Sol baýyrymyzdyń sóziniń jany bar. Bir jyly atyshýly Vladımır Jırınovskıı poıyzben Reseıdiń Ońtústik-Oral temir jolyna qaraıtyn Petropavl stansasyna kelip toqtaǵanynda perronǵa shyǵyp, vokzaldyń mańdaıshasyndaǵy «Petropavl» degen jazýǵa qarap: «Mine, bul durys!» dep súısinse, Omby oblysyndaǵy Esilkól stansasyna kelgeninde «Isılkýl» degen jazýdy kórip: «Mynaý ataý durys emes, dereý ózgertý kerek!» dep, bulqan-talqan bolǵan eken. Bul patsha zamany men Keńes ókimeti tusynda qazaq jerine qonys aýdarǵandar qazyǵyn qaqqan eldi mekenderge tek orys tilindegi ataýlar qoıylǵandyǵyn, sondaı-aq ımperııanyń otarlaý saıasatyn júrgizgender Reseı aýmaǵyndaǵy qazaq jáne túrki ataýlaryn aýystyrýǵa mán bermegendigin ańǵartady.
Al «Jerińniń aty – elińniń haty» degen sóz beker aıtylmaǵan. Bul rette el táýelsizdigi jyldarynda eldi mekender ataýlaryn qazaqylandyrýda qyrýar is tyndyrylǵanymen, áli de oısyraǵan olqylyqtar bar. Máselen, Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy birqatar aýdan ataýy ózgertilgenimen, ombylyq aǵaıynymyzdyń jaǵasyn ustatqan eldi mekender ataýlary áli miz baqpaı tur. Biraq bul úshin jergilikti sheneýnikter men til janashyrlaryn kinálaý qıyn. Kiltıpan eldi meken ataýlaryn ózgertýge, ıaǵnı onomastıkaǵa qatysty qoldanystaǵy zańnamada bolyp tur.
Jalpy, keń-baıtaq Qazaqstannyń ońtústigi men teriskeıindegi onomastıka salasynda qalyptasqan ahýal bir-birine múldem uqsamaıdy. Qazaǵy qalyń oblystarda bir kezde «atasyna – aýyl, kókesine – kóshe» berý úrdisi údep ketken soń, qoldanystaǵy zańnamaǵa osy máseleni kóp bolyp keńesip sheshýdi mindetteıtin túzetý engizilgen bolatyn. Sóıtip kóshe ataýyn ózgertkimiz kelse, sol kóshede turatyn turǵyndardyń, al eldi mekenniń ataýyn ózgertkimiz kelse, sol eldi mekenniń turǵyndarynyń pikirin eskerýge kóshtik. Muny demokratııalyq ózgeris deýge bolar, árıne. Alaıda kópetnosty elimizdiń ereksheligi esten shyǵyp, soltústik-shyǵys óńirlerdegi eldi mekender men olardaǵy kóshelerdiń patsha ımperııasy men keńes zamanynan mura bolyp qalǵan myńdaǵan ataýyn ózgertý qıyndap ketkeni, munyń ózi jergilikti qazaqtar men ózge etnos ókilderi arasynda keıde túsinbeýshilik týyndatyp otyrǵandyǵy málim.
Mysaly, Petropavl qalasyndaǵy aǵaıyndardyń Sovet kóshesin – Qyzyljar óńirinen shyqqan belgili qalamgerdiń, al Popov kóshesin ataqty balýannyń esimderimen qaıta ataý jónindegi usynystary ózge etnos ókilderiniń ashyq narazylyǵyn týǵyzyp, qabyldanbaǵany málim. Tipti Petropavldan astanaǵa qaraı shyǵatyn kúre joldyń boıyndaǵy Chapaevo aýylyn Bolashaq dep ataýǵa jergilikti turǵyndar kelisimin berse de, bul másele bir ulty basqa «myqtynyń» yqpalymen oblystyq máslıhattyń kún tártibinen alynyp tastalǵandyǵyn bilemiz. Sonyń saldarynan el ishinde neshe túrli anekdottyń keıipkerine aınalǵan qyzyl komandırdiń tegi aýyl ataýynda áli kúnge ardaqtalyp turǵandyǵy árili-berili aǵylǵan jolaýshylardyń ezýlerine kúlki úıirip, bastaryn shaıqatpaı qoımaıdy.
Toqeterin aıtsaq, 1993 jylǵy 8 jeltoqsanda qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» zańǵa sáıkes jergilikti ókildi jáne atqarýshy organdar 2013 jylǵa deıin turǵyndardyń pikirin suramaı-aq, onomastıkalyq komıssııalardyń qorytyndylary negizinde eldi mekender men kóshelerdiń ataýlaryn ózgertý máselelerin qarap, tıisti sheshimder qabyldap kelgen. Al 2013 jylǵy 21 qańtarda qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine onomastıka máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań eldi meken men kóshe ataýlaryn ózgertken kezde «tıisti aýmaq halqynyń pikirin eskerýdi» mindettegen. Onomastıka salasynda bitpes daýǵa bastaǵan «Daırabaıdyń kók sıyry», mine, osy bolyp tur. Parlament depýtattarynyń qulaǵyna «altyn syrǵa».
