Agrosektordyń jartysynan kóbin qarjylandyrady

Memleket qatysatyn uıym­dar­dyń (onyń ishinde kredıttik serik­testikterdiń) aýyl shar­ýa­shylyǵy salasyndaǵy uıym­darynyń aldyndaǵy jıyntyq nesıe qorjyny shamamen 850 mlrd teńgeni qurady. Bul jalpy bereshek kóleminiń 65%-dan astamyn quraıdy. Tek birneshe óńirde ǵana ekinshi deńgeıli bankter kredıt berý naryǵyndaǵy eleýli oıynshylar sanalady. Alaıda Birinshi kredıttik bıý­ronyń derekteri boıynsha, olardyń qorjynynda na­ryqtyq jáne memlekettik qarjylandyrý úlesi týraly birjaqty aqparat joq. Osylaısha, bereshektiń jalpy kólemindegi memlekettiń úlesi 90%-ǵa deıin quraýy múmkin. (Taldaýǵa aýyl sharýashylyǵy qyz­metine jatatyn negizgi EQJJ bar uıymdardyń qaryz­da­ry engizildi).

Qoldaýdyń taǵy bir baǵyty – sýbsıdııalaý. Búginde elimizdegi aýyl sharýashylyǵynda 1 teńge sýbsıdııaǵa 4 teńge nesıe qarajaty keledi. Sýbsıdııalar, sondaı-aq, álsiz ırrıgasııa (ásirese Qazaqstannyń sol­tús­tiginde) jáne aýyl sharýa­shylyǵy tehnıkasynyń jo­ǵar­ǵy ortasha jasy, aýyl sharýa­shy­lyǵynyń basty «tehnıkalyq jáne tehnologııalyq» problemalaryn sheshýge kómek­tesýge arnalǵan.

Jalpy, tuqymǵa, tyńaıt­qysh­tar men pes­tı­sıdterge beriletin sýbsıdııalardyń jal­py boljamdy mólsheri keminde 60 mlrd teńgeni quraıdy. Bul Qoldau júıesinde 2021 jyldyń birinshi jartysynda berilgen jáne/nemese maquldanǵan óti­nimder boıynsha ǵana. Kásip­oryndar osy ýaqyt ishinde 305,6 mlrd teńge nesıe aldy. So­nymen qatar 84,3 mlrd teńge – 2021 jyly mal sharýashylyǵyn qoldaýǵa arnalǵan sýbsıdııa bıýdjeti bolsa, onyń 57,2 mlrd teńgesi tamyz aıynyń basynda tólengen.

Aýyl sharýashylyǵy salasynda qyzmet etetin kási­poryndar men jeke kásip­ker­lerdi nesıelendirý ósýde. 2021 jylǵy 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha nesıe portfeli bir jyl ishinde 17,4%-ǵa nemese 194,5 mlrd teńgege ulǵaıyp, 1,3 trln teńgeden asty. Belsendi nesıeler sany da (jylyna+41,5% – 118,3 myń birlikke deıin), sondaı-aq qaryzgerler sany da (+22,9% – 54,2 myń birlikke deıin) ósýde.
Eski nesıeler jabylǵanyna qara­ǵanda, jańalary jıi beri­ledi: orta eseppen ár kásip­orynnyń 2,18 jabylmaǵan qaryzy bar (2020 jylǵy tamyzda – 1,9). Nesıe qorjynynyń ósýi is júzinde Qostanaı oblysynan basqa barlyq óńirde baıqalady. Biraq bul jerde de qysqartý tek eski, jumys istemeıtin, iri banktik qaryzdardyń esepten shyǵarylýyna baılanys­ty boldy.

Tólemderdi 90 jáne odan da kóp kúndik merzimge keshik­tiretin nesıelerdiń úlesi bir jyl ishinde 27,3%-dan 14,7%-ǵa deıin tómendedi. Sońǵy 2,5 jyl ishinde nesıe qorjynynyń sapasy eń jaqsy deńgeıde. Bul rette jalpy jaǵdaı jaq­sara túsýde. Banktik esepten shyǵarý jáne jalpy nesıe qor­jynynyń ósýi aıasynda sapa­nyń jaqsarýy tehnıkalyq ja­ǵ­ynan da baıqalady. Biraq ony esepke alsaq ta, aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy merzimin ótkizip alý úlesi naryq boıynsha ortasha kórsetkishten joǵary. Nesıelendirý, jalpy alǵanda, aıtarlyqtaı táýekeldi baǵyt bolyp qalýda: árbir besinshi qaryz boıynsha merzimin ótkizip alýǵa jol beriledi, al jumys istemeıtin nesıelerdiń úlesi 14,6%-dy quraıdy.

Aıta ketelik, #FCBAnalytics – qarjy, nesıe berý naryǵy, sondaı-aq Qazaqstannyń eko­no­mıkalyq jáne áleýmettik kórsetkishterine áser etetin basqa da qyzmet salalary bo­ıyn­sha statıstıkalyq derek­ter­di óńdeýdi júzege asyratyn Biri­nshi kredıttik bıýronyń taldaý ortalyǵy.