Al Tokıodaǵy básekeler bes salmaqta ótti. О́kinishke qaraı, aıtýly dodada Qazaqstannyń bir ǵana bylǵary qolǵap sheberi baq synap, onyń ózi alǵashqy aınalymnan asa almady. Osy sátsizdiktiń sebep-saldaryn bilý úshin KSRO sport sheberi, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy Jumabek О́MIRZAQOVTY sózge tartqan edik.
– Jumabek aǵa, siz – elimizde áıelder boksyn damytýdyń altyn basta-ýynda turǵan mamandardyń birisiz. О́z komandańyzǵa qyzdardyń alǵashqy legin qabyldaǵan kezder esińizde shyǵar?
– Árıne, esimde. 2008 jyly biz Almatydaǵy Kárken Ahmetov atyndaǵy sporttaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektep-ınternattan «Shańyraq» shaǵyn aýdanyndaǵy jańadan ashylǵan bilim oshaǵyna aýystyq. Sol jerde men áıelder boksy úıirmesin ashtym. Alǵashynda bizdiń bólimde nebári tórt qyz boldy. Solarmen jumys istep, túrli jarystarǵa apardym. Barlyǵy da shama-sharqy jetkenshe umtylyp, túrli jarystarda júlde alyp júrdi. Ýaqyt oza sol qyzdardyń arasynan Nazym Qyzaıbaı sýyrylyp shyǵyp, Qazaq eliniń maqtan tutar sportshysyna aınaldy. Tól shákirtim álem chempıonatynda eki ret top jaryp, kóptegen asa iri halyqaralyq jarystardyń jeńis tuǵyryna kóterildi. Keıinnen qatarymyzǵa taǵy birneshe burymdy qosyldy. Solardyń arasynan da myqty sportshylar shyqty. Biraq qandaı da isti bastaý qashanda qıyn ǵoı. Sondyqtan barlyǵyna ońaılyqpen qolymyz jetti dep aıta almaımyn. Kóz arbaǵan belesterdi baǵyndyryp, myqtylyǵymyzdy moıyndatý úshin jatpaı-turmaı eńbektendik, kóp ter tóktik.
– Qazaqstanda sporttyń bul túri 2008 jyldan beri myqtap qolǵa alyna bastady dep otyrsyz. Al naqty derekterge súıensek, álem chempıonattary 2001 jyldan beri úzdiksiz uıymdastyrylyp keledi. Sol jarystarda qyzdarymyz júlde de aldy. Osyǵan ne deısiz?
– Iá, keıbir jerlerde biren-saran úıirmelerdiń jumys istegeni ras. Alaıda olar tym az edi jáne de memleket esebinen qarjylandyrylmaıtyn. Sol sebepti de áıelder boksy kóp bapkerdi qyzyqtyra qoımaıtyn. Tek 2008 jyldan beri ǵana bıýdjetten qarjy bólinip, sport mektepteri men ınternattarda arnaıy bólimder jumys isteı bastady. Sonyń bastaýynda bizder turdyq. Al oǵan deıin ótken jarystar jaıynda aıtar bolsaq, 2001-2005 jyldar aralyǵynda jalaýy jelbiregen alǵashqy úsh álemdik dodaǵa Qazaqstan quramasy qatysqan joq. 2006 jyly Úndistannyń astanasy – Nıý-Delıde shymyldyǵy túrilgen baıraqty básekede Nazgúl Boranbaeva qola medaldy moınyna ildi. Sol kezge deıin ol kıkbokspen aınalysyp, halyqaralyq arenada birshama tabysqa qol jetkizdi. Iаǵnı Nazgúlge áıelder boksyna beıimdelý aıtarlyqtaı qıyndyq týǵyzǵan joq. Odan keıin Elena Kolsova shyqty. Ol basketboldan aýysyp keldi. 2008 jyly Qytaıdyń Nınbo qalasynda uıymdastyrylǵan jarysta Kolsova da qolaǵa qol sozdy.
– Iá, qysqa ǵana merzim aralyǵynda áıelder boksy Qazaqstanda aıtarlyqtaı damyp, halyqaralyq arenada burymdylarymyz ózderiniń myqtylyǵyn moıyndata bastady. London men Rıo-de-Janeıro olımpıadalarynda qola medaldardy oljalap, 2006-2019 jyldar aralyǵynda ótken segiz birdeı álem chempıonatynda 5 altyn, 4 kúmis, 9 qola júldeni enshileýimiz – joǵaryda aıtylǵan sózimizdiń aıqyn dáleli. Osy ýájben kelisetin shyǵarsyz?
– Oǵan eshkimniń kúmáni joq. Bizdiń qyzdar ózderi qatysqan jarystardyń birde-bireýinen quralaqan oralǵan emes. Alǵashynda alty sportshymyz álemdik dodada júldegerler qatarynan kórindi. Odan keıin 2014 jyly Ońtústik Koreıanyń Chedjý qalasynda Nazym Qyzaıbaı chempıondyq
ataqqa qol jetkizdi. Arada eki jyl ótken soń ol sol nátıjesin qaıtalady. Astanada uıymdastyrylǵan álem chempıonatynda Nazymnan bólek, Dına Jolaman, Valentına Halzova jáne Lázzat Kúngeıbaeva altynnan alqa taqty. Olardan bólek, taǵy eki qyzymyz úshinshi orynǵa taban tiredi. 2018 jáne 2019 jyldardaǵy jarystarda jerlesterimizge bas júlde buıyrmaǵanymen, qorjynymyz kúmis jáne qola medaldarmen tolyqty. Osyndaı eleýli tabysymen jer-jahandaǵy sanaýly memleketter ǵana maqtana alady.
– Nazym Qyzaıbaı eki dúrkin álem chempıony bola tura, eki birdeı Olımpııa oıyndarynan shet qaldy. 2016 jyly Rıo Olımpıadasy qarsańynda ol naǵyz babynda edi. Myqty boksshymyz Brazılııaǵa nege bara almady?
– Olımpıadanyń alǵashqy irikteý týrnırine Qyzaıbaı qatysty. Ol kezde onyń tamaǵy aýyryp, syrqattanyp qalǵan. Sol sebepti de biz Qytaıǵa barmaýǵa bekingen edik. Biraq joǵary jaq talap etken soń bas tartýdyń reti kelmedi. Aqyry bardyq. Qytaıǵa kelgen bette osy salanyń basy-qasynda júrgen pysyqaılar astyrtyn josparlaryn júzege asyra bastady. О́zderiniń ishki esepteri bolsa kerek, olar bizdiń joldama alǵanymyzdy qalamady. Osylaı dep oı túıýimizge birneshe negiz bar. Birinshiden, dárigerler Nazymnyń syrqat ekenin kóre tura, em-dom jasaýǵa esh qulqy bolmady. San márte ótinish bildirsek te, aq halattylar shákirtimniń mańaıyna da jolamady. Ekinshiden, tusaýkeser kezdesýinde qazaq qyzynyń joly London Olımpıadasynyń qola júldegeri, bes dúrkin álem chempıony, úndistandyq Merı Kommen qıysty. Ol da qıturqy oıynnyń «jemisi». Áıtpese, qos myqtyny birden jolyqtyrýdyń ne qajeti bar edi?! Jerebe aýyr tússe de, namysqa tyrysqan Qyzaıbaı Komnyń jaqsylap turyp «sybaǵasyn» berdi. Biraq jeńis ataǵy jer jarǵan boksshynyń ýysynda ketti. Sóıtip, Nazym Olımpııa oıyndarynan shet qaldy. Osy oraıda jaýdyń alystan kelmegenin aıta ketkim keledi. Aramza áreketteri arqyly shákirtimdi «qurbandyqqa shalǵan» sol jerde júrgen óz azamattarymyz, ózimizdiń basshysymaqtar. Olar «Qyzaıbaıdyń qasyna jolamańdar» dep dárigerlerge buıryq berdi. Al «súrindirý» jaǵyn tóreshilerge myqtap turyp tapsyrdy.
– Jumabek aǵa, teledıdar arqyly siz Tokıo Olımpıadasyn basynan aıaǵynan deıin tamashalaǵan bolarsyz? О́kinishke qaraı, aıtýly jarysqa bir ǵana burymdymyz qatysyp, onyń ózi alǵashqy aınalymda súrindi. Jankúıerler bes jyl boıy taǵatsyzdana kútken baıraqty básekege tolyq qurammen barýǵa ne kedergi boldy?
– Eń birinshi kezekte myna nárseni aıta ketken jón. Qazirgi kezde el sporty úshin shyn nıetimen basy aýyryp, baltyry syzdaıtyn azamattar azaıyp barady. Olarǵa memlekettiń múddesi nemese el namysy degen uǵymdardyń quny kók tıyn. Kóbisi tek qara basynyń qamyn kúıtteıdi. Oılaǵandary – aqsha, mal tabý, qandaı da jolmen baıý. Odan qalsa, jershildik, tamyr-tanys degen másele ýshyǵyp tur. Osy «indettiń» tamyryna balta shappasaq, esh ilgerileý bolmaıdy. Bastaǵan isimiz eshýaqytta órge baspaıdy. Asyra siltep otyr deseńizder, sońǵy Olımpıadanyń nátıjesine zer salyńyz. Tokıoǵa Qazaqstannan jalǵyz ǵana boksshynyń barýy uıat jaǵdaı. Basshylardan bastap, bapkerlerge deıin ne oılaǵany belgisiz. Negizi Olımpııa oıyndarynyń irikteý týrnırine elimizdiń eń myqty bylǵary qolǵap sheberlerin qatystyrý kerek edi. Olaı bolmady. Eger Nazym Qyzaıbaı, Karına Ibragımova jáne Darıǵa Shákimovaǵa senim artylǵanda, olardyń qaı-qaısysy da
joldamany qaltalaryna basatyny sózsiz edi. Biraq myqtylar elde qalyp qoıdy. Olardyń ornyna barǵan osal boksshylar sypyra utyldy. Aralarynda jalǵyz Nadejda Rıabestiń ǵana joly boldy. Alaıda ol da alysqa shappady. Jerlesimiz Olımpıadanyń alǵashqy aınalymynda súrindi. Kelesi lısenzııalyq týrnır Parıjde uıymdastyrylýǵa tıis edi. Biraq pandemııanyń kesirinen ol jarys ótpeı qaldy.
– Bul kúnderi birqatar buqaralyq aqparat quraly Qazaqstan áıelder qurama komandasynyń músheleri arasynda týyndaǵan daý-damaı jaıynda jarysa jazýda. Barlyǵy Angelına Lýkastyń Instagram arqyly jarııalaǵan jazbasynan bastaldy. Ol jerde Lýkas komandalyq áriptesteri tarapynan teperish kórip otyrǵanyn aıta kele, osy iske Nazym Qyzaıbaıdyń tikeleı qatysy bar dep aıyptady. Daýly máselege baılanysty óz pikirińizdi bildirseńiz.
– Eki qyzdyń arasynda naqty ne bolǵanyn men bilmeımin. Eger janjal «51 kılo salmaq dárejesiniń tizginin kim ustaýǵa laıyq?» degen máseleden týyndasa, onda men Qyzaıbaı Lýkastan áldeqaıda myqty dep aıtar edim. Sparrıng kezinde de, túrli jarystar barysynda da Nazym ony únemi utyp júr. Bul jaǵdaıdy barlyq bapker jaqsy biledi.
– Biraq 2019 jyly Serbııada ótken týrnırde Lýkas Qyzaıbaıdy san soqtyryp ketti emes pe? Bálkim, qarsy jaq osy jaıtty alǵa tartqan bolar?
– Serbııada Angelına Nazymdy utqan joq. Kerisinshe, ol jekpe-jekte Qyzaıbaı jeńiske jetti. Atalǵan jarysta túsirilgen beınetaspany bir qarap shyqsańyz, osy sózimniń rastyǵyna anyq kóz jetkizesiz. Biraq tóreshilerdiń Lýkastyń qolyn kótergeni ras. Jasyratyn nesi bar, qazylar ádildikti belden basty. О́ıtkeni basshylyq qyzmet atqaryp otyrǵan biraz azamat Lýkastyń Olımpıadaǵa barýyna múddeli boldy. Solar tóreshilerdiń kómegimen Qyzaıbaıdy qarsylasyna jyǵyp berdi. Osynyń saldarynan lısenzııalyq týrnırge Angelına bardy. Shyn myqty bolsa, sol jerde ol óziniń myqtylyǵyn dáleldeıtin edi ǵoı. Alaıda Lýkas bastapqy básekelerdiń birinde utylyp, elge quralaqan oraldy. Sondyqtan da onyń renjıtin jóni joq. Renjise, Qyzaıbaı renjýi kerek. О́ıtkeni oǵan ondaı múmkindik berilgen joq.
– Keshirersiz, osy oraıda oqyrmandar tarapynan «Ol Nazym Qyzaıbaıdyń jeke jattyqtyrýshysy bolǵan soń osyndaı pikir bildirip otyr» degen oı týyndaýy múmkin. Osyǵan ne aıtasyz?
– Nazymdy balaýsa kezinen jattyqtyryp kelgenim ras. Ol meniń kóz aldymda ósti desem de bolady. Sondyqtan da shákirtimniń minez-qulqyn, shama-sharqy men múmkindigin jáne áleýetin jaqsy bilemin. Biraq qazirgi kezde Qyzaıbaı meniń qol astymda jattyǵyp júrgen joq. Osydan eki jyldaı ýaqyt buryn ol basqa bapkerge aýysty. «Ketemin» degen adamdy kúshtep ustap tura almaısyń ǵoı. Jónin aıtyp ketse, bir sári. Alaıda ol maǵan eskertpeı, tynysh qana ketip qaldy. Osy jaıttan qulaǵdar bolǵanda kóńilim qatty qulazydy. Ońaı ma, Nazymdy sportshy retinde qalyptastyryp, búgingi deńgeıge jetkizý úshin 12 jyl ǵumyrymdy sarp ettim. Osyny oılasam, kóńilim nildeı buzylady. Desek te jolyn bógeýdi jón kórmedim. Sol sebepti de osy máselege baılanysty kópshilik arasynda «Nazym Qyzaıbaıdyń ustazy bolǵandyqtan, sony qoldap otyr» degen oı týyndamaýy kerek. Qazirgi kezde ekeýmizdiń jolymyz eki aıyryldy. Iá, men de qol qýsyryp otyrǵan joqpyn. Qazirgi kezde bapkerlik kásibimdi jalǵastyryp, jalyndap turǵan jastardy tárbıelep jatqan jaıym bar. Maqsatym – solardy durystap daıarlap, baǵyt-baǵdar berip, álemdik arenaǵa shyǵarý.
