Qarsy al, Tokıo, qazaqstandyqtardy!

Ábigerge túsirgen shekteýler men qatań talaptar

«Bul án burynǵy ánnen ózgerek», demekshi Tokıo Olımpıadasynyń talaby men tártibi, sán-saltanaty da basqa Olımpııa oıyndarynan ózgerek bolatyn túri bar. Bul buryn-sońdy bolmaǵan eń ınnovasıalyq Olımpıada bolady degen uıymdastyrýshylardyń ýádesin bylaı qoıǵannyń ózinde, koronavırýstyń «kinásinen» kóptegen shekteýler men qatań talaptar qoıylatyny túsinikti. Sol qatań talaptardy biz alǵashqy sátterden-aq bas­tan ótkerip jatyrmyz. 

«Olımpıadaǵa baratyn tilshilerdiń tizimindesiz», dep Ulttyq Olımpıada komı­tetiniń jaýapty adamdary habarlasqanda qýanyshtan tóbemiz kókke bir eli jetpeı qalǵanyn nesine jasyraıyq. Alaıda pandemııaǵa baılanysty júrip-turý ere­jeleriniń munsha qatańdatylatynyn ol kezde boljaı bermedik. Elimizge aty jaman aýrý kelgen bir jarym jyldan asa ýaqyttan beri tapsyrǵan barlyq medı­sınalyq taldaýlarymyz ben PTR testtiń nátıjesin jınap, tipti bir kezderi bul vırýsty biz de juqtyryp, búginde qanymyzda oǵan qarsy denelerdiń baryn aıǵaqtaıtyn qan taldaýynan da óttik. Odan bólek elordadan Almatyǵa usharda, qonaqúıde, «Aq bulaq» olımpıadalyq ortalyǵynda birneshe ret PTR test tapsyrdyq. Tokıoǵa kelgennen keıin de jýr­nalıster qaýymy PTR synamasynan taǵy da ótti de, Sotetsu Grand Freza Tokyo-Bay Ariake qonaqúıinde úsh kúnge karantınge jatqyzyldy.  Árıne, mu­nyń barlyǵy – ózimiz úshin, qoǵam úshin jáne úlken dodada synǵa túsetin sport­shylarymyzdyń qaýipsizdigi úshin jasalyp jatqan shara. Sondyqtan qatań talap pen tártipke túsinistikpen qarap, tipti oǵan eptep etimiz úırenip qalǵan jaıy bar.

Boeing 767 ushaǵyna otyrǵan Olımpıa­dalyq komıtettiń jaýapty adamdary bar Qazaqstan delegasııasy Almatydan 16 shilde kúni túngi saǵat 23:00-de kókke kó­terildi. Áýede jeti saǵattan astam jol­dy artqa tastap, Japonııa astanasy ‒ Tokıoǵa jergilikti ýaqytpen 9:15-te (Nur-Sultan ýaqyty 6:15) jetti. Tokıo­daǵy halyqaralyq eki áýejaıdyń biri – «Na­rıta» quddy bir alyp shahardaı kórindi. Ol Tokıodan shyǵysqa qaraı 75 shaqyrym jerdegi Narıta qalasynda ornalasqan. Bul jerde de árbir adam qatań baqylaýda bolady eken. Qujattardy tekserip bolamyn degenshe «Narıtada» tórt saǵattan asa ýaqytty jumsadyq. Biraq túsinbegen jerińdi túsindirip, baratyn jerińe sońyna deıin aparyp kómektesip turǵan áýejaı qyzmetkerleri,  Hoý Hao (aıtýy boıynsha jazyldy – avtor.) bastaǵan eriktileri de joǵary deńgeıde qyzmet etýden ja­lyqpady.

Sondaı-aq sportshylardy kim kútip alǵanyn bilmeımin, bizdi Japonııada birneshe jyldan beri turatyn Ábdiqadyr degen qandasymyz kútip aldy. Kúnshyǵys elinde dáriger bolyp qyzmet etetin Ábdi­­qadyr baýyrymyz bizben birdeı tórt saǵat­tan asa áýejaıda bolyp, bar­lyq jaǵ­daıymyzdy jasaýmen qatar, til­mash qyzmetin de qosa atqaryp júrdi. Áýe­jaı­­daǵy tolassyz tekseristen keıin, bizdi ol Sotetsu Grand Fresa Tokyo qonaqúıine deıin alyp keldi.

Japonııanyń óz «sıqyry» bar

Jalpy, ne syry baryn kim bilsin, Japo­nııanyń óz «sıqyry» bar sııaqty. Japon jerinde ótetin Olımpıadaǵa áı­teýir bir kedergi shyǵa qalatyny bar. Jo­ǵa­ryda aıt­qanymyzdaı, bul joly koro­­na­vı­rýs­tyń kesirinen keıinge shegerilse, Kún­shy­­ǵys eliniń astanasyna buǵan deıin bel­­gi­lengen úsh Olımpıada da óz ýaqytyn­da ótpepti.

1940 jyly Japonııa birden eki Olım­pıa­dany ótkizýge daıyndalyp jatty: Tokıoda – jazǵy jáne Sapporoda – qysqy. Alaıda kópten kútken sporttyq is-shara­dan úsh jyl buryn Japonııa Qytaıǵa qarsy soǵys bastaǵan edi. Japonııa ımperııasy elge soǵys qımyldaryn júrgizýge kúsh kerektigin alǵa tartyp, dúbirli dodany ótkizýden bas tartty.

1964 jyly jazǵy Olımpıadany ótkizý quqyǵyn Tokıo báribir jeńip aldy. Biraq taǵy da kedergi. Bul joly Olımpıadanyń ótetin ýaqyty ózgerdi. Oǵan sebep – shilde-tamyz aılarynda Japonııada aýa raıy qatty ystyq bolatyndyqtan, jarys barysynda sportshylar úshin qolaısyzdyq týdyrýy múmkin. Al qyrkúıek aıynda taıfýnnyń maýsymy bastalady. Sol sebepti uıymdastyrýshylar Olımpııa oıyndaryn 10-24 qazan aralyǵynda ótkizýdi uıǵardy. Al araǵa 32 jyl salyp, 1972 jyly Sapporoda qysqy Olımpıada ótti. 

Olımpıada kórermensiz ótedi. Biraq...

Osy joly Olımpıadada 33 sport túrinen 339 medal jıyntyǵy sarapqa saly­­nady. Bul – Rıo Olımpıadasynan 33 medal jıyntyqqa kóp. Tokıo Olımpıa­dasy­na jańadan bes sport túri endi. Olar: beısbol/softbol, karate, serfıng, sport­tyq quzǵa órmeleý jáne skeıtbordıng.

«Tokıo-2020»-nyń taǵy bir ereksheligi – kórermensiz ótedi. Tórtkúl dúnıe dúbirine qulaq túrgen dodanyń eń ókinish­tisi de sol. Japonııa astanasynda 8 shil­dede engizilgen tótenshe jaǵdaı 22 ta­myz­ǵa deıin jalǵasady. Bastapqyda pan­­demııaǵa baılanysty Oıyndarǵa shet­eldik jankúıerlerdi jibermeý týraly sheshim qabyldanǵan-dy. Jarystardy ótkizýge jaýapty japon mınıstri Tamae Ma­rýkava habarlaǵandaı, endi jer­gilikti kórermender de jarysty tamashalaı almaıdy. Olımpıadanyń ashy­lý jáne jabylý saltanattary da kópshiliktiń qatysýynsyz ótedi.

Sporttyń 27 túrinen 97 joldama

Qazaqstandyq sportshylar Tokıoda ótetin jazǵy Olımpııa oıyndaryna sport­tyń 27 túrinen 97 joldama jeńip aldy. Qazaqstan Ulttyq Olımpıada komıteti Tokıo Olımpıadasynyń irikteý jáne reı­tıngtik jarystary aıaqtalǵannan keıin qo­rytyndy shyǵardy. Nátıjesinde, bizdiń olım­pıadalyq quramǵa 96 sportshy endi. Bul sıfr aldyńǵy Olımpııa oıyn­darynyń qatysýshylarynan tómen bolǵanymen, dál qazirgi qıyn jaǵdaıdy eskersek, táýir nátıje ekeni sózsiz.

Qazaqstan tuńǵysh ret Olımpıada baǵdarlamasyna jańadan engen sport túr­leri, atap aıtqanda, sporttyq quzǵa órmeleý jáne karate boıynsha qaty­sady. Jáı qaty­syp qana qoımaı, Dar­han Asadilov, Nur­qanat Ájiqanov, Danııar Iýl­dashev, qyz­dardan Móldir Jań­byr­­baı men Sofıa Be­rýlseva syndy álem­de kóshbasshy qata­rynda júrgen karateshilerge senim ar­tylyp otyr. Quzǵa órmeleýden Rıshat Haı­býllın de osal emes. Baǵy men baby qatar shapsa, alar asýy joǵary bolary sózsiz.

Tokıoda jeńil atlet Olga Rypa­kova olımpıadalyq quramnyń kósh­bas­­­shysy bolatyny sózsiz. Bul – Ol­ga­nyń sporttyq mansabyndaǵy tórtin­shi Olım­­pıada. Búginde Olganyń qorjy­nynda Olımpıada medaldarynyń tolyq jıyntyǵy bar.

Sý dobynan erler quramasy koman­dalyq oıyn túrlerinen jarysqa qaty­satyn qazaqstandyq jalǵyz qurama bolyp otyr. Olar Olımpııa oıyndaryna segiz jyldan keıingi úzilisten soń oraldy.

Kimderge senim artamyz?

Qamshybek Qońqabaev bastaǵan boks­tan erler komandasy tolyq qurammen, segiz salmaq boıynsha qatysady. Bulardyń qataryna qyzdar arasynda jalǵyz jol­damaǵa ıe bolǵan Nadejda Rıabesti  qosy­ńyz. Sonymen, el qorjynyndaǵy toǵyz joldama boksshylardyń enshisinde.

Gımnast Mılad Karımı jalǵyz ózi jeti joldama alyp, irikteý kezeńin sátti aıaqtady. Kezinde jerlesimiz Ernar Erim­betov jalǵyz ózi dúbirli dodaǵa qatysyp, táýir nátıjege qol jetkizgenin kórdik. Mıladqa Ernar aǵasynan asyp túsip, Olımpıadanyń bıik minberinen kórinse degen tilek bildiremiz. Sondaı-aq júzýden biz úsh joldamany ıelendik. Onyń ekeýi Olımpıada chempıony Dmıtrıı Balan­dınge tıesili.

Otandasymyz Rýslan Qurbanov Halyq­aralyq semserlesý federasııasynyń jeke reıtıngi boıynsha qurlyqtyq kvotany jeńip alǵan alty sportshynyń qataryna endi.

2004 jyly ótken Afına Olımpıa­dasynan keıin araǵa 17 jyl salyp, Qazaq­stannyń úsh veloshabandozy toptyq jarysta baq synaıdy. Mundaı nátıjege qol jetkizýge komanda kóshbasshysy Alek­seı Lýsenkonyń qosqan úlesi zor ekenin aıta ketken jón. Ol Qazaqstanǵa jal­py alǵanda Azııa qurlyǵynyń birde-bir memleketi enshilemegen upaıdy ákel­di. Sondaı-aq trektegi velosport (sprınt, omnıým jáne keırın) boıynsha jer­les­terimiz úsh lısenzııa jeńip aldy. Aıta keter­ligi, sporttyń bul túri boıynsha jol­dama Qazaqstan úshin tarıhı bolyp esep­teledi. Sebebi osy ýaqytqa deıin qazaq­standyq sportshylar atalǵan velosport túri boıynsha Olımpııa oıyndaryna qatyspaǵan.

Sadaq atýdan 20 jyldan keıin alǵash ret Qazaqstannan úsh sadaqshy Olım­pıa­dada komandalyq jarysta baq synaıdy. Búginde 11 joldama balýandarǵa tıesili bolsa, jeńil atletter de osy shamada lısenzııa jeńip aldy. Tennısshiler jeti, al baı­darka men kanoede esýden alty jol­dama – qorjynda. Reıtıngtik jarys­tar nátıjesi boıynsha dzıýdoshylar alty joldamany ıelendi. Tokıo tórinde bel­desetin tatamı sheberleriniń arasynda táji­rıbeli, Rıo Olımpıadasynyń kúmis júldegeri Eldos Smetov te bar.

Ústel tennısinen Qazaqstan qurama­synyń enshisinde qos joldama, sondaı-aq taekvondo men slalomdy esý boıynsha sportshylar eki lısenzııa aldy.

Birinshi reıspen Tokıoǵa «Aqbulaq» olımpıadalyq bazasynan karateshiler, sadaq atýshylar, ústel tennısi men semserlesý komandasy, aýyr atletter men boks­­shylar, ózge de jattyǵý bazalarynan júzý sportynyń, sý doby sportynyń ókil­deri, jeńil atletter, veloshabandoz­dar, stend atý men nysana kózdeýden qura­ma komandalar, sondaı-aq dzıýdoshylar keldi.

Qalǵan 43 sportshy 28 shildege jospar­lanǵan ekinshi reıspen Japonııaǵa jolǵa shyǵady. Olardyń qatarynda balýandar, kórkem gımnastıka, ártistik júzý, bessaıys jáne jeńil atletterdiń bir bóligi bar.

Japon eline jetip alǵan soń endigi mańyzdysy – sportshylardyń jergilikti klımatqa tez beıimdelip, jaýapty jarysqa tyń kúshpen shyǵýy. Olımpıadaǵa 4 jyl emes, 5 jyl daıyndalǵan sportshy­lary­myzdyń baby nashar deı almaımyz. Al sportshylarymyzdyń baby men baǵy qatar shapsa, joǵary nátıjege qol jetkizemiz degen úmit mol. Biz óz kezeginde elge aq­jol­taı cúıinshi habardy taratýǵa asyqpyz.