Esil, sondaı-aq Aqbulaq jáne Sarybulaq ózenderin sanıtarlyq tazartý boıynsha jumystar osy jyldyń sáýirinen qazan aıyna deıin turaqty negizde júrgiziledi.
Sýy almaspaıtyn nemese aǵysy óte baıaý sý qoımalarynda – kólderde jáne baıaý aǵyp jatqan ózenderde bıogendik elementter birtindep jınalady. Bul baldyrlar men sý ósimdikteriniń damýyna ákeledi. Bolashaqta bıogendik elementter konsentrasııasy joǵarylap, «sýdyń gúldený» deńgeıine (klımattyq jaǵdaılarǵa baılanysty ártúrli) jetkende planktondy baldyrlar men ósimdikterdiń tez damýy ózge tirshilik túrlerine keri áser etedi.
Qazirgi ýaqytta Esil ózeni men onyń salalary – Aqbulaq pen Sarybulaqtyń sý aıdynyn tazartý jumystary jalǵasýda.