JUMYSSYZDYQTY JOIý JOLYNDAǴY SÁTTI BASTAMA

Jahandyq daǵdarystyń ókpeni qysqan óliara kezeńinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı tapsyrmasymen daǵ­darysqa qarsy Úkimet qabyldaǵan is-qımyl sharalary sheńberinde júzege asyrylǵan “Jol kartasy” baǵdarlamasynyń elimizdiń barlyq óńirleriniń turǵyndarynyń qıyndyqtan qınal­­maı shyǵýyna tıgizgen ıgi yqpaly ólsheýsiz.Qarjy tapshylyǵy beleń alǵan sol kezeńde memleket tarapynan bólingen qarjy esebinen “Jol kartasy” baǵdarlamasy boıynsha iske qosylǵan jobalar elimizde jumyssyzdyqtyń beleń alýyna tosqaýyl qoıdy. Máselen, 2009 jylǵy “Jol kartasy” sheńberinde elimiz boıynsha 5300 joba júzege asyrylyp, 248 myń adam jumyspen qamtyldy. Áleýmettik jumys oryndaryn ashý jáne “Jastar tájirıbesi” baǵdarlamasyn keńeıtý shara­larynyń nátıjesinde oqý oryndaryn bitir­genderdiń jáne basqa da jastar tobynyń qatarynan 125 myń adam jumysqa ornalas­tyryldy. 97,7 myń adam kásiptik oqý oryn­darynda daıarlyqtan jáne qaıta daıarlyqtan ótkizildi. Qoryta aıtqanda, 2009 jylǵy “Jol kartasy” sharalaryn is júzine asyrý nátı­jesinde 146 myń  adam turaqty jumys tapty. Qarjy daǵdarysy qyspaǵynda qalǵan álemniń birde-bir elinde mundaı ıgilikti bastama júzege asqan joq. Sondyqtan, Memleket basshysy el Úkimetiniń aldyna 2010 jyly da “Jol kartasy” baǵdarlamasyn jalǵastyrý mindetin qoıdy. Elbasy óziniń Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýynda “Úkimetke 2010 jyly “Jol kartasy – 2009” jospary boıynsha bastalǵan turǵyn úı-kom­mýnal­dyq sektor nysandaryn qaıta jańǵyrtýdy, al 2011 jyly turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyqty keń aýqymdy jań­ǵyrtýdyń 2020 jylǵa deıingi jos­paryn jasaýdy tapsyramyn” dep atap kórset­ken bolatyn. Osyǵan baılany­sty Úkimet 2010 jylǵy “Jol kartasynyń” is-sharalar jos­paryn bekitti. Qurylys nysan­daryn salý, kúrdeli jóndeýden ótkizý jáne qaıta jańǵyrtý jumystaryna 2010 jylǵy “Jol kartasy” aıasynda 132 mlrd. teńgeden astam qarjy bólindi. Onyń 88 694,2 mln. teńgesi respýb­lıkalyq bıýd­jet­ten, 43 376,9 mln. teńgesi jer­gilikti bıýdjet­terden qarastyryl­ǵan. 2010 jylǵy “Jol kar­tasyn” iske asyrý maqsatynda jańa normalar engizildi. Atap aıtqanda, osy jyly jumys oryndaryna ornalastyrýǵa jáne qaıta daıarlaý men biliktiligin arttyrýǵa basymdyq berilgen tártippen az qamtylǵan azamattardy jáne uzaq ýaqyt boıy jumyssyz otyrǵan adamdardy jiberý kózdelgen. Jumysshylardyń 80 paıyzyn jumyspen qamtý organdarynyń joldamasy boıynsha qabyldaý talaby alynyp tastaldy. Bıylǵy jyly jumysqa qabyldaý basymdyq berilgen tártip boıynsha jergilikti jumyspen qamtý organdary jibergen úmitkerlerdiń qatarynan quralady, al ondaı usynys bolmaǵan jaǵdaıda jumys berýshi jumysshylardy erkin eńbek rynogynan jumyspen qamtý organdarynyń jazbasha kelisiminen keıin qabyldaı alady. О́tken jyldyń sońynda elimizdegi jumys­syzdar sany 532 myń adam, al jumyssyzdyq deńgeıi 6,3 paıyz bolsa, 2010 jylǵy “Jol kartasy” sharalaryn júzege asyra bastaýdyń arqasynda birinshi toqsannyń sońynda jumyssyzdyq deńgeıi 6,1 paıyzǵa deıin tómen­dedi. Elimizdegi eńbek rynogyndaǵy ósý dınamıkasyn tómendegi kesteden kórýge bolady. Ústimizdegi jyly qurylys nysandaryna bólingen 132,1 mlrd. teńge qarjy mynandaı baǵyttardaǵy jumystardy atqarýǵa jumsalady: – turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq júıesin jóndeýge, qaıta jańǵyrtýǵa jáne damytýǵa – 50,4 mlrd. teńge (651 jobany iske asyrý josparlanǵan); – jol jóndeý jumystaryna – 29,2 mlrd. teńge (775 joba josparlanǵan); – mektepterdi, aýrýhanalardy jáne basqa da áleýmettik nysandardy jóndeýge – 46,7 mlrd. teńge (794 bilim berý nysany, 233 densaýlyq saqtaý, 57 týrızm jáne sport, 133 mádenıet jáne 31 áleýmettik sala nysandary josparlanǵan) bólinip otyr. Investısııalyq baǵyttar boıynsha jobalardy qarjylandyrý kólemi mynandaı: Baǵyttar               Sany                              Qarjy kólemi joba-     jańa jumys        mln.       %-dyq lar         orny (adam)         teńge      úlesi TKSh salasyn damytý jáne jańǵyrtý   651          43037      50407      38,2 Jergilikti mańyzdaǵy jol- dardy jóndeý jáne salý 775          27592      29196      22,1 Mektepterdi, aýrýhanalardy jáne basqa áleýmettik nysan- dardy jóndeý jáne jylytý          1248        46365      44659      33,8 Qalalardaǵy, kentterdegi, aýyldardaǵy, aýyldyq okrýg- tardaǵy áleýmettik jobalar          445          8375        5809        4,4 Respýblıkalyq menshiktegi densaýlyq saqtaý jáne mádenıet nysandary        95            2267        2000        1,5 Barlyǵy               3224        127636    132071    100,0 Sáýir aıynyń sońyndaǵy málimetter boıynsha josparlanǵan barlyq 3224 jobanyń 95 paıyzyna konkýrstar ótkizilip, onyń ishinde 2893 jobanyń jeńimpazdary anyqtalǵan. Bul jobalar boıynsha jóndeý jáne jańǵyrtý jumystary bastalyp ta ketti. Sonymen birge 2010 jylǵy 1 sáýirdegi jaǵdaıǵa baılanysty jóndeý jumystaryn qarjylandyrý josparyna sáıkes 16,7 mlrd. teńge ıgerilgen. Bul bıylǵy jyl­dyń jóndeý jumystaryna bólingen barlyq qarjy mólsheriniń 13 paıyzyn quraıdy. Osy maqsatta bıylǵy jylǵy “Jol kartasy” aıasynda 1 sáýirge deıingi ıgerilgen qarjynyń jáne ashylǵan jumys oryndarynyń jaǵ­daıyn tómendegi kesteden kórýge bolady. 2010 jyly áleýmettik jumys oryndary men “Jastar tájirıbesi” baǵdarlamalary aıasynda shamamen 53 myń ýaqytsha jumys ornyn ashýǵa 6,3 mlrd. teńge kózdelgen. Bul baǵyttaǵy jumystar elimizdiń barlyq óńirlerinde bıylǵy jyldyń basynda-aq bastalyp ketti. 6512 jumys berýshimen 20424 jumys oryndaryn ashý týraly shart jasaldy. Qazirdiń ózinde áleýmettik jumys oryndary men “Jastar tájirıbesi” baǵdarlamalary sheńberinde halyqtyń nysanaly toptary qatarynan 17,7 myń adam jumysqa ornalasty. Bıylǵy jyly kadrlardy qaıta daıarlaýǵa ótken jyldan qalǵan qarjyny eskergende 8 mlrd. teńge jum­salmaq. Bul 68 myń adam kásibı qaıta daıarlyqtan ótedi degen sóz. Premer-Mınıstr Kárim Másimov “Jol kartasy” shara­laryn júzege asyrýǵa baı­lanysty “Bul 2009 jylǵy júzege asyrylǵan baǵdarlama­lardyń ishindegi eń sáttisi boldy. Sondyq­tan bul baǵdar­lamany 2009 jyly oryn alǵan oń tájirıbelerdi jáne kemshilikterdi eskere otyryp, 2010 jyly da jalǵastyrý zańdy dep esepteımin” degen bolatyn. Jaqynda 2010 jylǵy “Jol kartasy” is-sharalaryn saraptaýǵa arnalǵan Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstr barlyq deńgeıdegi vedomstvolar men oblys basshylaryna osy maqsatqa bólingen bıýdjettik qarjynyń el ıgiligi jolynda barynsha tıimdi paıdala­nylýyn baqylaý qajettigin erekshe tapsyrdy. Iá, turǵyndardyń múddesi úshin bólingen memleket qarjysy el ekonomıkasyn damytý jáne halyqty jumyspen qamtamasyz etý jolynda yjdahattylyqpen jumsalýy tıis. Úkimet alǵa qoıyp otyrǵan asqaraly maqsat ta dál osy. Jylqybaı JAǴYPARULY.