Sheshilmegen túıinder bar

Toqyraý jyldaryndaǵy túrli qıyndyqtarǵa qaramastan, 1993 jyldyń 16 jeltoqsanynda – týra Táýelsizdik kúni oblystyq qazaq drama teatry M.Áýezovtiń «Qaragóz» tragedııasymen óz shymyldyǵyn alǵash ret ashty. Sol kúni teatrdyń 500 oryndyq zalyna syımaǵan halyqtyń bir jartysy qaqaǵan sýyqta, qýanyshty bólisken jurt dastarqan jaıyp, ulan-asyr toı jasady. San jyldar ózge ulttyń teatryna telmirip kelgen kezde tól teatrymyzdyń ashylýy ólgeni tirilip, óshkeni janǵanmen birdeı edi. 2002 jyly oblys ortalyǵynda arnaıy jobamen qazaq drama teatrynyń ǵımaraty salyndy.

Sodan beri jıyrma jyl ótti. О́tken jylǵy maýsym – teatr úshin mereıli kezeń. Jıyrma jyl­dyq­qa oraı óner ujymy aýyl-aımaq­ty aralap, teatr kúnderin ótkiz­di. Terekti, Syrym, Qaratóbe aýdan­darynda kórme, baspasóz-máslı­haty, kórermenmen kezdesýler uıym­dastyryldy. Balalarǵa arnal­ǵan ertegilerden turatyn jáne Ǵ.Músirepovtiń «Qyz Ji­bek», Sh.Aıt­matovtyń «Aq keme», S.Balǵabaevtyń «Eń ádemi kelin­shek» qoıylymdary halyqqa rýhanı azyq boldy. Aýyl­dyq aǵaıyn teatr ártisteriniń óne­rine tánti bolǵandaryn aıtyp, úlken syı-qurmetpen shyǵaryp salyp jatty. Teatr shymyldyǵyn ashqan tuń­ǵysh­tar: Qazaqstannyń eńbek sińir­gen qaıratkeri B.Moldabaev, J.Tilek­qabylov, A.Júginisova, M.Jy­ly­baev, T.Esenǵalıev, B.Isa­lıeva, M.Bek­tenov, B.Jaqy­pova jáne basqa­lar árqashan sahna tórinde. Alǵashqy qoıylym­dardy sahnalaǵan rejısserler Jambylbek Esenbekov pen El­ken Jylqyshınovtyń esimderi qurmetpen eske alynady. О́mir­den erte ozǵan alǵashqy óner sańlaq­tary T.Imashev, S.Sembaev, A.Sultanǵalıevtiń otbasy músheleri de dáıim ortamyzdan tabylady. Mereıtoıda teatr jaıly fılm kórsetilip, úzdik qoıylymdardan úzindiler sahnalandy. Eń basty tartý, teatrdyń 20 jyldyq júrip ótken jolyn tasqa basqan «Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry» atty kitap-albom der edim. Kúni búginge deıin teatrda 100-den astam qoıylym sahnalandy. Re­per­týarda dramatýrgııanyń barlyq jan­ry, ulttyq dúnıelermen qatar, aý­darma shyǵarmalar da qam­tylǵan. Soń­ǵy jyldary S.Bal­ǵabaev­tyń «Ǵa­shyq­syz ǵasyr», D.Isa­­be­kovtiń «Ápke», T.Jýjen­oǵylynyń «Kóshkin», A.Sagarelıdiń «Hanýma», A.Chehovtyń «Bástesý», G.Go­rınniń «Atyń óshsin, Geros­trat», Ǵ.Músirepovtiń «Qyz Jibek» jáne J.Shevreniń «Kútpegen qaıy­rymdylyq» týyndylary qoıyldy. Teatr ujymy bir jyldyń ishinde úsh ret halyqaralyq óner baı­qaý­laryna qatysyp, jeti ret res­pýb­lıkalyq teatr festı­valderinde baq synady. Qalys qalǵan kezimiz az. Sáýletti záýlim ǵımaratta eki sahna, birneshe kishi zal bar. Grım bólmeleri, bı, jattyǵý zaldary men bóbekter bólmesi óner ıeleriniń alańsyz shyǵarmashylyqpen aınalysýyna múmkindik beredi. Jaqsylyqtarymyzdy eshkim tartyp almas. Kemshilikterimiz de joq emes. Al sol qalys qalǵan tus­tarymyzdy ońaltý úshin qolbaılaý bolyp otyrǵan máselelerge qatysty óz usynystarymyzdy aıtyp ótkimiz keledi. Birinshiden, teatr qyz­met­ker­leriniń áleýmettik jaǵdaıy shym­baıymyzǵa batady. Osy kezge deıin densaýlyq, bilim salasynda jalaqy mólsheri birtindep kóterildi de, tek mádenıet qyzmetkerleri bul ıgilikten qur qaldy. Sonyń ishinde Astana, Almatydaǵy akademııalyq teatrlar men oblystyq teatrlar qyz­metkerleriniń eńbekaqysy eki túrli tólenip keledi. Eki túrli ústemaqy sanatymen. Shyǵarmashylyq adamy astanada júrse de, aýyl-aımaqta eń­bek etse de, tek ónermen aınalysady. О́ner – qaı jerde de óner. Bárimizdiń ılep júrgenimiz bir teriniń pushpaǵy. Sondyqtan jalaqyǵa qosylatyn ústemaqy sanaty teńestirilip, mundaı ala-qulalyqqa jol berilmeýi kerek dep esepteımiz. Ekinshiden, teatrǵa mesenattyq kómek kerek. Akademııalyq teatrlarǵa qarajat – Mádenıet mınıstrliginen, oblystyq teatrlarǵa – jergilikti ákimdikten bólinetini belgili. Biraq oblys bıýdjeti teatrdyń san sala­ly qajettiligin qamtı almaıdy. Sah­na dekorasııasy, kıim-keshegi, býta­for­lyq dúnıeler – tolyqqandy sapa­ly kórkem shyǵarma, ıaǵnı bir spek­takl qoıý úshin – 2-5 mıllıon teńge kóleminde qarjy qajet. Al jy­lyna teatrlar birneshe qoıylym­dardyń premerasyn jasaýy tıis. Sol sebepti, óńirdegi iri kásip­oryn­dar teatrǵa quryltaıshy retinde beki­tilip, qamqorlyq jasasa degen usyny­symyz bar. Úshinshiden, ótken jyly «Bola­shaq» baǵdarlamasy boıynsha óńirlerden bilim-biliktiligin shyńdap júrgen mamandardyń úlesi az ekeni aıtyldy. Kóbinese Almaty men Astana qalalarynan stıpendııa ıegerleri basym. Sondaı-aq, teatr óneri salasy boıynsha mamandyqtar sany shekteýli ári qıyndyǵy mol. Sondyqtan bul baǵdarlamaǵa aımaqtardaǵy sahna mamandary kóbirek tartylyp, olarǵa da jeńildikter qaralsa deımiz.

Qujyrǵalı TО́LEÝIShEV,

Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatrynyń dırektory.