Prezıdent Joldaýy qalaı oryndalýda?

Memleketti basqarýdyń jańa úlgisine ótý – ýaqyt talaby

Joldaý jarııalanǵannan keıin kóp uzamaı tyńǵylyqty ázir­lenip, baıypty saralanyp usy­nylǵan Jalpyulttyq is-shara­lar jospary Memleket basshysynyń Jarlyǵymen bekitildi. Osy­laısha, Joldaý talaptaryn júzege asyrý isi jos­parly túr­de bastaldy. Bul óz ke­zeginde kóz­­del­gen jumystardyń júıeli túr­­de júrgizilýine jol ashty.

Joldaýda qamtylǵan barlyq máseleniń qoǵamymyz úshin ózek­tiligi belgili. Solardyń ishin­de memleketti basqarýdyń jańa úlgisine ótý, azamattardyń múddesin laıyqty qorǵaý jáne olar­dyń memleketti basqarý isine qa­tysýyn keńeıtý baǵyttaryna basa nazar aýdarylyp, osy oraıda júıeli jumystardyń qol­ǵa alynýy qarapaıym ha­lyq­­tyń atqarýshy bılikke degen senimin arttyra túskeni anyq.

Osy rette atqarylǵan ju­mys­tardyń biri retinde Memle­ket basshysy Qasym-Jomart To­qaevtyń Joldaýda atap kór­set­ken bastamalary negizin­de Pre­zıdent janyndaǵy Refor­malar jónindegi joǵary keńes­tiń, sondaı-aq Prezıdentke tikeleı baǵynatyn Strategııalyq jos­par­laý jáne reformalar agent­ti­giniń qurylýyn aıtýǵa bolady. Qazirgi tańda bul bas­tamanyń durys ekenine jurttyń kózi jete bastady. Negizinen, Re­for­malar jónindegi joǵary keńes pen Strategııalyq jos­par­laý jáne reformalar agent­tigin qurýdyń qajettiligin ómirdiń ózi aıqyndap bergendeı edi.

Bul qajettilikti sezingen Pre­­zı­dent memlekettik jospar­laý júıesine tyń ádis engi­zýde, memlekettik basqarý tujy­rym­damasy men ulttyq damý jos­paryn júzege asyrýda osy eki qurylymnyń kómegin paıdalanýdy kózdegeni anyq.

Al búginde álemdi qursaǵan in­det eko­no­mıkamyzǵa ońaı tıip otyrǵan joq. Álemdik eko­no­mıkanyń damý qarqy­ny birshama baıaýlady. Mamandar ja­­handyq ishki jalpy ónimniń pa­ıyzdyq kórsetkishiniń máz emes­tigin aıtýda. Pan­demııaǵa baılanysty shekteý sharalary Qazaqstannyń ǵana emes barlyq eldiń bıýdjetin álsiretti. Kiristiń azaıyp, shyǵystyń ulǵaıýy anyq baıqaldy. Mine, osy jaǵdaıattar bizdiń Úkimetti tıimdi sharalar qabyldap, ony tyńǵylyqty júze­ge asyrýdy jedel qolǵa alýǵa ıter­meledi.

Osy oraıda memlekettik organdar arasyndaǵy jumystardy ýaqyt talabyna saı uıymdastyrý, der kezinde is-qımyl jasaý múmkindikterin keńeı­tý jáne bıýdjet qarajatyn tıisti salalarǵa tıimdi bólý jumystaryn úılestirý mindeti týyndady. Osydan kelip, atalǵan mindetterdi laıyqty oryndaıtyn qurylymdardyń qajettigi aıqyndaldy. Osy qajettilikten Reformalar jónindegi joǵary keńes pen Strategııalyq josparlaý jáne refor­malar agenttigi paıda boldy deýge bolady. Reformalar jónindegi joǵary keńes atalǵan mindetter­men shuǵyldanýshy bolsa, agenttik min­detterdi júzege asyrý baǵytyn­daǵy jumystardy úılestirýshi re­tin­de iske kiristi. Naqty­laı aıtqan­da, bul qurylymdar mem­le­ket­tik appa­rattyń ortaq mańyz­dy sheshim­derdi tez qabyldaýyna, bekitil­gen josparlardyń baǵytyn myna ózger­meli kezeńde tosynnan kıligetin túrli jaǵdaılarǵa baılanysty túzetý isine baǵdarlaý, kómektesý mindetin moınyna aldy deýge bolady.

Taǵy bir erekshe aıta keter jaıt, osy­ǵan deıin Úkimet óziniń atqarǵan jumystaryna ózi baǵa berip kelgen edi. Al endi bul úrdis toqtatyldy. Qalaı­sha? Bul suraqtyń jaýaby mynaý: Strate­gııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Memleket basshysy tarapy­nan alǵa qoıylǵan maqsattardyń oryndalýyn qadaǵalaıdy. Sondyqtan Sta­tıstıka bıýrosy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi quramynan shyǵarylyp, atal­ǵan agenttiktiń quramyna berildi. Bul óz kezeginde qalyptasyp otyrǵan jaǵ­daıdy shynaıy baǵalaýǵa jol ashady.

Bul aıtylǵandardan bólek, Jol­daýda aıtylǵan memleketti bas­qarý­dyń jańa úlgisine ótý bastamasy aıasynda mem­lekettik josparlaý júıesine, onyń ishinde memlekettik baǵdarlamalardan ulttyq jobalar formatyna kóshýdi kózdeıtin ózgerister men tolyqtyrýlar engizý, ulttyq jobalardyń tizbesin aıqyndaý jumystary da qolǵa alyndy. Sonymen birge, elimizdiń 2025 jylǵa deıingi Strategııalyq damý josparyna zaman suranysyna sáıkes ózgerister engizý kózdeldi. Bul ózgerister boıynsha óńdeý ónerkásibindegi óndiris kóle­min 1,5 esege ulǵaıtý, jol servısimen qamtamasyz etýdi qosa alǵanda, res­pýblıkalyq joldardy rekonstrýksııalaý, shaǵyn jáne orta bıznestiń IJО́-degi úlesin 35%-ǵa deıin arttyrý jumystaryna basa nazar aýdaryldy. Osy oraıda shaǵyn jáne orta bızneste jumys isteıtinder sanyn 4 mıllıon adamǵa deıin ulǵaıtý mindeti de bar. Sonymen birge, 6 jasqa deıingi balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen 100 paıyz qamtý jáne basqa da áleýmettik mańyzdy sharalar kún tártibine qoıyldy.

Memlekettik qyzmetshilerdiń shtat sanynyń lımıtterin 2020 jyly – 10%-ǵa, 2021 jyly 15%-ǵa qysqar­tý, kvazımemlekettik sektor qyzmetker­leri­niń shtat sanyn 2020 jyly – 10%-ǵa, 2021 jyly 15%-ǵa qysqartý mindetteri de Prezıdenttiń memleketti basqarý­dyń ja­ńa úlgisine ótý baǵyty boıynsha tapsyrmasynyń negizinde júzege asyryldy.

Sonymen qatar jaýapty hatshy­lar­dyń mindetterin mınıstrlikter apparattarynyń basshylaryna júkteı otyryp, jaýapty hatshylar ıns­tıtýty joıyl­dy. Eske sala keteıik, Prezıdent óz Jol­daýynda «Bul ıns­tıtýtty engizgen kezinde jaýapty hat­shylardyń jıi aýys­paı jumys isteýi mınıstrlerdi ákim­shilik-kadrlyq jumystardan bosatyp, apparattyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi degen oı bolǵan. Alaıda is júzinde olaı bolmaı shyqty. Tipti mınıstrler men jaýapty hatshylardyń arasynda túsinispeýshilik týyndap jatady. Munyń saldary ortaq jumysqa zııanyn tıgizedi. Negizgi jaýapkershilik bir adamǵa, ıaǵnı Prezıdent taǵaıyndaıtyn mınıstrge júktelýge tıis. Sondyqtan jaýapty hatshylar ınstıtýtyn joıyp, olardyń mindetterin mınıstrliktiń apparat basshylaryna júktegen jón», degen bolatyn. Jaýapty hatshylar ınstıtýtyn joıý qajettiginiń sebebin osylaısha túsindirgen Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti týraly» Konstıtýsııalyq Zańynan jaýapty hatshylardyń mártebesi men ókilettikterin retteıtin normalar alynyp tastaldy, apparat basshylaryna qatysty normalar «Memlekettik qyzmet týraly» Zańda bekitildi.

Azamattar múddesi laıyqty qorǵalýǵa tıis

Prezıdent usynǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy ádiletti memleket qurýǵa úndeıdi. Ádi­lettilik saltanat qurǵan jerde bereke-birlik berik ornaıdy. Qoǵamdaǵy ádi­let­tiliktiń ozyq úlgisi, ádil memleket­tiń belgisi azamattardyń quqyqtary men bostandyǵynyń, múddeleriniń laıyqty deńgeıde qorǵalýymen sıpattalady. Sondyqtan Prezıdent óz Joldaýynda zań ústemdigin nyǵaıtý, qoǵamdyq tártipti saqtaý máselelerine erekshe toqtalyp, osy baǵytta naqty tapsyrmalar berdi. Árıne, bul sala boıynsha belgilengen mindetterdiń aýqymy óte keń. Sonyń ishinde qu­qyq qorǵaý organdary, prokýratýra jáne sot arasynda ókilettikterdi jáne jaýap­kershilik aımaqtarynyń arajigin ajyrata otyryp, úsh býyn­dy model engizý qarastyryl­dy. Pre­zıdent aıtqandaı, polısııa qyl­mysty anyqtap, oǵan qatysy bar adamdardy taýyp, aıǵaq jınap, ony tııanaqtap berýge, prokýror jınal­ǵan dáleldemelerge táýelsiz baǵa berip, azamattar quqyǵyn buzýdyń jolyn kesip, kinásiz adamdardyń qylmys úderisine tartylýyna jol bermeýge, sotta aıyptaý jaǵyn qoldaýǵa mindet­ti, al sot quqyq qorǵaý organdarynyń áreketine qatysty shaǵymdy qaraıdy jáne is boıynsha úkim shyǵarady.

Jergilikti polısııa qyzmetine baılanysty «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdaty boıynsha reforma júrgizý tapsyryldy. Munda ýchaskelik ıns­pektordyń rólin kúsheıtý qaralǵan. Sondaı-aq ýchaskelik ıns­pektorǵa tıim­di jumys isteý úshin qajet­ti óki­let­tikter bere otyryp, onyń már­­te­besin zańnamalyq turǵydan kóterý, pe­nı­­­­tensıarlyq mekemelerge jáne polı­­­sııanyń qyzmettik úı-jaılaryna, sondaı-aq quqyq qorǵaý organdarynyń bar­­lyq jedel-tergeý bólimshelerine jappaı beınebaqylaý engizý, Ishki ister mı­nıstr­­liginiń qurylymyn beıindi emes fýnk­sııa­lardan aryltý syndy mindetter Pre­zıdent tapsyrmasymen júzege asyryldy.

Memleket basshysy azamattar­dyń múddesin qorǵaý baǵytynda erekshe nazar aýdarǵan máselelerdiń biri retin­de kásipkerlikpen shuǵyldanýshylar­dy qylmystyq qýdalaý organdarynyń shama­dan tys aralasýynan qorǵaý boldy. Bul oraıda tirkelgen kásipkerlerge qatysty tergeý áreketterin sottyń nemese prokýrordyń sanksııasymen ǵana júzege asyrý múmkindigin qaraý tap­syryldy. Sondaı-aq daýlardy sheshý­diń balamaly tásilderin damytý, medıasııa salasyndaǵy memlekettik saıa­satty aıqyndaý, 2021 jyldan bastap memlekettik qyzmetshiler, Parlament depýtattary, sýdıalar úshin sheteldik bankterde shottardy ıelený, qolma-qol aqsha qarajaty men qundylyqtardy saqtaý bóliginde zańnamalyq shekteýler engizý máseleleri Joldaýdan týyndaıtyn mindetterdi atqarý sheńberinde sheshimin tapty.

Bularmen qatar, elimizdiń tıisti zańnamalaryna sybaılas jem­qorlyq qylmystaryna jol bergen adamdarǵa kvazımemlekettik sektorda jumys is­teýine ómir boıy tyıym salý, qos aza­mat­tyǵy bar memlekettik qyzmetshilerdi nemese kvazımemlekettik uıymdar­dyń basshylaryn jumystan shyǵarý, sondaı-aq Qylmystyq kodekske quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń, sýdıalardyń, para berýshilerdiń jáne para berýdegi deldaldardyń sybaılas jemqorlyq úshin jazany qatańdatý bóliginde ózgerister engizý máseleleri sheshildi.

Sybaılas jemqorlyq qylmys­tary­na jol bergen adamdar qamaýǵa alynǵa­nymen, olardyń keıbireý­leriniń mer­ziminen buryn bostan­dyqqa shyǵyp jatatyny qoǵamnyń narazylyǵyn týdyryp júrgen jaıt­tardyń biri edi. Osy oraıda sottalǵan jemqorlardy shartty túrde mer­­ziminen buryn bosatý múmkindigi qoldanystaǵy zańnamaǵa tıisti túzetý engizý arqyly joıyldy.

Sybaılas jemqorlyq fakti­leri týraly habarlaǵan adamdardy qorǵaý júıesin zańnamalyq deńgeıde qalyptastyrý, azamattardy, ásirese, balalardy kıberbýllıngten qor­ǵaý boıynsha zańnamalyq sharalar qabyldaý tapsyrylyp, sonyń negizinde naqty jumystar atqarylyp jatyr. Buǵan qosa, quqyq qorǵaý organ­dary­nyń adam saýdasyna baılanysty qyl­mystyq quqyq buzýshylyqtardy sot­qa deıingi tergep-tekserý praktıkasyn je­tildirý isi júrgizilýde.

Tabıǵı jáne tehnogendi apattar dáýirinde ómir súrip otyrǵanymyzdy eskerip, Prezıdent Tótenshe jaǵdaılar mı­nıstrligin qaıta qurýdy tapsyrdy. Bul mınıstrlik búginde tabıǵı jáne teh­nogendik sıpattaǵy tóten­she jaǵ­daılardyń aldyn alý jáne olar­dy joıý, azamattyq qorǵanys, órt jáne óner­kásiptik qaýipsizdik, mem­lekettik mate­rıaldyq rezervti qalyp­tas­tyrý jáne damytý, azamattyq qorǵaý memlekettik jú­ıesiniń jumys isteýi men odan ári da­­mýyn qamtamasyz etý, órt­terdiń aldyn alýdy jáne sóndirý­di uıymdas­tyrý salalardaǵy jumys­tardy óz deń­geıinde atqaryp otyr deý­ge bolady.

Aýyl ákimderin saılaý – mańyzdy qadam

Prezıdent azamattardyń mem­leketti basqarý isine qatysýyn ke­ńeıtý máselelerin basym baǵyttar qata­ryna jat­qyzyp, tıisti tapsyrmalar berdi. Olar jú­ıeli túrde oryndalyp, azamattardyń mem­leketti basqarý isine tartý isi serpin aldy.

Birinshi kezekte qoldanystaǵy zań­na­maǵa aýyldar, kentter, aýyldyq ok­rýgter ákimderiniń tikeleı saı­laýyn ót­kizýge qajetti ózgerister men to­lyq­­tyrýlar engizilip, jaqynda aýyl ákim­deriniń tikeleı saılaýy ótti. Aýyl tur­ǵyndary tańdaýyn jasap, aýyl­dyń jaǵdaıymen etene tanys isker azamat­tarǵa senim artty. Bul jergilikti basqarý júıesinde tyń ári qajetti ózgeristerdiń bastalǵanyn, saılanǵan ákimder aldaǵy ýaqytta memleket pen qoǵam arasyndaǵy qarym-qatynasty ny­ǵaı­tatyn tıimdi joldyń negizin qalaı­­tynyn ańǵartty. Bul saılaý aýyl ákim­deri korpýsynyń jańarýyna, memle­ket­tik qyzmetke jańa tulǵalardyń kelýi­ne oń áserin tıgizgeni sózsiz. Jer­gi­likti memlekettik basqarý júıesiniń odan ári ilgerileýine serpin bergen bul saı­laý Prezıdent­tiń saıası ózgeristerdi júıeli júzege asyrýǵa baǵyttalǵan is-qımyldarynyń durystyǵyn kórsetip berdi.

Memleket basshysy usynǵan «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrýda jergilikti ózin ózi basqarýdy damytýdyń ýaqyt sura­nysyna sáıkes keletin tetikterin qurý mańyzdy. Sondyqtan Prezıdent memlekettik basqarý deńgeıleri arasynda ókilet­tikterdi bólýdiń, jergilikti memlekettik basqarý jáne jergilikti ózin ózi basqarý organdary ókilettikteri­niń ara­­jigin kezeń-kezeńmen ajyratý­­dyń, jergilikti bıýdjetterdi bekitý isine baqylaýdy kúsheıtýdiń asa qajettiligin eskerip, osy baǵytta tıisti tapsyrmalaryn berdi. Sonyń nátı­je­sin­de aýyl­dyq okrýgterdiń múliktik quqyqtaryn keńeıtý jáne kiristerin ulǵaıtý arqyly jergilikti ózin ózi basqarýdyń qarjylyq múmkindikterin arttyrý, jergilikti ózin ózi basqarý organdarynyń mártebe­sin kóterý syndy jumystar qolǵa alynyp, júzege asyrylýda. Sonymen qatar barlyq deńgeıdegi máslıhattar ju­mysyn jetildirý jáne olardyń tıimdiligin arttyrý boıynsha qajetti sharalar qabyl­daý tapsyryldy. Búginde máslıhattar­ǵa óńirdi órkendetý nemese jergilikti qordalanǵan máselelerdi kún tártibine shyǵarý úshin qol jınaý jáne petısııa jasaý fýnksııasyn berý, máslıhattar otyrystaryn min­detti onlaın-translıasııalaýdy engizý jumystary júrgizilýde.

Qoryta aıtqanda, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ja­ńa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl ke­zeńi» Joldaýyndaǵy «Memlekettik basqarýdyń jańa úlgisi», «Ádiletti memleket azamattardyń múddesin qorǵaý jolynda» jáne «Azamattardyń memleketti basqarý isine qatysýy» tarmaqtarynda qamtylǵan mańyz­dy mindetter ońtaıly júzege asyrylý ústinde. Osylaısha, naq­ty iske asyrylyp jatqan saıası reformalar halyqtyń bılikke degen seni­min nyǵaıtyp, qoǵamda sony órleý týǵy­zyp otyr.