Jalpy, bul sammıt erterek ótýi tıis edi. Biraq Úndistanda koronavırýstyń órshýine baılanysty keıinge qaldyrylyp kelgen. Is-shara barysynda kári qurlyqtyń basshylary Úndi-Tynyq muhıty aımaǵyna qaıta kóńil bóletini aıtyldy.
«Biz saýda kelisimi jóninde kelissózder ótkizýdi jalǵastyrýǵa kelistik. Bul qazirgi qıyndyqtarǵa tótep berýge kómektesedi», delingen ekijaqty málimdemede. Sondaı-aq taraptar kelissózderdiń jemisti bolǵanyn, ekijaqty saýda aınalymyndaǵy máselelerdi birlese otyryp sheshýge ýaǵdalasqanyn jetkizdi.
Budan bólek, Eýropalyq Odaq pen Úndistan ınvestısııany qorǵaý boıynsha jáne geografııalyq ataýlarǵa qatysty jeke kelissózder ótkizbek. Máselen, munyń qatarynda Fransııanyń «Shampan» sýsyny men Úndistannyń «Darjılıng» shaıy sekildi brendtik ataýlar bar.
«Bul sammıt Eýropalyq Odaq pen Úndistan arasyndaǵy qarym-qatynastyń ashylmaǵan qyryn jaryqqa shyǵarýǵa kómektesedi. Osy oraıda, erkin saýda aınalymy jóninde kelissózderdi jalǵastyrýǵa kelistik.
Sondaı-aq klımattyń jylyný máselesin de talqyladyq. Úndistan parnıkti gazdardy shyǵarý boıynsha álemde tórtinshi orynda tur. Atalǵan eldiń osy máselede alǵa qadam basqanyn kórýdiń ózi qýanyshty», dedi Eýropalyq Komıssııanyń prezıdenti Ýrsýla fon der Lıaıen.
Eýropalyq Odaq pen Úndistan arasynda ótken sammıttiń ereksheligi mynada. Buǵan deıin eki taraptyń arasyndaǵy kelissózder asa sátti bolǵan emes. Máselen, Úndistan men kári qurlyq 2013 jyly birqatar ózekti máseleni kelise almaı, qur qol tarqaǵan-dy.
Onyń ústine, Eýropalyq Odaq Nıý-Delıdiń basty básekelesi – Qytaımen taıaýda ǵana ınvestısııalyq kelisim jasasty. Iаǵnı kári qurlyq Beıjiń bıligine qyryn qarap otyrǵan joq. Bul da ekijaqty baılanysqa syzat túsirgeni anyq. Esterińizde bolsa, byltyr Gımalaı taýy mańyndaǵy shekarada Qytaı men Úndistan sarbazdary qaqtyǵysyp, 20-ǵa jýyq jaýynger qaza tapqan. Áli kúnge deıin eki el arasyndaǵy shekara daýy túbegeıli sheshilgen emes. Endeshe, Úndistan óz básekelesimen mámilege kelýdi quptamaıtyny túsinikti. Bul, birinshiden.
Ekinshiden, keıingi jyldary Qytaı ekonomıkasy kúrt damyp, jetekshi elge aınaldy. Sóıtip, Úndi-Tynyq muhıty aımaǵynda ájepteýir bedelge ıe boldy. Bul osy óńirde óz múddesi bar Eýropalyq Odaqqa unamaıtyny aıtpasa da túsinikti. Sondyqtan aımaqtaǵy taǵy bir halqy kóp memleketpen erkin saýda naryǵyn qurý qaı jaǵynan da tıimdi.
Erkin saýda kelisiminen eki jaqtyń da utatyny – basy ashyq másele. Birinshiden, Úndistan – Eýropalyq Odaqtyń basty saýda áriptesteriniń biri. Byltyr ekijaqty saýda aınalymy 94,5 mıllıard dollardy qurady. Kári qurlyqtan Gımalaıdyń etegine aparylǵan taýarlardyń quny 48 mıllıard dollarǵa jetse, keri baǵyttaǵy ónimniń baǵasy 46,5 mıllıard dollardan asty. Demek, Eýropalyq Odaq ta – Úndistannyń basty saýda seriktesi.
Eýropalyq Odaq ekonomıkasynyń aýqymyn mynadan-aq ańǵarýǵa bolady. Qazirgi tańda kári qurlyq álemdegi ekinshi ekonomıka sanalady. Ishki jalpy ónim kórsetkishiniń kólemi byltyr 15 trıllıon dollardy qurady. Bul jalpy álem ekonomıkasynyń altydan birin quraıdy.
Sondaı-aq EO álemdegi eń úlken eksporttaýshy retinde belgili. Máselen, 2019 jyly Odaqqa múshe-memleketter quny 2,13 trıllıon eýrodan asatyn taýardy basqa elderge satqan. О́z kezeginde 1,93 trıllıon eýronyń ónimin ımporttaǵan. Bul – Eýropalyq Odaqtan tys aımaqtarmen jasalǵan saýda-ekonomıkalyq baılanys.
Ekinshiden, Eýropalyq Parlamentte aıtylǵan zertteýge súıensek, erkin saýda kelisimi ekijaqty taýar aınalymyn 10 mıllıard dollarǵa ulǵaıtpaq. Muny Parlament músheleri de moıyndap otyr.
Úshinshiden, Brıýssel sheneýnikteri osyndaı qadam arqyly Qytaıdan keletin arzan taýarlarǵa táýeldilikti azaıtpaq. Al Úndistan úshin bul kelisim mol ınvestısııa tartýǵa jol ashady.
Onyń ústine, jıyn barysynda jahandyq jylyný máselesi qozǵalǵany beker emes. Úndistan – klımattyń ózgerýine aıtarlyqtaı «úles» qosyp otyrǵan el. Jyl saıyn shamamen 3 gıgatonna kómirqyshqyl gaz shyǵarady. Iаǵnı jahandyq parnıkti gazdardy shyǵarýdyń 7 paıyzy – Úndistanǵa tıesili.
Árıne, el bıligi Parıj kelisimine sáıkes 2030 jylǵa qaraı parnıkti gazdardy shyǵarý kólemin 33-35 paıyzǵa deıin azaıtýǵa ýáde berdi. Qazirgi tańda osy baǵytta jumystar atqarylyp jatyr. Biraq eýropalyq standartqa saı tehnologııa engizip, sany 1,4 mıllıardqa jetken halyqty asyraý ońaıǵa soqpaıtyny anyq.
