Sonyń ishinde «Anamnyń portreti» degen kartınaǵa kelýshiler qyzyǵa qarap, tańyrqap jatty. Onda júzin ájim torlaǵan aıaýly ananyń muńly júzindegi tańǵy shyqtaı móldiregen meıirimin kórkem beınelegen. Bul Jaıyqtyń óz anasy edi.
– Anam sýretin salǵandy onsha jaqtyrmaıtyn. Birde qalaǵa aýyldan aýyryp keldi. Úıge kelsem joldan sharshap kelgendikten be, kózi ilinip ketipti. Birtúrli júzi synyq, sharshańqy kórindi. Osy kórinis júregimdi solq etkizdi. Anam on bir qursaq kótergen. Qazir sonyń segizi jer basyp júrmiz. О́mirde kóp qıyndyq kórse de, eshqashan moıyǵan emes edi. Jigerli, beınetshil jan bolatyn. Sodan anamnyń uıyqtaǵan sátin paıdalanyp, beınesin aq paraqqa sol qalpynda túsire qoıdym. Eshqandaı boıap-syrlaǵan joqpyn. Sol jumys osy edi. Biraz adamǵa unady, – dedi ol.
Aıtary joq, bul kartına meniń de kóńilimdi ári-sári kúıge túsirdi. О́ıtkeni odan aýyldaǵy óz anamnyń beınesin kórgendeı boldym. Jalpy, sýretshi osy týyndysy arqyly qazaq anasynyń jıyntyq obrazyn sátti taba bilgen.
Bizdiń keıipkerimiz beıneleý ónerine kelgenshe biraz oıly-qyrly joldy shıyrlaıdy. Jaıyq bala kúninde sýretshi emes, ánshi bolsam dep armandapty. Táp-táýir daýysy da bolǵan.
– Bizdiń mektep aýyldan tórt shaqyrym jerde ornalasqan, soǵan baryp-kelgenshe án aıtyp kelemin. Arasynda radıodan jattap alǵan oryssha ánderdi de shyrqaımyn. Ákem – soǵys ardageri edi. О́zi ómir boıy muǵalim boldy. Sol kisiniń polkinde jalǵyz mýzykant bolypty, sony komandır alǵy shepke jibermeı, qyzǵyshtaı qoryp júredi eken. Ákem sony aıtyp, «ónerli adam jerde qalmaıdy» dep bárimizdi mýzyka mektebine berdi. Men skrıpka synybynda oqydym. Biraq kishkentaıymnan sýret salǵandy jaqsy kórdim. Keıbir salǵan sýretimdi balalar jýrnalyna jiberip turatynmyn, – deıdi qyzyqqa toly balalyq shaqtan syr tartyp.
Jaıyq týǵan aýylyndaǵy segizinshi synypty aıaqtaǵannan keıin N.Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılıshesine oqýǵa túsedi. Onda belgili sýretshi Kenjebaı Dúısenbaevtyń sheberhanasynda oqyp, beıneleý óneriniń tereńine boılady. Maıtalman sheberlerdiń dárisin tyńdaıdy. Atalǵan oqý orny úzdik shákirtine ýchılısheni bitirgesin qazirgi Sankt-Peterbýrg qalasyndaǵy I.Repın atyndaǵy kórkemsýret akademııasyna joldama beredi. Alaıda joly bolmaı, aýylǵa oralyp, bir jyl mektepte muǵalim bolyp istedi.
– Aýylda shyǵarmashylyqpen aınalysýǵa esh múmkindik bolmady. Nansańyz, qolyma bir jyl qaryndash ustamadym. Mektep pen úıdiń qara jumysynan qolym tımedi. Zymyrap taǵy bir jyl ótti. Taǵy da Sankt-Peterbýrgke baryp, baǵymdy synadym. Taǵy quladym. Oqýǵa daıyndyqsyz kelgen edim. Aýylǵa qaıtyp barýǵa uıaldym. Sodan kúndiz jumys izdep, túnde Máskeý vokzalyna kelip túneımin. Osylaı eki-úsh aı sendeldim. Birde ýchılıshede qatarlas oqyǵan Baqytnur degen tanys jigitti keziktirip qaldym, ol meniń kúıimdi kórip: «Máskeýge baraıyq, sonda jumys tabylyp qalar» dep aqyl berdi. Sóıtip ekeýmiz Máskeýge keldik, – dedi ol.
Máskeýge kelgennen keıin keıipkerimizdiń joly ońǵarylyp, jumystyń da oraıy tabyla ketedi. Kýrsk vokzalyna aýla sypyrýshy bolyp ornalasady. Tipti olar jatyn oryn berip, jaǵdaıy da jaqsaryp qaldy. Endi ol jumystan qoly qalt etkende shyǵarmashylyǵyn damytýǵa kúsh saldy. Basty maqsaty, qaıtse de joǵary oqý ornyna túsý. Aqyry sondaǵy S.A.Gerasımov atyndaǵy Búkilreseılik memlekettik kınematografııa ınstıtýtynyń kórkemóner fakýltetine qujatyn tapsyrady. Bul joly da sátsizdik aldynan shyǵady. Keler jyly da dál solaı boldy. Qysqasy, úsh jyl qatarynan joǵary oqý ornyna túsýge talpynsa da joly bolmady.
Sóıtip Máskeýde taǵy qalyp, bir jyl jumys istep, tórtinshi ret tapsyrǵanda oqýǵa tústim. Qýanyshymda shek bolmady, sol kúni ózimdi baqytty sezindim», deıdi sýretshi aǵynan aqtarylyp.
Ejelden ónerdiń irgeli ordasyna aınalǵan Máskeý shaharynda kórgen adamnyń aýzynyń sýy qurıtyn beıneleý óneriniń murajaılary jeterlik. Sonyń bári bizdiń keıipkerimizge shabyt syılap, oı-órisin ósirip, dúnıetanymyn keńeıtti. S.A.Gerasımov atyndaǵy Búkilreseılik memlekettik kınematografııa ınstıtýtyndaǵy bilikti ustazdardan tálim aldy.
Ásirese Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde maıdannyń ótinde júrip, etıýd salǵan, kórnekti keskindemeshi Borıs Mıhaılovıch Nemenskııden taǵylym túıdi. Ol kisi shákirtterine palıtrany shektep, úsh boıaýdyń túrimen jumys isteýdi úıretti.
Talantty sýretshiniń esimi kóziqaraqty qaýymǵa panoramalyq peızajdyń sheberi retinde jaqsy tanymal. Sonyń ishinde onyń aq bas Alataýdyń tumsa tabıǵatyn ár qyrynan beınelegen týyndylaryn erekshe aıtýǵa bolady. Sonymen qatar onyń kartınalarynda jyl mezgilderi – kóktem, jaz, kúz jáne qys kórinisi, tabıǵattyń oıanýy, tańnyń atýy, kúnniń batýy, jazǵy kesh, qarańǵy tún, múlgigen tabıǵat, qar betindegi sáýleniń qubylýy, taý shyńynyń asqaqtyǵy beıneli bederlengen. Qylqalam sheberiniń peıjazben birge natıýrmort, portret janryndaǵy eńbekteri de bir tóbe. Onyń mysaly retinde, joǵaryda aıtqan «Anamnyń porteti», «Ana», «Ákemniń portreti» sekildi shyǵarmalarynan adam janynyń názik qylyn terbegen erekshe stılin ańǵarasyz. Ol Máskeýdegi oqýyn bitirip kelgennen keıin Oral Tańsyqbaev atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılıshesinde oqytýshy boldy, odan soń T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda qyzmet istedi. Qazir bas qaladaǵy óziniń jeke stýdııasynda daryndy balalarǵa beıneleý óneriniń qyr-syryn úıretedi. Jaıyq Kúshikbaev 1980 jyldan beri respýblıkalyq, halyqaralyq kórmelerge qatysyp keledi. Onyń birqatar týyndysy elimizde ǵana emes, AQSh, Reseı, Qyrǵyzstan,Túrkııa, Germanııa, Japonııa jáne Baltyq jaǵalaýy elderiniń jeke kolleksııalaryna qabyldanǵan.
