Rýhanııat • 30 Maýsym, 2021

Qylqalam sheberleriniń qyzyqtary

246 ret kórsetildi

О́ner jalpy kez kelgen adamnyń bólshegi, tutas tabıǵattyń negizgi tiregi desek qate aıtpaǵan bolar edik. Biz keıde ózimizdi qorshaǵan aınalamyzdy klassıkalarsyz esh elestete almaıtynymyz qyzyq. Onyń ózindik sebepteri de bar.

Adam balasy arǵy bolmysynda aqyn, sýretshi, músinshi bolýy ábden kádik. Másele, sol tabıǵat bergen talantty adam oıata bilýi, sezine bilýi shart. Árıne, túgel adamzat aqyn ıa qylqalam sheberi bolyp ketýi shart emes. Desek te óner týraly áńgime bola qalǵanda eleńdeı qalatynymyz ras.

«Qaryndash» dep tili shyǵypty

Álemdi óziniń qudiretti qylqalamymen tań qaldyrýdan talmaı kele jatqan Pıkasso táı-táı baspaı turyp sýret salǵan desedi. Sondaı-aq onyń eń alǵash «a» dep aýzyn ashqandaǵy sóziniń ózi ıspansha «Qaryndash» degen sóz bolypty. Árıne, óner kez kelgen adamǵa qan arqyly beriletini belgili. Bilýimizshe Pablonyń ákesi de áýesqoı sýretshi bolǵan syńaıly. Estelikterdi oqyp otyrǵanda Pıkassonyń ákesi jas Pablonyń 13 jasynda salǵan sýretterin kórip keıin qolyna qylqalam almaǵan desedi.

Gınnestiń rekortar kitaby keltirgen derekterge sensek, Pıkasso ónimdi eńbek etken sýretshi deýimizge bolady. Ol óziniń 78 jas shyǵarmashylyq ǵumyrynda sońyna 13,5 myń kartına, 100 000-daı gravıýra, 34 000 ıllıýstrasııa, 300-deı keramıkalyq, skýlptýralyq jumys qaldyrypty.

Pıkasso birde: «Jaqsy sýretshiler kóshiredi, uly sýretshiler urlaıdy» depti. Bul fraza sýretshiniń áıgili tujyrymyna aınalypty. Qyzyq, jalpy...

 

Mona Lızasyz Lývr

Qylqalam sheberleri týraly aıtqanda Leonardo da Vınchıdiń esimin aınalyp ótý múmkin emes. Onyń vegetarıan ekenin aıtpaǵan kúnniń ózinde, uly sýretshiniń bir basyna jeterlik qyzyqty derekteri kóp. Aıtalyq ol – jan-janýardyń quqyǵyn ómir boıy qorǵap ótken sýretshi. Ol ylǵı bazardan qustardy satyp alyp bostandyqqa ushyryp jiberip otyrady eken.

Eń tańǵalarlyǵy, ol – lıra degen aspapta sheber oınaǵan óte talantty mýzykant bolǵan. Leonardonyń isi Mılan sotynda qaralǵan kezde, áıgili qylqalam sheberi qujattarda sýretshi nemese ónertapqysh retinde emes, mýzykant retinde kórsetilgen.

1911 jyly Lývrdan Mona Lıza urlanǵan kezde, shedevrdiń ózine qaraǵanda qabyrǵadaǵy keskindeme qaldyrǵan bos keńistik kelýshilerdi kóbirek tarta bastapty. Keıde adamdardy túsiný qıyn. Biraq endi Lývrǵa baryp turyp Mona Lızany kóre almaı ketý kim-kimge de bolsyn ókinish týdyrmaı qoımaıtyn bolar.

 Amsterdam ýnıversıtetiniń ǵalymdary men Amerıka Qurama Shtattarynyń mamandary jańa kompıýterlik baǵdarlamanyń kóme­gimen Mona Lızanyń jumbaq kúlkisin zerttep, onyń quramyn tómendegideı topshylapty. Olardyń derekteri boıynsha Djo­kondanyń qupııa kelbetinde baqyttyń 83%, nemquraıdylyqtyń 9%, qorqynyshtyń 6% jáne ashýdyń 2% paıyzy bar.

 

Mýnk pen Dostoevskıı

Áıgili Mýnkqa Nıs­she men Kırkegordyń fı­lo­sofııalyq kózqaras­tary, sonymen qatar Pshı­byshevskııdiń, Gamsýnnyń sımvolıstik shyǵarmalary, Ibsen, Strındberg, Me­terlınkterdiń dramalary úlken áser etken. Biraq bulardyń bárinen buryn ataqty sýretshige eń kúshti áser etken jazýshy Dostoevskıı sııaqty.

«Qylmys pen jaza» Mýnktyń alǵash oqyǵan romandarynyń biri degen derek bar. Ol óziniń 1884 jyly dosyna jazǵan hatynda: «Raskolnıkovtegi keıbir dúnıeler – men oqyǵan eń ǵajap quby­lystar. Atalǵan týyndynyń biraz taraýy tipti óz aldyna jeke kórkem shyǵarma deýge bolady. О́nerde eshqandaı jazýshy Dostoevskıı sııaqty jannyń mıstıkalyq qaltarystary men túpsanaǵa sonshalyqty tereń ene qoıǵan joq. Men Dostoevskııden tabıǵattyń sumdyq qorqynyshty sheksiz aıqaıyn sezindim», deıdi E.Mýnk.

Osy hatqa súıengen Edvard shyǵarmashylyǵynyń kóptegen zert­teýshisi «Qylmys pen jaza» romany ataqty «Aıǵaı» shyǵarmasyna shabyt qaınary boldy dep sanaıdy.

Jalpy Mýnk Dostoevskııdi óle-ólgenshe qolynan tastamaǵan desedi.

Aqyndy moıyndamaǵan Aıvazovskıı

Al endi ataqty Aı­vazovskııge kelsek, ol múlde kitap oqyǵandy unatpapty. Ol tipti Pýsh­kınmen dos bolǵan, alaıda sýretshini aqyn shy­ǵarmashylyǵy eshqashan qyzyqtyrmaǵan. Oı, Alla-aı!

Aıvazovskııdiń atyn keıde teńizden bólip aıtýdyń ózi uıat sııaqty bolyp kórinedi ǵoı. Biraq tańǵalarlyǵy, sýretshi óziniń barlyq tanymal sol teńiz kórinisterin «tabıǵatta» emes, óziniń stýdııasynda salǵan. Iаǵnı Aıvazovskıı qyl­qalamyndaǵy tolqyndardyń barlyǵy onyń qııalyndaǵy teńiz minezi.

Lývrda sýretteri qoıylǵan alǵashqy orys sýretshisi bolǵan Aıvazovskıı eken.

Jalpy Aıvazovskııdiń aıtarlyqtaı tabys túsirgen kórmeleri kóp bolǵan. О́tkizgen kórme sany boıynsha, jalpy sany 120 kórme, ol álemdegi rekordshy dese bolady.

Áıgili sýret sheberi óziniń eńbek pen tabysqa toly ómirin eske alǵan sońǵy sátinde «Baqyt maǵan jymııa qarady» degen eken...

Sońǵy jańalyqtar

16 tamyzǵa arnalǵan valıýta baǵamy

Ekonomıka • Búgin, 09:47

16 tamyzǵa arnalǵa aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 09:38

1453 adam koronavırýstan jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:06

Jigittermen kúsh synasqan arý

Ulttyq sport • Búgin, 08:43

Qytaıdan qalyp qoıdyq

Sport • Búgin, 08:42

Tabystary – 2 117 000 dollar

Sport • Búgin, 08:40

Sınsınnatıdegi týrnır bastaldy

Sport • Búgin, 08:38

Úzdik qurylysshylar marapattaldy

Qoǵam • Búgin, 08:37

Olımpıadadan keıingi oılar

Sport • Búgin, 08:35

Jarys qyzǵan shaǵyna jetti

Sport • Búgin, 08:34

Tehnopark tegin oqytady

Qoǵam • Búgin, 08:32

Balalarǵa arnalǵan startaptar

Qoǵam • Búgin, 08:30

Julynqurt laboratorııasy áshkerelendi

Aımaqtar • Búgin, 08:27

«Talgodaǵy» talan-taraj

Qoǵam • Búgin, 08:25

Shalǵaıdaǵylar shaǵym aıtady

Bilim • Búgin, 08:22

Jańa mektepter kóbeıedi

Bilim • Búgin, 08:20

Jalbyz ben jaýynqurt ósiredi

Qoǵam • Búgin, 08:17

Moıynqumda mańyzdy máseleler aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 08:13

Jańa Qazaqstan – sheteldikter kózimen

Saıasat • Búgin, 08:10

Qamystan óndirilgen qumsheker

Aımaqtar • Keshe

Erlikke toly eńbek

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar