterdiń jańa kodeksi balalar nekesin zańdastyryp, nekedegi erkin kelisim qaǵıdatyn shekteıdi, al keı jaǵdaıda áıelderdi bul quqyqtan tolyq aıyrady. Bul patrıarhaldyq qurylymdardy kúsheıtip, áıelderdi baǵynyshty ári zań aldynda teń emes jaǵdaıǵa qoıady», dedi Abdýl Ahad Farzam.
Buǵan deıin aýǵan halqynyń kúnkóris deńgeıi álsiregeni týraly jazǵan bolatynbyz.
