Osy maqsatta Mańǵystaý oblysynda arnaıy komıssııa qurylyp, óz jumysyn bastady. О́lketanýshy Alqajan Edilhannyń aıtýynsha, bul iste eń mańyzdy da kúrdeli baǵyt – arhıvterde muqııat jumys isteý, qajet qujattardy taýyp, tereń saraptaý, olarǵa belgilikti dárejede abaımen qarap, aǵaıynaralyq, etnosaralyq, halyqaralyq túsinbestikke jol bermeı paıdalaný.
Mańǵystaý oblysynda keıbir arhıvtermen jumys isteýde kedergiler týyndaǵan. Mysaly, 1941-1945 jyldary Mańǵystaýdan maıdanǵa jiberilgen jaýyngerlerdiń tizimi Atyraý oblysynyń qupııa arhıv qorlarynda jatyr. 1930-1931 jyldary osy aımaqta kórnekti din ıeleri tutqyndalǵan, keıbiri habarsyz ketken. Olar jónindegi naqty málimetter Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń arhıvterinde dep shamalanady.
Mańǵystaýlyq jumys tobyna biraz tarıhı málimetterge qol jetkizý úshin Atyraý, Aqtóbe oblystaryndaǵy jáne Almaty qalasyndaǵy memlekettik jáne vedomstvolyq arhıvterde, sondaı-aq kórshiles Túrikmenstan, О́zbekstan jáne Tájikstandaǵy arhıvterde bolý, Reseıdiń Orynbor, Saratov oblystarynyń arhıvterindegi qujattarmen tanysý qajet. Sondyqtan olarǵa arnaıy ekspedısııalar uıymdastyrý kózdelip otyr. Buǵan qosa, jumys toby Tobanııaz Álnııazulynyń eskertkishin jóndeý, GPÝ áskerlerimen urysta qaza tapqan Turǵan qyzǵa, Myrzalyǵa, Salpyq Mamaıǵa, Toqabaı Qurmashqa, Shegem Qańǵabaıǵa, Eskeldi Baqtybaıǵa eskertkish ornatý máselelerimen shuǵyldanýda. Uly shaıqas ótken «Myń úı shabylǵan» jerine, mańǵystaýlyqtar jappaı atylǵan Saraıshyq eldi mekeninde de estelik belgiler ornatylýy kerek. Sondaı-aq qýǵyn-súrgin qurbandary Orazmaǵambet, Tobanııaz syndy tulǵalarǵa arnalǵan basylymdardy daıyndaý, «Ekinshi dúnıejúzilik soǵys tutqyndarynyń estelikteri», «Mańǵystaýdan aýǵan el týraly estelikter» atty kitaptardy shyǵarý qolǵa alyndy.
Jumys toby bul ıgi de ımandy isterge jurtshylyqty keńinen jumyldyrýdy maqsat etip otyr. Jumystyń jarııalylyǵy úshin top músheleri keminde aıyna bir ret buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerde aqparat berip otyrmaq.
Aımaqtyq jumys toby ózine úlken saıası jaýapkershilik artylǵanyn túsinedi. Bul oraıda ózge etnostar ókilderiniń, máselen, orys Zahar Dýbskııdiń, túrikmen Shákir Beknazarovtyń, olardyń týystary men qyzmettesteriniń de jeke isimen tanysyp, taǵdyr joldaryn zertteý qajet dep uıǵaryldy.
– Taǵy bir asa kúrdeli másele – saıası qýǵyn-súrgindi tikeleı atqarýshylardyń taǵdyry, olardyń búgingi qazaq qoǵamyndaǵy, jalpy el jadyndaǵy orny. Bul – keleshektiń isi. Deıturǵanmen, búgingi respýblıkalyq, óńirlik jumys toptary álemdik órkenıettegi, kórshi memleketterdegi qalyptasqan qoǵamdyq ahýaldy jan-jaqty zerttep, túbinde biz sııaqty sany az ulysqa qajetti ulttyq ymyraǵa kelý joldaryn da qarastyra bergen durys sııaqty, – deıdi saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý jónindegi Mańǵystaý oblystyq komıssııasynyń múshesi Alqajan Edilhan.
Mańǵystaý – qýǵyn-súrgindi de, asharshylyqty da kórýdeı-aq kórgen óńirdiń biri. Onyń ústine, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń zulmaty qosylǵanda Mańǵystaý óńirinde bul qasiretterdiń zardabyn tartpaǵan birde-bir shańyraq joq deýge bolady. Halyq sanyn setinetip ketken sol surapyl jyldardyń qurbandaryn anyqtaý jáne aqtaý – oblystyq komıssııaǵa aýqymdy da saýapty jumystardy júktep otyr.
Mańǵystaý oblysy
