Túski as ýaqytynda sabaq oqıdy
Iá, qazirdiń ózinde 225 myń balaǵa oryn jetispeıdi. Olar úsh aýysymdy mektepterde bilim alyp júr. Úkimet bul máseleni qalaı sheshpek? Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimdeýinshe, respýblıka kóleminde bas-aıaǵy 137 úsh aýysymdy mektep bar. Sonyń árqaısysynda qanshama júzdegen, keıbirinde tipti myńdaǵan bala laıyqty, yńǵaıly deńgeıde bilim ala almaı otyr. Biraq munyń ózi ata-analarǵa úırenshikti jaǵdaıǵa aınalǵandaı. Jaýapty vedomstvonyń deregi boıynsha, úsh aýysymdy mektepter sany eń kóp úsh óńirdiń biri – Mańǵystaý. Osy oblystyń ortalyǵy Aqtaý qalasynda turatyn Qýansyn Quljanovanyń bastaýysh synypta oqıtyn balasy úsh aýysymdy mektepke barady.
«Balam 2-synypta oqıdy. Úsh aýysymdy mektepke barady. Sabaǵy 11:15-te bastalyp, 14:15-te aıaqtalady. Sodan keıin kelip túski asyn ishedi. Sonda bir kúnde 40 mınýttan 4 sabaq bolady. Qazir keıbir pánderdi onlaın oqytýǵa múmkindik berildi ǵoı. Balam dene shynyqtyrý, ózin-ózi taný, mýzyka sabaǵyn úıde oqyp jatyr. Onda da aptasyna 3 ret bolatyn dene shynyqtyrý sabaǵynyń bireýi ǵana úıden, qalǵany mektepte oqytylady. Ata-ana retinde balama qıyndyq týyp jatpaǵandyqtan, oqý yńǵaısyz dep aıta almaımyn. Qazir mektepke baryp negizgi pánderden jańa taqyryptaryn úırenip keledi, sol sebepti de asa qınalmaıdy. Úı tapsyrmalaryn ózi oryndap júr. Osyǵan da qýanamyz, áıtpese buǵan deıin qashyqtan oqydyq qoı. Sonda ózim birge otyryp sabaq oqytatynmyn», deıdi Q.Quljanova.
Biz qashyqtan oqý kezinde qoǵam bolyp shýlap júrip birinshi kezekte bastaýysh synyptyń oqýshylaryn dástúrli oqytý formatyna aýystyrdyq. Sebebi bilim berýdiń bul satysynda muǵalimniń kómegi qalaıda kerek. Kompıýter túgili, áripter men dybystardy áli tolyq meńgermegen 1-synyp oqýshylaryna tipti qıyn bolǵany belgili. Endi jańa oqý jylyn dástúrli formatta bastaǵanda bastaýysh synyp oqýshylarynyń ishinara sabaqtaryn onlaın oqytyp jatqanymyz qalaı boldy? Iá, kóp ata-ananyń uǵymynda dene shynyqtyrý – «qol silteı salatyn» sabaq. Alaıda dál osy qalypty ómirimizge kesirin tıgizgen pandemııa densaýlyqtyń, salamatty ómir saltyn saqtaýdyń, sportqa bala kezden úıir etýdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin anyq uǵyndyrǵan joq pa? Sonda dene shynyqtyrý sabaǵyn negizgi pánniń qataryna jatqyzǵymyz kelmeıtini qalaı? Ári býyny bekimegen bastaýysh synyptyń balalaryna jattyǵý jasaýdyń jón-josyǵyn eń aldymen mektepte júıeli úıretý kerek qoı. Jaraıdy, sabaqtyń qandaı formatta bolsa da ótkizilgeni mańyzdy ǵoı. Alaıda naq joǵarydaǵy ata-ananyń balasyndaı, úsh aýysymnyń ortasyndaǵy ýaqytta oqıtyn balalarǵa qıyn. Baıqadyńyz ba, ata-ana balasynyń dál túski as kezinde sabaqta bolatynyn aıtty. Bala ómiri men densaýlyǵyna ýaqtyly tamaqtanýdyń mańyzy bólek emes pe? Osynyń bári túptep kelgende úsh aýysymda oqytýdyń sebebinen bolyp otyr. Bulaı bolmaǵanda barlyq pán óz kestesimen, muǵalimniń aldynda óter edi. Ekinshi aýysymda bilim alatyn balalar ýaqtyly tamaqtanyp, úshinshi aýysymda oqıtyn oqýshylar úıine qarańǵy túspeı qaıtar edi.
Ata-ana Q.Quljanova balasyn berip otyrǵan Aqtaý qalasyndaǵy №29 mekteptiń dırektory Jaına Izturǵanova úsh aýysym máselesi mektep ashylǵannan beri bar ekenin, biraq jaqynda sheshiletinin jetkizdi.
«Bizdiń mektep 2018 jyly qyrkúıekte paıdalanýǵa berildi. Oqý oshaǵy ashylǵannan beri úsh aýysymmen jumys isteıdi. 8 aýdannyń balalaryn qamtyp kelemiz. Negizi mektebimiz 900 orynǵa laıyqtalǵan, sol sebepti biz tek 1800 bala ǵana qabyldaı alamyz. Qazirgi ýaqytta bizde bastaýysh synyptyń balalary ǵana úsh aýysymda oqyp jatyr. Qalǵan synyptyń oqýshylary eki aýysymda bilim alyp júr. О́ıtkeni bizge jaqyn mańaıdan eki mektep salyndy. Buǵan deıin mektebimizge jaqyn ornalasqan «Daryn» mektep-ınternatynda oqyttyq. Sonyń nátıjesinde oqý oshaǵymyz úsh aýysymdy bolǵanymen, oqýshylarymyz eki aýysymda oqydy. Iаǵnı «Daryn» mektep-ınternatynda balalar bir aýysymda oqıdy, qalǵan ýaqytynda synyptar bos bolady. Sol bos ýaqytta biz úshinshi aýysymda bilim alýǵa tıis balalarymyzdy mektep-ınternattyń kabınetterin jalǵa alyp oqyttyq. Osylaısha, oqýshylarymyz eki mektepke aýysyp oqydy. Endi bastaýysh synyp oqýshylaryn da eki aýysymǵa aýystyrsaq deımiz. Bul baǵytta jumys júrgizilip jatyr. Naqty aıtsaq, mektebimizdiń janynan 400 oryndyq qosymsha qurylys salynýda. Jańa jylǵa deıin qurylysty aıaqtaý josparda bar. Onyń ústine jaqyn aýdannan taǵy jańa mektep paıdalanýǵa berilmek. Sonda másele ózdiginen sheshiledi», deıdi J.Izturǵanova.
Bul – bir ǵana mekteptegi másele. Al elimizdegi 130-dan asa basqa mekteptegi úsh aýysym máselesi qalaı sheshiledi? Memleket basshysy Q.Toqaev bıylǵy Joldaýynda: «Orta bilim berý júıesindegi ótkir problemanyń biri – mektepterdegi oryn tapshylyǵy. 225 myń oqýshyǵa oryn jetispeıdi. Shuǵyl shara qabyldamasaq, 2025 jylǵa qaraı oryn tapshylyǵy 1 mıllıonǵa jetedi. Men 2025 jylǵa deıin keminde 800 mektep salý týraly tapsyrma bergen bolatynmyn. Búgin onyń sanyn bir myńǵa jetkizýdi mindetteımin. Mektepterdi bıýdjet qarjysyna salýmen qatar, osy ózekti máseleni sheshýge jeke sektordy da tartqan jón», dedi.
Úsh aýysymdy mektepter sany boıynsha aldyńǵy orynda turǵan taǵy bir óńir – Shymkent qalasy. Munda qazir 9 úsh aýysymdy mektep bar. Shymkent qalalyq bilim basqarmasynyń basshysy Janat Tajıeva atalǵan túıtkildiń túıini 2023 jyly túbegeıli tarqatylatynyn aıtty. Buǵan Prezıdent aıtqan tıimdi tetikti qoldaný septigin tıgizbek.
«Qalada sapaly bilim berý úshin jaǵdaı jasaý maqsatynda 2021-2025 jyldar aralyǵynda keshendi jospar ázirlendi. Sol josparǵa sáıkes 72 mekteptiń qurylysy júrgiziledi. 2021 jyly 12 714 orynǵa arnalǵan 23 mektep qurylysy (4 memlekettik –
1 920 oryn 19 jekemenshik – 10 794 oryn) tapsyrylady. Onyń ishinde bıylǵy qyrkúıek aıynda 4 memlekettik, 15 jekemenshik mektep paıdalanýǵa beriledi. Nátıjesinde, jańa oqý jylynda apatty mektep máselesi tolyǵymen joıylyp, úsh aýysymdy mektepter sany 14-ten 9-ǵa tómendeıdi. Al 2023 jyly úsh aýysymdy mektepter máselesin túbegeıli sheshpekpiz», dep túsindirdi.
Shymkent qalalyq bilim basqarmasy basshysynyń aıtýynsha, qazir megapolıstegi úsh aýysymdy 9 mektepte 16 myńnan asa bala bilim alyp jatyr.
Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov Memleket basshysynyń úsh aýysymdy mektepterge qatysty tapsyrmasyn oryndaýdyń 4 tetigi baryn málimdegen. Bul týraly vedomstvo basshysy áleýmettik jelidegi resmı paraqshasynda: «Joldaýda aıtylǵandaı, ýrbanızasııa jáne demografııalyq prosesterge baılanysty 2025 jyly mektepterde qosymsha shamamen 1 mln oryn qajet bolady. Bul máseleni sheshý úshin 1 myń jańa mektep salynady. Osy jyldyń ózinde 200 mektepti ashý josparlanyp otyr. Ákimdiktermen birlesip 4 tetik paıdalanylady. Atap aıtsaq, memleket-jekemenshik áriptestigi, jeke mektepter jelisin damytý, memlekettik bıýdjetten nysanaly qurylys jáne modýldik konstrýksııalardan mektepter salý tetigi», dep túsindirdi.
Aldyńǵy 3 tetik túsinikti, al sońǵy tetik týraly tolyǵyraq bilý maqsatynda tıisti vedomstvoǵa habarlastyq. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «A.Aımaǵambetov aıtqan modýldik konstrýksııalardan mektepter salý qalaı júzege asyrylady?» degen saýalymyzǵa: «Josparǵa sáıkes 2021 jyldan bastap 2025 jylǵa deıingi kezeńde oqýshy oryndarynyń tapshylyǵyn joıý jáne úsh aýysymda oqytý problemasyn sheshý úshin 1000 mektep salý josparlanyp otyr. 1000 mektep salý úshin birneshe tetik qoldanylady. Sonyń biri – modýldik konstrýksııalardan mektepter salý, ıaǵnı tez salynatyn ǵımarattar. Mınıstrlik osy problemany aýyldyq jerlerde sheshý jáne bıýdjet qarajatyn tıimdi paıdalaný maqsatynda modýldik konstrýksııalar boıynsha mektepter salýdy usynady. Vedomstvo modýldik mektepterdiń qurylysyna qajettilikti anyqtaý úshin taldaý júrgizdi. Taldaý perspektıvaly eldi mekenderdi irikteý boıynsha júrgizildi. Nátıjesinde, respýblıka boıynsha 200 modýldik mektep salý qajet ekeni anyqtaldy. Jalpy alǵanda, modýldik mektepterdiń mynadaı artyqshylyqtary bar: birinshiden, qurylys montajdyq jumystardyń merzimi az (3 ese jyldam); ekinshiden, modýldik qurylystyń sıpattamalary mektepterdiń jobalyq qýatyn eń qysqa merzimde ulǵaıtýǵa nemese azaıtýǵa múmkindik beredi; úshinshiden, úlgilik jobalarmen salystyrǵanda modýldik mektepterdiń neǵurlym tómen (20-40 paıyzǵa) quny; aýyldy jabý kezinde mektepti perspektıvaly óńirlerge kóshirý múmkindigi bar», dep jaýap berdi.
