«Qazaq eline myń alǵys!» eskertkishi
2018 jyldyń 2 shildesinde elordada eki birdeı nysannyń tusaýy kesildi. Bul – «Qazaq eline myń alǵys!» eskertkishi men «Ulytaý» alleıasy. Atalǵan nysandardy Qaraǵandy oblysy tartý etti.
Atalǵan eskertkish zobalań jyldary túrli ult ókilderin baýyryna basqan qazaq halqynyń meıir-sharapatynyń sımvoly ispettes. Onda repressııa kezinde bosqyn balalardy, ıaǵnı koreı jáne kavkazdyq balalardy, sondaı-aq eýropalyq qyzdy qamqorlyǵyna alǵan qazaq áıeli beınelengen. Bul monýment tórt músindik kompozısııadan turady. Eskertkishtiń jalpy bıiktigi 13,35 metrdi quraıdy, onyń ishinde eskertkish – 7 m, pestansııa – 6,35 m.
Al «Ulytaý» alleıasynyń uzyndyǵy – 250 metr, eni – 55 metr. Bul Túrkistan kóshesi men Máńgilik el dańǵylyndaǵy «Trıýmfaldyq arkanyń» boıynda ornalasqan.
Beıbitshilik qabyrǵasy
Astananyń mereıtoıyna tartý etilgen taǵy bir monýment «Beıbitshilik qabyrǵasy» dep atalady. Táýelsizdik alańynyń kórnekti tusynan, «Qazaq Eli» monýmentiniń irgesinen boı kótergen nysandy Aqtóbe oblysy salyp bergen. Jańa keshen 29 tamyz – Halyqaralyq ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyl kúni ashyldy. О́ıtkeni osy jobanyń negizine Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. XXI ǵasyr» antııadrolyq manıfesiniń ıdeıasy engizilgen.
Birtutas bolyp biriktirilgen qabyrǵa qalpyndaǵy monýment jer betindegi halyqtardy qorǵap turatyn japyraq tárizdi shatyrdy beıneleıdi. Ári dástúrli túrki quryltaıynyń belgisimen ulttardy uıystyryp, bir shańyraqtyń astyna jınaıdy. Metall men tabıǵı tastardan turǵyzylǵan keshen úsh bólikten turady. Birinshi bóligi bólshekteý men oqshaýlaýdy, ekinshisi úmit, erkindik pen táýelsizdikti, úshinshisi beıbitshilik pen etnosaralyq kelisimdi saqtaýǵa aparatyn joldy beıneleıdi. Monýmenttiń jalpy uzyndyǵy – 111 metr, eni – 18,4 metr, bıiktigi – 17,5 metr.
Dostyq úıi
Túrli etnos ókilderiniń bir shańyraq astynda tatý-tátti kún keship otyrǵanynyń bir aıǵaǵy – astanada salynǵan Dostyq úıi. 20 jyldyq mereıtoı qarsańynda Mańǵystaý oblysy tartý etken bul nysan meımandos halqymyzdyń keńpeıil kóńilin kórsetedi.
Dostyq úıi buǵan deıin elimizdiń barlyq óńirinde, oblys ortalyqtarynda bolsa da, biraq Nur-Sultan qalasynda bolmaǵan eken. Sondyqtan mańǵystaýlyqtar Momyshuly dańǵylyndaǵy Úılený saraıyn qaıta jóndeýden ótkizip, onyń bazasynda Dostyq úıin qurýdy usyndy. Ǵımarattyń birinshi qabatynda bı zaly, ashana, stýdııa bolsa, ekinshi qabatta akt zaly, kitaphana, kıim zaly, mýzeı, konferens-zal bar.
«Atyraý» kópiri
Búginde elordadaǵy eń tanymal orynnyń biri «Atyraý» kópiri ekenine talas joq. О́ıtkeni Esil boıyn jaǵalap serýendegen jurttyń bul kópirge soqpaı ketýi múmkin emes. Shilde aıynda ashylǵan jańa jaıaý júrginshiler kópiri mańy – búginde nópir halyq. Alyp aq balyqqa uqsaıtyn aıryqsha kópirdi aty aıtyp turǵandaı, Atyraý oblysy syılady.
Úlken metall kúlteler erekshe bir úılesimdilikpen ornalastyrylǵan. Kúnniń sáýlesimen alýan túrli keıipke enedi. Qurylystyń taǵy bir ereksheligi – balyqtyń músini. Bekire – Atyraý oblysynyń sımvoly. Kópirdiń jalpy uzyndyǵy – 313,5 metr, eni – 10,5 metr.
Ashyq aspan astyndaǵy
ǵarysh mýzeıi
Qyzylorda oblysy elordaǵa syılyq retinde ashyq aspan aıasyndaǵy ǵarysh mýzeıin – raketa-ǵarysh tehnıkasy ekspozısııasyn tartý etti.
Jalpy aýmaǵy 1,4 ga jerdi alyp jatqan keshenge shynaıy ólshemde jasalǵan «Soıýz», «Proton», «Zenıt» zymyran-tasyǵyshtary ornatylǵan. Sondaı-aq «Boran» orbıtaaralyq kemesiniń maketi qoıylyp, ekopozısııa mańyndaǵy aımaq abattandyrylǵan. Keshen aýmaǵynda zymyrandardyń tehnıkalyq sıpattamasy, jasalýy jáne paıdalaný tarıhy týraly barlyq málimet kórsetilgen arnaıy aqparattyq stendter qoıylǵan.
«Jetisý» saıabaǵy
Burynǵy Araı saıabaǵy túgeldeı basqa keıipke enip, ataýy Jetisy bolyp ózgerdi. Bul saıabaqty qaıtadan quryp, jańasha jan bitirgen Almaty oblysy edi.
Saıabaqtyń kireberisinde Jetisýdyń jeti ózeni men taýlary, onyń dál ortasynda dańqty Han-Táńiri shyńy beınelengen arka ornalasqan.
Qaıta jóndeýden ótken saıabaqta jaıaý serýendeýdi unatatyndar úshin landshaft-serýendeý orny jáne tynysh demalys aımaǵy jasaqtalǵan. Onyń kireberisinde Jetisýdy beıneleıtin jeti arka, sýburqaqtary bar basty alleıa ornalasqan, sondaı-aq taý silemderiniń kórinisi jáne kıiz úıge uqsas orynjaılary bar «Aport» alańy, túrli jastaǵy balalarǵa arnalǵan «Tengrı» alańy, shaǵan aǵashy, «Tamǵaly tas» petroglıfteri beınelengen tastar jáne Sharyn shatqalynyń úlgisi bar.
Eń úlken sýburqaq
Astanadaǵy eń úlken sýburqaq Botanıkalyq baqta ornalasqan. Al bul – Shyǵys Qazaqstan oblysynyń tartýy.
Jaryqty-mýzykaly sýburqaq zamanaýı tehnologııalar qoldanyla otyryp salynǵan. Formasy sheńber tárizdi alyp sýburqaqtyń syrtqy dıametri – 73 metr. Keshenniń dál ortasynda bıiktigi 6,5 metr bolatyn taıqazan ornalasqan. Sý osy qazannyń ishinen qaınap shyǵyp jatqandaı kórinis beredi. Sýburqaqtyń taǵy bir ereksheligi – aspanǵa shapshyp jatqan sýdyń qaıdan shyǵyp, qaıda sińip jatqanyn ańǵarý qıyn. Bir qaraǵanda taıqazannan atqylaǵan sý jerge sińip jatqandaı kórinedi. Biraq ol alańdaǵy súzgiden ótip, jasyryn qoımaǵa jetedi.
«Aqjaıyq» saıabaǵy
Jurttyń kóbi elordadaǵy eń keremet nysannyń bári Esildiń sol jaǵalaýynda salynyp jatyr dep oılaıtyn shyǵar. Biraq oń jaǵalaýdyń ajaryn ashatyndaı oń ózgeristerde barshylyq. Sonyń biri – astananyń mereıtoıy qarsańynda Batys Qazaqstan oblysy ashyp bergen «Aqjaıyq» saıabaǵy.
Saryarqa aýdanynda saltanat qurǵan jańa saıabaqtyń sımvoly – qazaqtyń qaharman qyzy Mánshúk Mámetovanyń eskertkishi. Oral jurtshylyǵy ornatqan bul músinniń mańaıynda sýburqaq, 100 oryndyq amfıteatr, «Sıqyrly labırınt» ınstallıasııasy taqyryptyq alańdar, sondaı-aq basketbol oınaýǵa jáne júgirýge arnalǵan alańdar bar. Saıabaq 1,5 gektar jerdi alyp jatyr. Buryn bul jerde turǵan suryqsyz eski úıler buzylyp, jańa ınfraqurylym tartylyp, abattandyrý jumystary júrgizilgen.
