Kóp balaly ana Marta Haısar – aıtýly qolóner sheberi. Makınsk qalasynyń turǵyndary jansyzǵa jan bitiretin adam dep esepteıdi. Árıne obrazǵa orap aıtqan teńeý. Ádeıi izdep kelgende kórkem kestesin, kóz jaýyn alatyn quraq kórpelerin kórdik. Adam jatyrqamaıtyn, baýyrmal kisi eken. Bastan ótken taǵdyryn da, búginde kókiregin bebeýletken armanyn da tolaıym aqtaryp, aǵynan jarylyp aıtyp berdi. Sóılep júrip óz qolynan shyqqan baǵaly buıymdaryn, olardyń jasalý joldaryn, keı sheber tis jaryp aıta bermeıtin tájirıbesin de, ádis-tásilderin de jyr etti. Bul kúnde bizdiń óńirde ilýde bir kezdesetin alashasy men tekemetin kórsetti. Basqa baǵaly buıymdary da tolyp jatyr. Baýyryndaǵy segiz balany tárbıeleý, qolyndaǵy enesine qaraý kóp ýaqyt alatyn kúıbeń tirshilik. Sonyń bárine qalaı úlgeredi deseńizshi?!
– 2005 jyly ata-babamyzdyń týǵan topyraǵyna tabanymyz tıdi. Sol shaqtaǵy kókiregimizde atoılaǵan sezim áli kúnge deıin saqtalyp qaldy, – deıdi qolóner sheberi, – bári táýelsizdiktiń arqasy ǵoı. Segiz balany ómirge ákelip, jaryq dúnıe syıladym. Jańa kóp balaly ananyń qarbalasy kóptigi jaıly aıtyp jatyrsyz ǵoı. Kóp ekeni ras, biraq úlgerý kerek. Shynyn aıtqanda men eshqashan, eshkimge alaqan jaıyp, «kóp balaly anamyn» dep mindetsingen emespin. О́mirge ákeldim eken, qanattyǵa qaqtyrmaı, tumsyqtyǵa shoqtyrmaı, mápelep ósirý ata-ananyń paryzy. Al qolóner qanymda bar dúnıe. Anam Zýra Shaıhysh Baıan-О́lgeıde júrgende muqym el sheberligine tánti bolyp, qurmettegen kisi. El ishinde qoly epsekti adamnyń abyroıy da ózgeden synyqsúıem asyp turady ǵoı. Buıymtaıyn aıta kelgen kisiniń betin qaıtarǵan jeri joq. Barlyǵyn baýyrym dep janyna jaqyn tartyp turady. Sheberliktiń syryn anamnan úırendim. Keıin enem Mekeı Hajınbaı tárbıeledi. Bul kisi de sheber adam. Shet jaılap, shalǵaıda júrgen aǵaıyn qazaqtyń kóshpeli dáýirdegi qolónerin joǵaltpaı, saqtap qalǵandyǵyn aıtsam, eshkimniń kóńiline kelmes.
Sheberdiń aıtýyna qaraǵanda, qolónerdi damytýǵa múmkindik az emes eken. Jún men teri aıaq astynda shashylyp jatyr. Qunsyz alasyń dese de bolar. Árıne, bar qazaqtyń kelinshegi kórpe kóktep, alasha toqyp ketýi kerek degen sóz emes. Áıtse de, ájemiz súıgen, atamyz kıgen buıymdar sheberdiń qolynan shyqsa, saltanaty asyp keteri sózsiz. «Toǵyz qabat torqadan, toqtyshaǵymnyń terisi artyq» dep burynǵy qazaq nege aıtty deısiz?
Asylynda qolóner – ilki zamannan beri úzilmeı kele jatqan kásiptiń tóresi. Baǵzy zamanda eldiń turmysymen birge udaıy damyp, urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp otyrǵandyǵy málim. Sheberliktiń ózi tabıǵattan aýǵan. Sol kórinisti aınytpaı kesteleýge tyrysqan. Ertede kún keshken ata-babamyzdyń estetıkalyq talǵamy týraly áńgime órbitsek, bul oraıdaǵy maqtanýǵa turarlyq jetistik jetip artylady. Sheberdiń aıtýyna qaraǵanda, qazaqy kilem toqý – qolóner sheberleriniń taban tiregen bıik shyńdarynyń biri. Kilem kıiz úı múlkiniń biri bolyp eseptelse de, qoly jetken adamdar ǵana tutynatyn zat bolǵan. О́ıtkeni, aıryqsha eńbekti, eń aldymen has sheberlikti qajet etedi. Mine, qarańyz kilemniń árbir sharshy metrine shamamen 300-400-ge deıin, al tutas ón boıyna bir mıllıonǵa jýyq jip tinderin keltirip, toqý qajet eken. Sondyqtan da baǵaly buıymnyń sanatynda. Kóshpeli halyq kilemdi kıiz úıdiń týyrlyǵy men úzigi ornyna da japqan kórinedi.
– Baı tájirıbeńiz bar eken, sheberlik mektebin ashsańyz, jastardy tól ónerimizge úıreter edińiz. Osy jaǵyn oılastyrǵan joqsyz ba? – dep suradyq.
– Árıne, halqymyzdyń asyl murasyn joǵaltpaý árkimge de paryz ǵoı. Ashqym kelgen, – deıdi sheber, – biraq barlyǵy qarajatqa tirelip tur. Nesıe alý úshin kepil qoıatyn tártip bar. Kepil qoıaıyq desek, jyljymaıtyn múlkimiz joq. Úıimiz sonaý 1958 jyly salynǵan, qaýsap turǵan baspana. Ony kepilge almaıdy. Áıtpese, ortalyqtan sheberhana ári dúken ashsaq, armanymyz oryndalyp-aq qalaıyn dep tur. Qazir ata salt shymshymdap orala bastaǵan soń, ulttyq kıimge ańsary aýatyndar az emes. Meniń tikken qamzoldarymdy talaılar kıip júr. Tıyndap qarjynyń basyn qurastyryp, tigin mashınasyn satyp aldym. Synyp qalsa ózim jóndep alamyn. Keıde jarym Saılaý Bekbolat ta kómektesedi. Ol da sheber.
Tapsyryspen qolqa salatyndar da az emes eken. Demek sheberdiń qolynan shyqqan zattar tutynýshynyń talǵamynan shyǵyp turǵany ǵoı.
Aqmola oblysy,
Bulandy aýdany
