Eseıgen uldy da, qyzdy da bir qyńyr qylyǵynan shap berip, shesheleri sherli sóziniń sógin sorǵalatyp bolyp, men de kijine keıis ketip baryp toqtap, ekeýine ekeýimiz kezekpe-kezek sóz máıegi maqal-máteldi toǵytýǵa kóshtik.
− Ádepsiz qyzdan myljyń jigit artyq, − dep áıelim qyzyna tóndi.
− Qashqanda da, qýǵanda da alda bol, − ulǵa kóz tastap edim, mátelime rıza bolyp jymıdy.
− Qyz baqqannan qysyraq baqqan ońaı!
− Aram bolmaı − adam bolmaısyń, − dep edim, ulymnyń qulaǵy eleń ete qaldy.
− Sulý qyz qasy-kózin súrmeleıdi,
Erinbeı etek-jeńin búrmeleıdi, − dep sheshesi taqpaqtatyp ta jiberdi.
− Jaqsy atanyń arýaǵy − jaman balaǵa 40 jyl azyq.
− Qoıshynyń qyzy qoı kelgende shashyn taraıdy.
− Jasyryp jaman is istegennen góri − áıgilep qaıyr suraǵan jaqsy.
− Áke-sheshesine senip ósken − áke-sheshe bola almaıdy.
− Batyr bolatyn bala erge úıir, qyzteke bala zerge úıir.
− Balany jumsasań artynan óziń barasyń.
− Beıbas balaǵa kúle qarasań, bas kımińdi ala qashady.
− Qyz boı jetse − burynǵydaı kúniń joq, telefon men esikte tynym joq.
− Tony týra kelse, ákesin uly jaqtyrmas.
− Sory qalyń ákeniń − ker baǵyp uly ósedi, sóz baǵyp qyzy ósedi.
− Aldymen kúılen, sodan keıin úılen, − dep bolashaqty borp etkizip edim:
− Ana dańqymen qyz óter, mata dańqymen bóz óter, − dep sheshesi sózimdi ilip ákete qoıdy.
− Balanyń balaqaıy da bar, qalaqaıy da bar, − dep tómen qarap edim:
− O, Qudaıym, bala ber,
Bala berseń sana ber!
Sana bermegen balańdy,
Qaıtip óziń ala ber! − dep áıelim kókke qarap qalypty.
− Bir bala ataǵa jete týady,
Bir bala atadan óte týady,
Bir bala keıin qaraı kete týady, − dep taqpaqtap mende eńse kóterdim.
− Baıǵa shyqpaǵan qyz − sheshesin qartaıtady.
− Buryn balań seni asyraıtyn, qazir sen balańnyń balasyn qosa asyraısyń.
− Taýyqty toıyndyra almaısyń, qyzdy kıindire almaısyń, − dep er jetken qyzynan ese qaıtaryp jatyr.
− Jurttyń Ybyraıy Ybyraı, bizdiń Ybyraı sumyraı, − dep men de dóńk etkizdim.
− Qyzǵa qaraǵan kún − aısyz qarańǵy tún.
Delbezem qoza bastady ma, taqpaqtan taıynar emespin:
− Kúńniń qyzy erkelese,
Aspandaǵy juldyzdy
áper der.
Quldyń uly erkelese,
Hannyń qyzyn áper der.
− Ananyń kóńili qyzynda, qyzynyń kóńili qyzylda, − dep sheshesi maǵan qarap taýsylǵanynan belgi berdi. Men de:
− Balań jaqsy bolsa,
Jerdiń ústi jaqsy,
Balań jaman bolsa,
Jerdiń asty jaqsy! − dep jelpinip toqtadym.
Sodan kóp ótpeı, qudaı atyp, áıel ekeýimiz áı-sháılesip, baryp-kelip janjaldasyp bólek jatyp, ertesinde ún-túnsiz mysyq-tyshqan bolyp otyr edik, eseıgen eki bala ekeýmizge qarsy kelip otyryp, táýbeli maqal-máteldi kezektese tópelesin kelip...
− Jaman baıdan jaıdaqtyǵym artyq.
− Jaman jardan − qur qushaqtasańda jastyq artyq.
− Búrkit qartaısa tyshqanshyl bolady.
− Áıel 40-qa kelgenshe óńin bermese − qasıet, er adam 40-qa kelgenshe esi kirmese − qasiret.
− Erdiń atyn qatyn, ıa báıgeden kelgen aty shyǵarady.
− О́z zaıybyńa dushpan kózben qara.
− Sulý áıeldiń kúıeýi ómir boıy qaraýyl bolyp ótedi.
− Áıeldiń daýysy qatty shyqqan úıdiń bosaǵasynan jaqsylyq kútpe.
− Erterek ólgiń kelse, aqymaq áıelge úılen.
− Alpys naryń bolǵansha, aqyldy jaryń bolsyn.
− Bulttan shyqqan kún ashy, jaman qatynnyń tili ashy.
− Erkek daýysty áıeldiń isi bolmas, qatyn daýysty erkektiń kúshi bolmas.
− Áıel boıansa buzylady, kóp qıqańdasa urynady.
− Áıel − ápkish, bir basynda sý tursa, bir basynda shý turady.
− Erkek joldas, áıelden ázireıil de qorqady, sen adamsyń ǵoı, shyda!
− Áıel − ámııan, erkek − aqsha.
− Araq − kúıeýi, shylym − áıeli. Bulardan kóksoqqan, jynsoqqan degen ul, kókjótel degen qyz týady.
− Atyń jaman bolsa satyp qutylasyń, ıtiń jaman bolsa atyp qutylasyń, qatynyń jaman bolsa qaıtyp qutylasyń.
− Qazymyr qatynnyń baıy erte qartaıady.
− Áıelder bútkil jumysty atqarady, qalǵandary erkekterden artylmaıdy.
− Erli-zaıyptylar urysqanda − mahabbat shirkin quıryǵyn qysady, − dep ul yrjalańdap ornynan turyp ketip edi:
− Soqyr erkek pen maqaý áıeldiń úıinde urys bolmaıdy, − dep qyz da onyń sońynan ilese jóneldi.
...Sóz súıekten ótedi, atadan qalǵan maqal-mátelge deriń barma! «Alma alma aǵashynan alysqa túspeıdi» degen ótirik, mánisi máńgirtken maqal-mátelden kempir ekeýmiz ishteı «al kerek bolsa» dep táýbemizge keldik.
Berik SADYR
Nur-Sultan
