О́ner • 04 Mamyr, 2021

Kóktem konsepsııasy

126 ret kórsetildi

Astanaǵa kóktem asyqpaı keledi. Sodan ba, biz ony ár jerden izdeımiz. Naızaǵaı jarqylynan, kúnniń kúrkirinen, japyraq sybdyrynan, bulaqtyń byldyrynan, uıytqyp soqqan jelden, tipti sulýdyń janarynan da. Onyń bir keremeti, kelmeı jatyp bizdi jastyq shaqtyń úzdigip jetken ádemi áýenindeı emindirip qoıady. Sol sátte qalǵyp ketken qamsyz sezimderge jan bitip, uıqyly-oıaý kóńildi silkip-silkip alsa ǵoı deısiń ishteı. Sosyn sezim shaqpaǵynan ushqyn bolyp shashyrap birte-birte alaýǵa aınalǵan saǵynysh tústeri ne óleńge, ne kartınaǵa aınalsa...

Jer-anaǵa degen perzenttik boryshyn ártúrli boıaý per­nesinen izdep, óziniń kóktemine máńgilik eskertkish ornatqan bul qaı sýretshi deısiz ǵoı?! Bel­­gili qylqalam sheberi Bahyt­nur Búr­desbekov. Biz búgin keıip­ke­rimizdiń «Kóktem» týyndysy­nan alǵan áserimizdi óz bıi­gimiz­de sóıletemiz.

Sýretshiniń sheberligi, ási­rese, tabıǵatpen tildeskende anyq seziledi. Ol jyldyń qaı mez­gilinen bolsyn, kóz toıattaı­tyn kórik, qulaq quryshyn qan­dyratyn kúı taba biledi. Taýyp qana qoımaıdy, sol kórinis, sol mýzykany jaratylystyń óz qalamymen, óz áýenimen qaıta jazyp shyǵady. Ony oqyp otyryp, sezimtal oqyrman sýrettiń atyna qaramaı-aq, avtordyń qaı mezgildi, qandaı qubylysty sýrettep otyrǵanyn uǵa qoıady.

Mundaǵy tabıǵılyq – boıaý tabıǵılyǵy. Sýretshi bul tusta salmaqty san alýan boıaýǵa sal­ǵan da, kartınanyń ıdeıalyq jú­gin soǵan kótertken. Qoıý tús­ter men ashyq tústerdiń aı­qasy adamzatty ózine shaqyryp tur­ǵandaı. О́ıtkeni, onda qop-qońyr aýyl bar.

Peızaj realıstik ónerdiń keń taralǵan janry sanalady. Kóktemge oralǵandaı, árbir sý­retshi oǵan aýyq-aýyq oralyp turady. Degenmen de ózin tek osy janrǵa arnaǵan sýretshiler de bar. Áıtse de avtor soǵys, portret, peızaj syndy ártúrli janr­larda jazyp, jazyp qa­na qoımaı óz qoltańbasyn qal­­dyryp keledi. Ol únemi shyǵar­­ma­shylyǵynda ulttyq erek­­she­likti beınelep, qazaq aspany men dalasyn jyrlaıdy.

«Kóktem» kartınasy peızaj keskindemesine jatady. Sýretshi kóktemniń aýylǵa kelýin beıne­legen. Biz asa bıik emes dóń­der­diń etegindegi aǵashtardyń ara­syndaǵy sylanǵan úıdi kórip turmyz. Bir tústiń ekinshi túske jaılap ótýi aınalada keremet úılesimdi jaǵdaı týdyrady. Kartınadan salqyn samal men kóriktilik seziledi. Sýretshi pi­shin­di stıldep, kartınanyń boıaý sheshimin tartymdy etip ja­saǵan.

Birde kóktemgi dalanyń qyzyl da jasyl gúlderine qumar­ta qaraıdy. Birde sandýǵashtyń quıqyljyǵan sıqyrly ánin elite tyńdaıdy. Birde balaýsa shalǵynnyń jupar ıisin qunyǵa jutady. Ádemi sýret tabıǵat ispettes. Adam ony búkil bolmysymen sińiredi. Bul kartına – sýretshiniń ózi. Al aqyn bolsa qalaı jyrlaıtyn edi? Mysaly, Esenǵalı Raýshanov:

Kóktem keshikti.

Kóńil jabyrqaý. Kóktaıǵaq.

Kóshe taldary kókke

qol jaıǵan kóp beıbaq.

Kóp kerek emes

Almatyǵa da, maǵan da,

Sál ǵana meıirim,

az ǵana shýaq jetpeıdi-aq.

Biz de, siz de osy kóktemnen bir meıirim izdep turamyz. Osy kóktemnen ǵana...

 

Sońǵy jańalyqtar

PIK pen MIB-tiń «shaıqasy»

Qazaqstan • Keshe

Plastık qaptamanyń álegi

Ekologııa • Keshe

Kólikqumarlarǵa arnaldy

Ekonomıka • Keshe

Qymbat em-dom qoljetimdi

Medısına • Keshe

О́lke táji – О́leńti

Aımaqtar • Keshe

Aqshoqyda arqar atqan...

Aımaqtar • Keshe

Jastarǵa janashyr joba

Qoǵam • Keshe

Týrıster qyzyǵatyn ólke

Týrızm • Keshe

Uqsas jańalyqtar