Koronavırýs • 03 Qazan, 2021

Vaksınalaý: Úshinshi komponent qajet pe?

993 ret kórsetildi

Antıvakserler vaksınalaýǵa qarsy ýáj aıtýlaryn jalǵastyryp jatsa da, pandemııamen kúreste eń tıimdi qural ekpe saldyrý bolyp qala bermek. Bul – Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimdemesi. Keıbir memleketter ujymdyq ımmýnıtet qalyptastyrý maqsatynda halyqty vaksına alýǵa shaqyryp, túrli naýqan uıymdastyrýmen áýre bolsa, onyń úshinshi komponentin oılastyryp jatqan elder de bar. 

Koronavırýs juqtyrǵandar sany taǵy da kúrt ósti. Buǵan kúnniń sýyp, kúz kelgenin sebep kórý qısynsyz deıdi mamandar. «Delta» shtamyna qosa «lıambda» nusqasy men jaqynda paıda bolǵan «S.1.2» men «mıý» túrleri de tez tarap jatqan kórinedi. Sondyqtan medısına qyzmetkerleri vaksınanyń úshinshi komponentin ektirip, qorǵanysty kúsheıtý kerek degen usynys bildirip otyr.

Ekpeniń tolyq kýrsyn alǵandardyń vırýs juqtyrýy sırek, degenmen kezdesip turatyn jaǵdaı. Ýaqyt ótken saıyn olardyń da sany artyp jatyr. Máselen, Robert Koh atyndaǵy ınstıtýt bir ǵana Germanııada tamyzdyń ortasynda 48 mln vaksına alǵan azamattyń 13 360-y indet juqtyrǵanyn málimdedi.

Osy rette Izraıl men AQSh úkimetteri qaıta vaksına saldyrý sheshimin qabyldady. Olar qaıta egiletin vaksınaǵa «Býster», ıaǵnı kúsheıtkish degen ataý berip úlgerdi. Jańa talap boıynsha úshinshi komponent salynǵan jaǵdaıda ǵana azamat tolyq ekpe alǵan bolyp eseptelinedi.

Degenmen bul pikirdi qup kórmeıtinder de bar. Damyǵan memleketterdiń keıbiri úshin­­shi ek­pe tek egde jastaǵylarǵa, ım­mýnı­teti tó­­men­derge jáne sozylmaly aýrýlary bar naý­­qastarǵa ǵana mindetti degen oıda. Ger­­­ma­nııa úkimeti vaksına alǵandardyń ara­­syn­da vırýs juqtyrý kóp bolǵanyna qara­­­mas­tan, úshinshi komponentti tek vırýs juq­­ty­­rý qaýpi joǵarylarǵa ǵana egemiz dep shesh­­ti. Vak­sınalaý boıynsha turaqty ko­mıs­­­sııa ázir­ge naqty sheshimdi habarlamady. Alaı­­­da kóp­tegen federaldy aımaqta qart­tar úı­­­lerinde úshinshi komponentti egý bastalyp ketti.

Úshinshi vaksınany saldyrý medısına qyzmetkerlerine jańa tájirıbe jasap kórý múmkindigin bergendeı. Osylaısha «shalys vaksınalaý» degen túsinik paı­da boldy. Tarqatyp aıtar bolsaq, BioNTech/Pfizer nemese Moderna sııaqty vaksınany saldyrǵandar AstraZeneca men Johnson&Johnson ekpelerin saldyra alady. Zertteý nátıjesi osy «shalys vaksınanyń» ımmýndyq jaýaby áldeqaıda kúshtirek bolatynyn kórsetti. Iаǵnı bul bir vaksınany qaıta ektirgennen góri tıimdirek eken.

Joǵaryda atap ótken «Býster» áseri ekinshi vaksınadan keıin-aq biline bastaıdy. Qozdyrǵyshpen qaıta áreket jasaǵanda ımmýnıtettiń berer jaýaby kúshtirek bolmaq. Qozdyrǵysh vaksına nemese ınfeksııa bolýy da múmkin. Bul reaksııaǵa jasýsha jady jaýapty. Ol jad birinshi komponentten keıin qalyptasyp úlgeredi eken. Olar antıgendi birden tanyp, ony joıý úshin jaýap berip, áreketke kóshedi. Vaksınanyń ekinshi komponentin ektirýdiń de máni osynda. Adamnyń ımmýnıteti mańyzdy ekenin eskergen jón. О́ıtkeni álsiz ımmýnıtettiń jaýaby da álsiz bolýy múmkin.

Vaksına jasaýshy kompanııalar da qorǵanystyń belgili bir merzimge deıin ǵana ekenin aldyn ala eskertken-di. BioNTech/Pfizer óndirýshileri ózderi jasaǵan ekpeniń kúshi alty aıdan keıin azaıatynyń málimdedi. Olardyń aıtýynsha, sol kezde úshinshi doza qajet bolýy múmkin. Sonymen qatar óndirýshilerdiń málimdemesinde «Býster» vaksına koronavırýstyń barlyq túrinen eń tıimdi qorǵanysty qamtamasyz ete alady. Tipti jaqynda paıda bolǵan «Delta» shtamymen kúresýge de qaýqarly delinedi.

Bul pikirtalas, álbette, halqynyń kóbi tolyq ekpe alǵan damyǵan memleketterde bolyp jatyr. Indýstrııasy damyǵan memleketterde halyqtyń vaksına alý kórsetkishi joǵary. Al Azııa, Afrıka, Latyn Amerıkasyndaǵy biraz el vaksına satyp alýǵa múmkindigi bolmaǵandyqtan, halyqtyń belgili bir bóligine ǵana ekpe saldyra aldy.

Sondyqtan DDU ár eldiń halqynyń kem degende 10 paıyzy vaksına saldyrmaıynsha, revaksınalaý sheshimin shegere turýdy suraıdy. DDU basshysy Tedros Gebreıesýs aýqatty elder eń bolmaǵanda qyrkúıektiń sońyna deıin úshinshi komponent saldyrmaǵany durys degen pikir aıtty.

«Bul olardyń tarapynan kedeı memleketterge kórsetken janashyrlyǵy bolmaq», dedi uıym basshysy.

Shyny kerek, pandemııa bastalǵaly bul – DDU tarapynan jasalǵan eń batyl málimdeme. Degenmen munyń ózi de keńes túrinde bolyp otyr. Demek, DDU tizimine kiretin elderdiń úkimetteri sońǵy sheshimdi báribir ózderi qabyldaıdy.

Búginge deıin koronavırýstyń «alfa», «beta», «gamma», «delta» shtamdary resmı túrde tirkeldi. Endi «eta», «ıota», «kappa», «lıambda», «mıý» túrleri baqylaýǵa alynǵan. Iаǵnı olar koronavırýstyń jańa shtamy retinde resmı tirkelip úlgergen joq.

Vırýstyń mýtasııaǵa ushyraıtynyn ǵa­lymdar da, qoldaǵy derekter de rastap otyr. Al bul vaksınalaý máselesine qaı­ta ti­reledi. О́ıtkeni halqynyń az bóligi ǵana ekpe ektirgen elderde vırýstyń jańa túr­­leri paıda bolyp, ol taǵy da taralýy yq­­tı­mal. Al bul baı memleketter úshin de úl­­ken má­sele bolmaq. Máselen «lıambda S.37» nus­qasy Latyn Amerıkasynda taral­sa, «S.1.2» túri Afrıkanyń ońtústiginde paı­­da bolǵan. Sondyqtan vaksınalaý kór­set­­­ki­shi naqty bir elderde ǵana emes, tutas álem bo­ıynsha óskeni mańyzdy. Ońtús­t­ik Af­rı­ka­daǵy Infeksııalyq aýrýlar ulttyq ıns­­tı­týtynyń professory Pennı Mýr ger­ma­­nııalyq basylymǵa bergen suh­batynda: «Vı­­rýstyń jańa nusqalarynyń paıda bolýy vak­­sı­na­laýdyń tómen deńgeıi­men tyǵyz baı­la­­nys­ty. Bul adam indet juq­tyr­ǵanda ǵana oryn ala­­tyn úrdis. Álem boıyn­sha ekpe sal­­­dyr­­­­ǵan­­d­ar­dyń sanyn arttyrý – ınfek­sııa­­­nyń aza­­ıýy­na alyp kelmek. Bul – jańa nus­qa­­la­r­­dyń sanyn azaıtýdyń jalǵyz joly», dedi.

Vaksınaǵa qarsylar qanshalyqty kóp bolsa, vaksına alamyn dep júrgender de jet­kilikti. Shetelden dertke daýa izdep qal­ǵan­dar bul joly da vaksına izdep ózge eldi bettemek. Suranys bolsa usynystyń bola­tyny zańdylyq. Oǵan Reseıde satyla basta­ǵan vaksına týrlary dálel. Birneshe kom­panııa DDU maquldaǵan ekpe salyp jatqan elderge joldamalardy satylymǵa shyǵardy. Týrıstik kompanııalar kóbine Serbııa men Germanııany usynady eken. Al Serbııada vaksına sheteldikter úshin de tegin. Osylaısha, reseılikter BioNTech/Pfizer, AstraZeneca men Sinopharm vaksınalaryn ektire alady.

Serbııaǵa úsh kúnge joldama 49 myń rýblden (shamamen 290 000 teńge) bastalady. Oǵan eki baǵyttaǵy ushaq bıleti, qonaqúı, tamaqtaný, medısınalyq saqtandyrý men transfer baǵasy kiredi. Germanııaǵa joldama odan da qymbatyraq eken. Máselen, Mıýnhenge Pfizer/Biontech vaksınasynyń 1 dozasyn ektirý úshin baryp kelý 580 eýroǵa shyǵady. Osy rette Germanııa áli de reseılikter úshin shekarasyn ashqan joq. Elge arnaıy sebeppen kelýge ǵana ruqsat bar. Týrıstik operatorlar vaksına saldyrýdy «medısınalyq sebep» dep biledi.

Taǵy bir aıta ketetin jaıt, DDU qyr­kúıek­tiń ortasynda reseılik «Spýtnık V» vak­sınasyn maquldaý jumystaryn toq­tatty. Uıym ınspektorlary vaksına ón­diretin zaýyttardyń birinde óndiris tártibi bu­zyl­ǵanyn anyqtaǵan. Uıym vaksına ón­dirýshi kompanııalar óndiris ornynda da talaptar saqtalatynyn dáleldeýi kerektigin alǵa tartady. Endigi kezekte DDU zaýyttyń qatelikti joıyp, jumysty retke keltirgeni týraly habarlama kútip otyr. Sodan keıin jańa­dan ınspeksııa júrgizilmek.

Sońǵy jańalyqtar

Álemdegi eń úlken muzdyq erip ketti

Ekologııa • Búgin, 11:05

15169 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Keshe

Uqsas jańalyqtar