О́ner • 06 Qyrkúıek, 2021

Peızaj janrynyń jyrshysy

1034 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Ulttyq beıneleý óneri degende aldymen, osy óreli ónerdiń kásibı negizin qalap, shyrqaý bıikke kótergen Ábilhan Qasteev, Oral Tańsyqbaev, Moldahmet Kenbaev, Áýbákir Ysmaıylov sekildi talantty tulǵalar oıymyzǵa keledi. Osy alyptardyń izin basa kelgen, kórnekti keskindemeshi, Qazaqstannyń halyq sýretshisi Jańataı Shárdenov te beıneleý ónerinde óz órnegi men qoltańbasyn qalyptastyrdy. Ásirese kóziqaraqty qaýym sýretshiniń tabıǵattyń tańǵajaıyp qubylystaryn kórkem bederlegen týyndylaryn erekshe baǵalaıdy.

Peızaj janrynyń jyrshysy

Maqalamyzǵa shyǵar­ma­shy­ly­ǵy ózek bolǵan sýretshiniń esimin men alǵash ret belgili qylqalam sheberi Shynybaı Pirimbaevtiń aýzynan estidim. Ol kisi áńgime ara­synda Shárdenovtiń eńbekterin joǵary baǵalaıtyndyǵyn aıtqan edi. Sodan meniń de osy sýret­shi­ge degen qyzyǵýshylyǵym oıanyp, shyǵarmashylyǵyna zer sala bas­tadym.

Beıneleý de basqa óner sekildi túrli janrǵa bólinedi. Sonyń ishin­de peızaj janry erekshe oryn alady. Jańataı Shárdenov − osy janrdyń damýyna zor úles qosqan tulǵa. Úles qosyp qana qoımaı, ózinshe mektep qa­lyp­tas­tyr­ǵan dep aıtýǵa bola­dy. Ony ónertanýshylar óz eń­bek­te­rin­de jiliktep jazǵan.

Máselen, qylqalam sheberiniń «Alataý bókterinde» (1970), «Aǵash túbindegi shaǵyn úı» (1971), «Kóktóbe» (1972), «Jas qa­ıyńdar» (1975), «Alma-Arasan saıy», (1978) «Keshki áýen» (1983) se­kildi kartınalar osy sózimizge to­lyq dálel bolady. Avtor munda adam men tabıǵat arasyndaǵy ná­zik úndestikti boıaý tilimen kórkem jet­kize bilgen.

Sondaı-aq «Taýlar», «Kún batý sım­fonııasy», «Taýdaǵy kesh», «Ymyrt» atty eńbekterindegi taýlar beınesi asqaqtyǵymen ǵana emes shynaıylyǵymen de baýrap alady. Jalpy sýretshiniń taýlary – basqa sheberler beınelegen taýlarǵa múlde uqsamaıdy. Kórkemdigimen kóz tartady.

О́nertanýshy Aqbota Ilııas­jan­qyzy Shárdenov týyn­dyla­ryn­daǵy tústerdiń mańyzyna mán bere kelip: «Onyń «Qysqy peızaj» (1960), «Taýdaǵy jylymyq» (1973), «Bıik taýda» (1972), «Alataý kórinisi» (1970) atty ju­mystarynda kerisinshe, ashyq, ná­zik tústermen, ıaǵnı aqshyl - kók, kúlgin, qyzǵylt, keıde qystyń yzǵaryn beretin sýyq túster, endi birde, kókshil, ashyq jasyl túster basym bolady. Biraq sýretker qol­danatyn tústerdi naqty aıtý qıyn, óıt­keni, ol bir tústi shyǵarý úshin birneshe tústi keltiredi» dep ja­zady.

Sonymen qatar sýretshi shy­­ǵar­­­ma­shylyǵynda aǵashtar men gúl­derdiń de orny bólek. Mysaly, «Kúzgi emen», «Qara órik gúldedi», «Qyzyl gúlder», «Qys. Aǵashtar», «Qoshqyl shyrshalar» týyndylary óz­geshe formasymen ǵana emes, túrli-tústi boıaýlarymen de erek­shelenedi. Osydan-aq sýret­­shiniń sezimin, kóńil-kúıin, ta­bıǵatqa degen kózqarasyn aıqyn ańǵarasyz. Ol kisi tek peızaj ǵana emes, natıýrmort pen portret janrynda da jemisti jumys is­tep, aıshyqty týyndylar qal­dyrdy. Mysaly, jazýshy Sa­par­ǵalı Begalın men eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry, ataqty ushqysh Talǵat Bıgeldınovtiń portretteri – osy janrdyń qa­zy­nasyn baıytqan úzdik dú­nıe­ler sanaldy. Qylqalam she­beri keıbir eńbekterinde beıneleý men ulttyq qol ónerdi sheber úı­lestirip,tekemet pen syr­maq­­tardaǵy oıý-órnekterdi týyndylaryna arqaý etken.

Jańataı Shárdenovtiń týyn­dy­lary elimizde ǵana emes, shet memleketterde ótken kórme­ler­ge qoıylǵan. Onyń ǵa­ja­ıyp qol­tań­basy men ónerin ame­rı­ka­lyq belgili sýret­shi R.Kent jo­ǵary baǵalaǵan. Qabyr­ǵaly qyl­qalam sheberi 1992 jyly dúnıe­den ozdy. Qazir bas sha­harda Jańataı Shárdenov atyn­daǵy kóshe bar. Peızaj jan­ry­nyń jyr­shysy atanǵan ta­lant­ty tulǵanyń óneri ǵana emes, esimi de umytylmaıdy degen osy...