Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetinde aýǵanstandyq 14 stýdent oqıdy eken. Segizi bıyl oqýyn támamdaǵan. Áıtse de, olardyń týǵan jerge qaıtqylary joq. Álbette, munyń birneshe sebebi bar. Eń áýelgisi – bulardy otanynda bolyp jatqan oqıǵalar ábden shoshytyp tastaǵan. Onyń ústine, aýǵan jastary Qazaqstanda qalyp, osynda ómir súrýdi hosh kóredi...
Shynyn aıtsaq, aýǵandyq jastardyń qazirgi jaǵdaıy máz emes. Tamyz aıynyń 31-i kúni olardyń vızasy bitedi eken. Qazir aýǵandyq stýdentter ýnıversıtet jataqhanasynda ýaqytsha turyp jatyr. Al jańa oqý jyly bastalǵanda, amal joq, bólmelerdi bosatýǵa týra keledi...
Osy másele boıynsha habarlasqanymyzda QarMTÝ-dyń prorektory Mıras Quttybaı bylaı dep málimdedi: «Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetin bıyl bitirgen Aýǵanstan azamattary eldegi dúrbeleńge baılanysty, týǵan jerine qaıta almaı qaldy. 31 tamyz kúni vızalary aıaqtalady eken. Ýnıversıtet jataqhanasynda turýǵa ruqsat berildi. Endigi másele – IIM Kóshi-qon polısııasy arqyly vıza problemasyn sheshý».
Qaraǵandydaǵy 14 stýdenttiń bireýi ǵana – qyz. Qazirgi ýaqytta olar tamaq ónerkásibi salasynda túrli jumystardy atqaryp, nápaqa taýyp júr.
«Aýǵandyq jastar óte tártipti jáne eńbekqor. О́zderi birneshe tildi meńgergen, oqý-bilimge yqylasty», deıdi Mıras Quttybaı.
Aýǵan stýdentteriniń arasynda Aıdyn Murat esimdi jalǵyz etnostyq qazaq bar. Aýǵansha esim-soıy – Aınýddın Muradı eken, pasportynda solaı jazylǵan. Ol ýnıversıtetti «Aqparattyq tehnologııalar» mamandyǵy boıynsha bıyl támamdady. Jıyrma eki jastaǵy bul azamatpen arnaıy kezdesip, áńgimeleskenimizde, kóptegen jaıtqa qanyq boldyq.
«Qazir áke-sheshem, baýyrlarym Qundyz qalasynda turyp jatyr. О́zim bes uldyń ortanshysymyn, jalǵyz qaryndasym bar. Qundyzdaǵy jaǵdaı óte kúrdeli. Dúkenimiz bar edi, qazir ol jabylǵan. Mektepte matematıka páninen sabaq beretin aǵam jumystan shyǵyp qaldy. Qazir olar úıden shyqpaıdy. Úreı ústinde ómir súrip jatyr», dep tereń kúrsinedi Aıdyn.
Aıdyn Murattyń aıtýynsha, bulardyń arǵy atalary asharshylyq kezinde Qyzylordanyń Shıelisinen jan saýǵalap, О́zbekstan men Tájikstan arqyly aýǵan jerine ótken eken. Sodan beri bir ǵasyrdaı ýaqyt sol eldegi Hatýnqala eldi mekeninde turaqtap qalǵan.
«Biz – jeti atasyn umytpaǵan, qazaqtyń tilin, dástúri men saltyn saqtaǵan áýletpiz. Hatýnqalada jaǵdaıymyz jaman bolǵan joq. Júzge tarta qoı, tabyndap sıyr, úıirlep jylqy ustadyq. Jerimiz boldy, baý-baqsha ósirdik. Dúkenimiz jumys istedi», deıdi Aıdyn.
Sóıtip júrgende, osydan eki jyldaı buryn «Islam memleketi» sodyrlary Aıdynnyń ákesine kelip, 300 myń aýǵan aqshasyn nemese avtomat qarýyn satyp alyp berýin talap etipti.
«Ákem munyń durys emes ekenin aıtyp, olardyń talabyn oryndaýdan bas tartty... Bir kúni ákem Kabýlǵa ketken kezde álgi sodyrlar úıimizge shabýyl jasady. Mektepte matematıka muǵalimi bolyp jumys isteıtin aǵamdy ólimshi etip soqqyǵa jyqty. Biz bolsaq, jan saýǵalap qashyp úlgerdik. Sodan, bárimiz úı-jaıymyzdy tastap, Qundyzdy panaladyq», deıdi aýǵandyq qazaq aýyr kúrsinip.
Aýǵannyń 300 myń aqshasy dollarǵa shaqqanda, shamamen 3,5 myń AQSh dollary bolady eken. Al jańaǵy suraǵan avtomattyń ol jaqtaǵy baǵasy bes myń dollardaı turatyn kórinedi.
Bulardyń Hatýnqaladaǵy úılerin osydan bir jarym jyl buryn «Islam memleketi» sodyrlarynan talıbter tartyp alyp, ózderi turyp jatqan kórinedi.
«Taıaýda ǵana úı-ishimen habarlastym. Ákem jaǵdaıdyń kún sanap nasharlap bara jatqanyn aıtty. Úıden shyǵa almaı qalypty. Jınaǵan qor da túgesilýge taıaǵan. Qazaqstanǵa qaıtqylary keledi, biraq eshqandaı kómek joq, jol da jabylǵan. Elshilikke habarlasyp edik, ol jaqtan mardymdy jaýap bolmady», deıdi Aıdyn muńaıyp.
Qazir Aıdyn Murat Qaraǵandydaǵy Nátige sút fabrıkasynda jumys istep júr. Kásiporyn basshysy Erlan Áshim tikeleı óziniń qamqorlyǵyna alyp, qandas baýyrǵa udaıy kómek qolyn sozyp júredi eken.
«Erlan Áshim aǵamyzben osydan bir jarym jyl buryn azamattyq ala almaı, qınalyp júrgenimde tanysqan edim, – deıdi Aıdyn rızashylyqpen. – Sodan beri osy kisiniń jaqsylyǵyn kórip kelemin. Alǵystan basqa aıtarym joq».
Aıdyn qazir qolyna tıgen eńbekaqysynyń az ǵana bóligin alyp qalyp, qalǵanyn úıine salyp otyrady eken.
«Teńgeni osy jaqta dollarǵa aıyrbastaımyn da, Túrkııadaǵy tanystarǵa bank arqyly jiberemin. Ol jaqtaǵylar ár 100 dollardan eki dollar ustap qalyp, Aýǵanstanǵa salyp otyrady.
Úıdegiler aqshany dúken arqyly aýdaryp alady», deıdi Aıdyn aqsha jóneltýdiń ózderi oılap tapqan operasııasyn túsindirip.
Aıdyn da, Qaraǵandyda oqyp júrgen aýǵandyq basqa stýdentter de Qazaqstanda qalyp, taǵdyrlaryn osy elmen baılanystyrǵysy keledi. О́kinishke qaraı, olardyń magıstratýraǵa túsip, oqýymyzdy jalǵastyrsaq degen oılary ázirge júzege aspaı tur. Nege deseńiz, úıden keler kómek-qarajattyń joly kesilgen...
«Aýǵanstanda adamdar erteńgi kúnim qalaı bolar eken dep únemi úreımen ómir súredi. Sondyqtan bolar, ol jaqtaǵy 60 jastaǵy adamǵa 70-80 jas beresiz. Meniń ákemniń esimi – Kamalıddın. Sýretine qarasańyz, alpys jasta dep aıtpaısyz. Beınetti kóp kórip, qorqynyshpen ómir súrgennen keıin, ondaǵy adamdar tez qartaıady...», deıdi júzin muń torlaǵan Aıdyn Murat.
Aıdyndar úshin atamekenge oralý – birtalaı jyldan beri kele jatqan asyl arman eken.
«Men osydan eki jyl buryn Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵynyń Qaraǵandy oblystyq fılıalyna ótinish jasap, atamekenge oralý týraly máseleni qozǵadym. Muny uıymnyń basshysy Merýert Bashaı rastap bere alady. Kabýldaǵy Qazaqstannyń elshiligine de telefon arqyly birneshe ret habarlastym. Biraq esh nátıje shyqpady...», deıdi sharasyzdyqtan sharshaǵan Aıdyn.
Ol ózi Qazaqstan azamattyǵyn alyp, beıbit ómirdiń besiginde terbelgen qazaq jerinde júrgenimen, bar oıy Aýǵanstanda eken. Kúndiz-túni ýaıymdaıtyny – úı-ishiniń amandyǵy. Eger múmkin bolsa, meniń otbasymdy kóshirip ákelý jónindegi ótinishimdi Qazaqstan basshylyǵyna jetkizseńizder eken degen tilek bildirdi ol qoshtasarda.
Aıtpaqshy, kóńildi az da bolsa jubatatyn bir jaǵymdy jańalyq bar: aýǵandyq stýdent Aıdyn Murat jataqhanadan shyqqan kúnniń ózinde dalada qalmaıdy eken. Qaıyrymdy kásipker Erlan Áshim myrza baspanasyz qaldyrmaımyn dep ýáde etken kórinedi...
QARAǴANDY
Sýrette: QarMTÝ-daǵy aýǵan stýdentteri
