Áý basta kári qurlyq birinshiligi 2020 jyly ÝEFA-nyń (Eýropa fýtbol qaýymdastyqtarynyń odaǵy) 60 jyldyǵyna oraı Eýropanyń 12 elinde ótkizilýi tıis bolatyn. Alaıda pandemııaǵa baılanysty dop dodasy bir jylǵa keıinge shegerilip, 12 emes 11 elde ótetin bolyp kelisildi.
Barlyq sheberler qatysa almaıdy
Sóıtip fýtbol jankúıerleri asyǵa kútken Eýropa chempıonaty bıyl erekshe jaǵdaıda ótkeli tur. Ala dopqa arbalǵan jankúıerler aldaǵy bir aı boıy túnde túsinen aıyrylyp, kúndiz isinen bereke ketip, kúni boıy uıqy qysyp ári-sári bolyp júrmek. Chempıonat bitkenshe bárimiz Ronaldýǵa rıza, Beılge baýyr, Azarǵa aqylshy, Mıýllerdiń múlt ketpeýine, Zınchenkonyń zyr júgirýine tilekshi bolyp, Keındi kórshi aýyldyń balasyndaı kórip, Modrıchtiń pastaryna máz kúı keshpekpiz.
О́kinishke qaraı, jaraqatyna jáne ulttyq quramadaǵy básekelestiktiń joǵary bolýyna baılanysty birqatar fýtbolshynyń ónerin tamashalaı almaımyz. Atap aıtar bolsaq, jaraqat alyp qalǵandardyń qatarynda «Barselona» men Germanııa quramasynyń qaqpashysy Mark-Andre ter Shtegen, «Real» men Ispanııa quramasynyń qorǵaýshylary Serhıo Ramos pen Danı Karvahal, sondaı-aq Ispanııa fýtbolynyń bolashaq juldyzy sanalǵan Ansý Fatı, Nıderland kapıtany Vırjııl van Deık pen tórt jyldyq úzilisten keıin Shvesııa ulttyq quramasyna qaıta oralǵan 39 jastaǵy áıgili shabýylshy Zlatan Ibragımovıch bar. Sonymen qatar Ibragımovıch sııaqty uzaq jyldan keıin alǵash ret Fransııa ulttyq quramasyna shaqyrtý alǵan shabýylshy Karım Benzema da bıylǵy chempıonatqa qatyspaýy múmkin. Ol osydan birer kún buryn Bolgarııamen ótken joldastyq kezdesýdiń birinshi taımynda tizesinen jaraqat alyp, oıyndy sońyna deıin jalǵastyra almaǵan bolatyn.
On eki múshesi saý bola tura, ulttyq quramadaǵy básekelestikke baılanysty Eýropa birinshiligine qatysa almaıtyn fýtbolshylardyń qatarynda Anglııa men «Manchester Iýnaıted» klýbynyń qorǵaýshysy Aaron Ýan-Bıssaka, byltyr ǵana Nıderland quramasynyń negizgi quramyna ilikken qorǵaýshy Hans Hatebýr, «Lester» quramynda bıylǵy maýsymdy tamasha ótkizip, «gol+pas» tiziminde 15 upaı jınaǵan aǵylshyn fýtbolshysy Djeıms Meddıson, 2012 jáne 2019 jyldary Germanııanyń jyl fýtbolshysy atanǵan Marko Roıs jáne taǵy basqa birneshe tanymal aıaqdop sheberleri bar.
Pandemııanyń
Eýro-2020-ǵa engizgen túzetýi
Koronavırýs indeti ózge salalar sekildi, sportqa, onyń ishinde fýtbolǵa da óz túzetýin engizdi. Indetke baılanysty fýtbol matchtary kóp elde bir jylǵa jýyq kórermensiz ótse, keı elder stadıonǵa jankúıerlerdiń kirýine ruqsat berip jatty. ÝEFA basshylyǵy da bıylǵy chempıonattyń matchtaryn jankúıerlerdiń stadıonnan tamashalaýyna kelisimin berdi. Máselen, Sankt-Peterbýrg pen Bakýdegi stadıondarǵa jankúıerlerdiń 50 paıyzy jiberilse, Býdapeshttegi «Ferens Pýshkash» stadıonyna kórermenniń 100 paıyzyna kirýine ruqsat berilip otyr. Alańnyń syıymdylyǵy – 65 myń adam. Amsterdam, Býharest, Glazgo, Kopengagen, Rım jáne Sevılıadaǵy matchtarǵa 25 paıyzdan 45 paıyzǵa deıin, Londondaǵy toptyq kezeń, shırek, jartylaı fınal oıyndaryna da jankúıerlerdiń 25 paıyzy kire alady. Mıýnhendegi stadıonǵa tek 14,5 myń (stadıonnyń 22 paıyzy) jankúıerdiń kirýine ruqsat etildi.
ÝEFA pandemııaǵa baılanysty ár quramaǵa ádettegideı 23 emes, 26 fýtbolshyǵa deıin tizimge engizýine ruqsat berdi. Bul múmkindikti birinshilikke qatysatyn 24 quramanyń, 23-i tolyq paıdalansa, tek Ispanııa ǵana Eýropa birinshiligine 24 fýtbolshymen keldi. Sonymen qatar komandalar chempıonattaǵy birinshi oıynyna deıin aýyr jaraqat alǵan nemese indetke shaldyqqan fýtbolshylardyń ornyna qosymsha oıynshy shaqyrta alady. Eýro-2020 týrnırinde ár quramanyń bir oıynda bes fýtbolshyny almastyrýǵa quqy bar.
Statıstıka men
boljam
Eýropa chempıonatynda eń kóp top jarǵan qurama – Germanııa (1972, 1980, 1996). Sondaı-aq tártip ómir salty dep biletin nemister úsh márte (1976, 1992, 2008) fınalǵa shyqqan. Ekinshi orynda Ispanııa quramasy tur. «Qyzyl fýrııa» ókilderi de chempıonatta 3 ret (1964, 2008, 2012) jeńiske jetip, 1 ret (1984) fınalda qarsylasyna jol berdi. Úzdik úshtikti Fransııa túıindep tur. «Úsh jolaqty» eldiń fýtbolshylary 2 ret (1984, 2000) kýbokty basynan asyra kótergen. Al 1 márte (2016) fınalda súrindi.
Eýropa chempıonatynda jeńiske jetken 10 komandanyń 3-eýi (Ispanııa, Italııa, Fransııa) jarys qojaıyny retinde bas júldege qol jetkizgen. Al Germanııa, Nıderland, Portýgalııa jáne Fransııa quramalary Eýropa chempıony atansa da, óz elderinde ótken birinshilikte birde-bir márte jeńis tuǵyryna kóterile almaǵan. Eýropa chempıonatynda múlde top jarmaǵan Shvesııa men Anglııa óz elderinde ótken jarysta tek jartylaı fınalǵa deıin jetken. Bul – eki quramanyń búginge deıin qol jetkizgen eń úzdik nátıjesi.
Bıylǵy birinshilikke Eýropanyń jeti chempıony (Italııa, Ispanııa, Fransııa, Nıderland, Germanııa, Portýgalııa, Danııa) qatysyp jatsa, Fınlıandııa men Soltústik Makedonııa quramalary tuńǵysh ret Eýrododa básekelerinde baq synamaq.
Belgili fýtbol sarapshylary bıylǵy chempıonatta qaı qurama top jaratynyn dóp basyp aıta almaı otyr. Degenmen, Fransııa quramasynyń daıyndyǵy qazir óte joǵary deńgeıde ekenine nazar aýdaryp otyrǵandar da az emes. Shyn məninde «Úsh jolaqty» el quramasynyń barlyq shebinde de əlemdik deńgeıdegi juldyzdar shoǵyry oınaıdy. Ýgo Lorıs, Rafael Varan, N’Golo Kante, Antýan Grızmann, Kılıan Mbappe, Pol Pogba sekildi fýtbolshylarmen qosa, qurlyqtyń úzdik klýbtarynda óner kórsetip júrgen ózge de jas oıynshylar jetkilikti. Sonymen qatar qazirgi Eýropa chempıony Portýgalııa, qatarynan eki birinshilikte úzdik shyqqan Ispanııa, fýtboldyń otany bola tura, birde-bir chempıonatta top jara almaı júrgen Anglııa quramasyn da negizgi úmitkerler qatarynan shyǵarýǵa bolmaıdy.
Eýropa chempıonatynyń búgingi tusaýkeser kezdesýi týraly aıtar bolsaq, alǵashqy match Italııanyń bas shahary – Rımde ótedi. Búginge deıin kári qurlyq dodasyna toǵyz ret qatysyp, tek bir márte ǵana (1968) jeńis tuǵyrynan kóringen Italııa men 2008 jylǵy birinshiliktiń sensasııasyn jasap, úshinshi oryn ıelengen Túrkııa qurmalary kúsh synasady.
