Sút pen et óndirýde ozyq tájirıbe bar

Ishki naryqta et, sút ónimderi baǵasynyń kúrt qymbattaýy Úkimetti alańdatyp, osy salany qoldaý qolǵa alyndy. Mal sharýashylyǵyn damytý ba­ǵytyn Úkimet birneshe jyldan beri nysanaly túrde ustanyp keledi. Bıylǵy Joldaýynda Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaev ta azyq-túlik qaýipsizdigi máse­lesin kún tártibinen túsir­meýdi talap etti. Nysanaly baǵyt arqyly berilgen jeńil­detilgen nesıe men sýbsıdııa ke­shi­kpeı-aq nátıjesin bere bas­­ta­dy. Soltústik Qazaqstan ob­ly­synda qazir 600 myń tonna sút óndiriledi. Sońǵy bes jylda óńdelgen sút kólemi 34 paıyz­dan 53 paıyzǵa deıin artty. Bul árıne, aıtarlyq tabys.

Jýyrda osy tabystyń syr-sıpatyn jetkizý úshin Pre­zıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmeti Sol­tústik Qazaqstan oblysynda óziniń kóshpeli baspasóz máslı­hatyn uıym­dastyrdy. Oǵan oblys áki­miniń birinshi orynbasary Marat Tasmaǵanbetov, «Daıyn­dyq» JShS dırektory Birjan Sháımerdenov, «SKA-Agro-2050» JShS quryl­taı­shysy Anatolıı Rafalskıı qatysyp, jýrnalısterdiń suraq­taryna jaýap berdi.

M.Tasmaǵanbetov oblysta aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan «Jol kartasy» boıyn­sha 185 mlrd teńgeniń 103 ınves­tısııalyq jobasynyń 36-y bıyl iske asyrylyp jat­qanyn jetkizdi. Aldaǵy bes jyl­da barlyǵy 30 myń basty qam­tı­tyn taýarly sút fermalaryn 50-ge jetkizý kózdelgen. Et ón­dirý baǵyty boıynsha 12 mal bor­daqylaý alańy jáne 12 asyl tuqymdy mal ósirý ortalyǵy, 7 qoı fermasy, sonymen qatar jylyna 6 myń tonna et beretin 2 broılerlik qus fabrıkasyn salý josparlanǵan.

Soltústik Qazaqstan oblysy mal sharýashylyǵyn damytýdyń qýatty áleýetine qol jetkizip, tamasha múmkindikterge ıe boldy. О́ńirde aýyl sharýashyly­ǵy­na arnalǵan 7 mln 313 myń gektar jer kólemi bar. Sonyń 5 mln gektary egis bolsa, qalǵan 2 mln gektary – jaıylym. Bú­gingi tańda oblys elimizdiń as­ty­ǵynyń tórtten birin, dándi da­qyl­darynyń úshten birin, ju­myrt­qanyń 11 paıyzyn, sútiniń 10 paıyzyn, etiniń 5 paıyzyn berip otyr. Qazir oblysta 100-den artyq sharýashylyq sút óndirýmen aınalysady. Sonyń ishinde 21 sıfrly taýarly sút fermasy bar. Sońǵy úsh jylda onyń 12-si salynyp, paı­da­lanýǵa berildi. Memleket bas­­shysy bekitken oblystyń Áleý­mettik-ekonomıkalyq damýy­nyń ekinshi keshendi jospary atalǵan tabysqa jetýge ushan-teńiz sharapatyn tıgizip otyr. Úkimet tarapynan berilgen sýb­­sı­dııalar men salyqtyq prefe­­ren­sııalar sharýalardyń damı túsýine múmkindik berýde. My­saly, 2018 jyldan beri Agrar­lyq nesıe korporasııasy 8 sharýa­shy­lyqty 7 mlrd teńgege qar­jy­landyrdy. Oblystyń ishki qar­jysy esebinen 4,5 mlrd teń­ge­ge 14 jobanyń shyǵyny kóteril­di. Respýblıkalyq bıýdjet­ten keshendi jospardyń aıa­synda 5,1 mlrd teńgeniń 7 jo­basy qar­jy­landyrylǵan. Osy qoldaý arqyly oblys jyly­na 1 mln tonna sút óndirýge qol jet­kizý­di mejelep otyr. Bul úshin jo­ǵary ónimdi, asyl tuqym­dy mal men joǵary ónimdi saýyn teh­­no­lo­gııalaryn jetkizý indet­ke qa­ra­maı turaqty arnaǵa túsip, jal­ǵasyp jatyr. Bıyl oblys sha­rýa­shylyqtary 10 myńnan as­­tam sútti jáne etti qara mal jet­­kizý­di jos­parlaǵan. Búginge deıin so­nyń 3 myńnan astamy jetkizildi.

Ivan Zenchenkonyń taýar­ly sút fermasynda bir táý­lik­te 14 tonna sút saýylady. Mun­daı fermalardyń sany qazir 16-ǵa jetti. Jyl sońy­na deıin 5,2 myń sıyr saýatyn 10 fermaǵa jetkizilmek. Taýar­ly sút fermalaryn salý men onyń ózindik problemalary jó­ninde A.Rafalskıı men B.Sháı­merdenov te óz tájirıbelerimen bólisti. «Mal sharýashylyǵy óte kúrdeli bolǵanymen ony sheber uıymdastyra bilse, esh qıyndyǵy joq. Tabysqa da, rentabeldilikke de jetýdiń negizi – jumysty durys uıym­das­­tyra bilý. Sonymen birge egis sha­­rýa­­shylyǵyndaǵy ju­mys­­­ker­­ler kóktemgi egis pen kúzgi oraq­tan keıin jumys­syz qal­ǵanda olarǵa mal sharýashy­lyǵynyń úzilmeıtin sharýalaryn tapsyryp, eńbekaqylarynyń úzil­meýin qamtamasyz etemiz», dedi A.Rafalskıı.

Ol mal sharýashylyǵymen aınalysýdyń syrlaryn Kanada men Eýropa elderine barǵan saparynda úırengenin aıtty. «Buryn biz joǵarydan túsi­ril­gen ádispen ǵana jumys is­teýge mashyqtanyp, eshteńe oıla­ma­saq, endi ózimiz ozyq ádisterdi damyǵan elderden úırendik. Árıne, bárin birdeı boıǵa sińire almadyq, biraq jyldar ótken saıyn sheberligimizdi ushtap kelemiz», dedi maman.

Birjan Sháımerdenovtiń «Daıyndyq» JShS-i – oblys­taǵy ozyq ferma. Onda qazir 1 myńnan asa sıyr saýylady. Birjan Ábdilmanuly «sıyrdyń súttiligi – tilinde» degen halyq na­qylyn eske alyp, ónimdi kóp alý úshin eń aldymen jem-azyq­tyń qýatty, sińimdi, tábetti bolýyna nazar aýdarýy keregin aıtty. «Sondyqtan eki jyldyq jem-azyq qoryn daıyndadyq. Sonymen birge tóldi aman saq­taý úshin aldymen on kún ýyz sútin emizemiz. Odan keıin eki aı boıy aırylmaǵan aq sút ishedi. Sonda tól tez jetilip, jedel ósedi. Odan ári bes aıǵa deıin qur­ǵaq sút beriledi. Osydan soń etke baǵyttalatyn erkek bu­zaý­lardyń táýliktik salmaq qosýy kem degende bir kılodan bolady», dedi ol mal basyn saqtaý máselesi týraly tájirıbesimen bóliskende. «Daıyndyq» JShS-de táýligine 600-deı sıyr saýylyp, 10 myń tonnadaı sút tap­sy­ry­lady. «Bul – kún saıyn fer­ma­­myz sútten ǵana 2 mln teńge­deı aqsha tabady degen sóz. Bir ap­tada 12-13 mln teńgedeı tú­­se­di. Bul sharýashylyqtyń bas­­qa sa­lalaryn damytýǵa úlken paı­­da kel­tiredi. Sondyqtan sút ón­di­rý­di ulǵaıta túsemiz», dedi ol. Fer­manyń saýynshylary aıyna 400 myń teńgege deıin, malshylary 250-280 myń teńge aralyǵynda eńbekaqy alady. Sondyqtan da atalǵan kásiporyn ornalasqan Daıyndyq aýylynda bos jumys oryndary joq kórinedi.