Koronavırýs • 30 Qyrkúıek, 2021

Endi... «Eta»

78 ret kórsetildi

Elimizde otandyq jáne basqa da vaksına túrleri bolǵanymen, ekpemen qamtý áli de tómen. Máselen, jurttyń 60%-dan astamy vaksınanyń birde-bir dozasyn áli almaǵan. «Aldym» degen anyqtamasy barlardyń bir bóligine kúmánmen qaraýǵa týra keledi. Al AQSh-tyń kóp bóliginde, Danııada eresekterdiń 80%-y vaksınalanǵan.

Osy máselege oraı vırýsolog, Pro­­­fılaktıkalyq medısına akade­mııasynyń prezıdenti, Amerıka den­saýlyq saqtaý qaýymdastyǵynyń mú­­shesi Almaz Sharman koronavırýs mý­­tasııasynyń qaýpi vaksınalanǵan halyqtyń úlesine baılanysty eke­nin dáıekteıdi. Ol keıbir elderde vak­sınalaýdyń keshigýi basqa eldermen salystyrǵanda koronavırýstyń jańa nusqalarynyń paıda bolýyna ákeletinin alǵa tarta kele, vırýstyń shtamdary men nusqalaryn ajyratý qajettigin, keıbir tehnıkalyq aıyr­mashylyqtar bar ekenin aıtady.

«Biz koronavırýstyń túrli nus­qalary týraly sóz qozǵap otyrmyz. 1 maýsymnan bastap DDU ony grek álipbıiniń áripteri – alfa, beta, gamma, «Delta» dep ataýdy sheshti. Buǵan de­ıin «úndi», «brazılııalyq», «ońtústik afrı­kalyq» dep atap keldik. Biraq mun­daı konnotasııa bolmaýy úshin olar ony áriptik belgilermen ataýdy uıǵardy», deıdi professor.

Almaz Sharman pandemııa bastalǵa­ly beri álemde indettiń talaı nusqasy tirkelgenine mán berdi. Shamamen aı sa­ıyn eki nemese úsh nusqa paıda boldy. Sonymen qatar tıimdi vaksınalardyń paıda bolýymen mýtasııanyń jıiligi tezdedi. Bul – tabıǵı evolıýsııalyq prosess.

«Vırýs ta tiri qalýdyń joldaryn izdep, belsendi túrde mýtasııalana bas­­­taıdy. Shyndyǵynda, vırýstyń tek 30 myń nýkleotıd negizi bar jáne onyń mýtasııalyq nusqalarynyń sa­ny shekteýli. Vırýstardyń birneshe nus­qasy bar, olar juqpaly jáne vak­sı­na­larǵa tózimdi bolýy múmkin nemese vak­sı­nalardyń áserinen jaltarýy múm­kin, biraq juqpalylyǵyn joǵal­tady. Bul alfa, beta jáne gamma nus­qa­larynda. Biz qazir «Deltanyń» óte juq­­paly nusqasymen alysyp otyr­myz. Men bul koronavırýstyń sońǵy ag­­res­sıvti nusqasy dep oılaımyn jáne bo­­lashaqta pandemııa joıylýy kerek», dedi A.Sharman. Mysaly, ońtústik­af­rı­kalyq nusqanyń vak­sına­larǵa tózim­di ekeni anyqtaldy, biraq sonymen bir­ge ol tez juqpaıdy. Al «Delta» nus­qasy ózinen burynǵylardy yǵystyryp, qa­ýipti ári juqpaly bolyp shyqty. «Del­ta» nusqasy joǵalyp bara jatqanda vak­sınalanǵan halyqtyń úlesi tómen bol­sa, basqa nusqalar paıda bolýy múm­kin. Professor vırýs shtamdary men nus­qa­laryn shatastyrmaýdy su­rady. Iаǵnı bul shtamdar – vı­rýs­tyń taǵy bir sapa­lyq sıpatta­masy. Shtam­darǵa 2003 jáne 2012 jyl­dary taralǵan jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa­da atıpııalyq negizgi epı­de­mııany týdyr­ǵan vırýstar jatady. Vak­sınalaý deń­geıiniń jetkiliksizdigi jaǵdaıynda ko­ro­navırýs mýtasııaǵa ushy­rap, jańa nus­qalardy týdyrady.

«Vaksınalardyń koronavırýsqa qar­sylyǵy, ásirese kovıdtiń «alfa» nus­qasynda tıimdi. Bul nusqa juqpa­ly bolǵanymen, vaksınalar ony basa alady. «Delta» nusqasynyń ózgeshe tásili bar, ol vaksınalardan azdap bas tartady, degenmen vaksınalar 70-80% jaǵdaıda óziniń tıimdiligin kórsetedi», dedi A.Sharman.

Ol Qazaqstanda sońǵy eki aıda indet negizinen «úndi» dep atalatyn «Delta» nusqasynan taraǵanyn aıtty. Bul «brıtandyq» jáne «ýhandyq» nus­qalarǵa qaraǵanda 60%-ǵa juqpaly. «Vak­sınalaný artqan saıyn vırýs ózi­niń kúshin joıyp, qarapaıym ınfek­sııa­ǵa aınalady. Dertpen kúresti toq­­tatýǵa bolmaıdy. Vaksınalanǵan aza­mattar sanyn kóbeıte otyryp, korona­vırýsty endemııalyq aýrýǵa aınaldyratyn bolamyz», dedi A.Sharman.

Dáriger aıtqandaı, vaksınalanýdan keıingi ımmýndyq qorǵanys vırýs­qa toı­tarys beredi. Sondyqtan ekpe alý­dyń mańyzy óte zor. «Mysaly, ót­ken jyldyń maýsymyn­da aýyryp, ekpe al­maǵandardyń yqtımaldylyǵy joǵary. Iá, belgili bir dárejede vaksınalar jańa nusqalarǵa qarsy tıimdiligin jo­ǵal­tady, biraq so­ǵan qaramastan, 80% jaǵ­daıda ımmýn­dyq qorǵanys saq­ta­la­dy», dedi professor. Sonymen qa­tar ǵalym mýtasııa jıiligin azaıtý úshin sanıtarlyq nor­malardy saq­taý­dy jalǵastyrýǵa sha­qyrady. «Eta» koro­na­vırýsynyń jańa mýtasııalanǵan nus­qasy týraly baıan­daı kele, onyń alǵash ret 2020 jyl­dyń jeltoqsanynda belgili bol­ǵa­nyn, ınfeksııa Nıgerııa men Uly­brı­tanııada, endi Qazaqstanda anyqtal­ǵanyn jetkizdi.

«Buryn koronavırýs aıyna eki ret mýtasııaǵa ushyrasa, búginde jıi ózge­redi. Qazirgi ýaqytta «Eta» basqa tol­qyn týdy­rýy múmkin degen aqparat joq. Med­ısı­nalyq qaýymdastyq bul op­sııa­ǵa alań­damaıdy. Koronavırýstyń «Delta» nusqasy óte qaýipti», deıdi A.Sharman.

Ǵalym koronavırýsqa qarsy vaksınalaný derttiń aýyr túrinen jáne ólim-jitimnen qorǵaıtynyn taǵy da eske saldy.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar