Osy ýaqytqa deıin kózdiń qaterli dertine shaldyqqan balalardyń ata-analary kózin saqtap qalýǵa tyrysyp, sheteldik kvotamen nemese jeke qarajatymen shetelge emdelýge baratyn. Endi osy dertke dýshar bolǵan kishkentaı pasıentterge elimizde emdelýge múmkindik bar. Bul keseldi emdeý óte qymbatqa túsedi. Mysaly, Reseıde emdeý 500 myń rýbl, Shveısarııada – 60-70 myń dollardy quraıdy. Budan bylaı elimizde retınoblastomanyń organ saqtaıtyn eminiń barlyq túrin tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi (TMKKK) esebinen tegin alady.
Almatydaǵy Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynda Ortalyq Azııada alǵash ret retınoblastomanyń kózdi saqtaýǵa múmkindik beretin selektıvti ıntraarterııalyq hımıoterapııanyń joǵary tehnologııalyq organ saqtaý emin júrgizý bastaldy. Bul operasııany Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy men Kóz aýrýlary ǵylymı zertteý ınstıtýtynyń qyzmetkerleri birigip jasaıdy. Kózdiń qaterli dertinde qoldanatyn bul em kózdi, tipti kózdiń kórý qabiletin saqtaýǵa múmkindik beredi. Bul otanyń eń basty artyqshylyǵy – osy.
AQSh pen Eýropa elderinde 15 jyldan beri, Reseıde 10 jyl boıy qoldanylǵan selektıvti ıntraarterııalyq hımıoterapııa joǵary tıimdilikti kórsetti, bul kózdi ǵana emes, sonymen qatar kórý qabiletin de saqtaýǵa múmkindik beredi. Máselen, AQSh-ta osy ádis kóz almasyn alyp tastaý operasııalarynyń sanyn 95%-dan 8%-ǵa deıin qysqartqan.
Bıyl sheberlik synyby sheńberinde elimizde retınoblastomasy bar 7 balaǵa osy SIAHT operasııasy jasalyp, N.N.Blohın atyndaǵy Ulttyq onkologııalyq medısınalyq zertteý ortalyǵynan rentgenvaskýlıarlyq hırýrg Igor Trofımov pen anestezıolog Leonıd Martynov shaqyryldy.
Retınoblastoma – balalardaǵy kózishilik isikterdiń 90%-yn quraıdy jáne joǵary qaterli derttiń biri. Bul kesel búkil kóz almasyn isik tinimen toltyra otyryp, kórý júıkesine, kóz uıasyna, mıǵa qaraı ósetin belsendiligimen sıpattalady. Isik kórý qabiletiniń joǵalýy túrinde ǵana qaterli emes, sonymen qatar metastazdyń jáne basqa múshelerdegi ekinshi qaterli isikterdiń damýyna ákelýimen qaýipti. Jyl saıyn álemde retınoblastomaǵa shaldyqqan 8 100 naýqas anyqtalyp, bul dıagnoz 570-810 aralyǵyndaǵy balalarǵa jańa týǵan kezde-aq qoıylady.
Qazaqstanda jyl saıyn kózdiń qaterli isigi 20-25 adamnan tabylady. 2015 jyldan beri retınoblastomasy bar naýqastar Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynda emdelip, Qazaq kóz aýrýlary ǴZI-men birge lazerli transpýpıllıarly termoterapııa, ıntravıtrealdi hımıoterapııa, krıodestrýksııa emderi engizilgen edi. Endi organ saqtaý ádisteriniń biri – selektıvti ıntraarterıaldy hımıoterapııa qoldanylady.
«Pedıatrııa ortalyǵynda kózdiń qaterli isigine ota jasaý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Arnaıy medısınalyq jabdyqtar, apparatýra jáne daıyndyǵy bar mamandar bar. Qazaqstanda alǵash ret organ saqtaýǵa múmkindik beretin SIAHT operasııasy bastaldy. Bizge jáne naýqas balalardyń ata-analaryna atalǵan emniń jańa túriniń engizilýi – erekshe oqıǵa. 2016 jyldyń qarasha aıynda retınoblastoma kezindegi SIAHT-tyń jańa tehnologııasyn qarastyrýǵa ótinim berilgen edi. Pandemııaǵa baılanysty klınıkalyq hattama 2021 jylǵy 25 tamyzda ǵana bekitildi. Osy ýaqyt ishinde Reseıdegi N.N.Blohın atyndaǵy Ulttyq onkologııalyq medısınalyq zertteý ortalyǵynyń mamandarymen 2 master-klass ótkizip, 12 balaǵa operasııa jasadyq», deıdi dáriger-oftalmolog Elena Tıan.
Eske sala ketelik, bıyl 15-18 maýsym kúnderi Pedıatrııa ortalyǵynda Reseıden kelgen sheteldik mamandardyń qatysýymen «Retınoblastomanyń selektıvti ıntraarterııalyq hımıoterapııasy» taqyrybynda kózishilik qaterli isikti, medısına tilimen aıtqanda, retınoblastomany kózdi saqtaı otyryp emdeıtin sheberlik synyby ótti.
Retınoblastoma pasıentteriniń úshten birinde tuqym qýalaıdy. Retınoblastomanyń alǵashqy jáne jıi kezdesetin sımptomy – leıkokorııa – belgili bir jaryq kezindegi aq jarqyl (mysaly, kamera shamynyń jarqyly). Isik kózdiń basqa bólikterine ene bastaǵanda, bala kórý qabiletin joǵalta bastaıdy, keıde tolyq soqyrlyqqa deıin barady. Eki kózdiń kórý ótkirligi ár túrli bolady. Sondyqtan balalarda qylı kózdilik paıda bolýy múmkin (jaǵdaılardyń shamamen 25-30%-ynda kezdesedi). Sırek jaǵdaıda balanyń kózi aýyrady, qyzarady nemese kózishilik qysym joǵarylaǵan kezde isinedi.
Qazirgi ýaqytta Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń tehnologııany maquldaýy jáne medısınalyq-ekonomıkalyq tarıfti bekitýi kútilýde. Bul osy operasııany otandyq ortalyqtyń bazasynda engizýge jáne elimizde joǵary tehnologııalyq organ saqtaýshy em júrgizýge múmkindik beredi. Emniń biregeıligi – aýrýdy erte anyqtaǵan jaǵdaıda qos janardy saqtap qalýǵa bolady.
Azız OŃLASYNOV,
rentgenohırýrg:
– Munyń ereksheligi, qan tamyrlarynyń ishine, kóz arterııasyna hımııalyq preparatty engizemiz. Bul – búkil organızmge áser etpeı, tek kerekti aǵzaǵa áser etetin, kózdi saqtaıtyn operasııanyń biri. Buryn júıeli terapııamen emdeletin, barlyq aǵzaǵa taralatyn dári-dármekpen jasaldy. Endi kózge ǵana áser etedi. Dári-dármektiń konsentrasııasy dál isiktiń ózine barǵandyqtan nátıjeli bolady. Retınoblastoma balalar arasyndaǵy kózishilik isiktiń 90 paıyzyn quraıdy. Kóz almasyn, kórý júıkesin, kóz uıasyn zaqymdap, isik mıǵa deıin jaıylýy múmkin. Isik kórý qabiletinen aıyrýmen qatar, búkil aǵzaǵa áser etýimen qaýipti. Jyl saıyn álemde retınoblastoma dıagnozy 8 myńnan asa, al Qazaqstanda 20-25 adamǵa qoıylsa, onyń 40 paıyzynda týa bitken nemese tuqym qýalaıtyn kesel. Júre paıda bolýy da múmkin.
Alýa ÁÝBÁKIROVA,
oftalmolog dáriger:
– Retınoblastomany anyqtaý úshin sýretke jaryqpen túsirsek, sol kezde qarashyǵy sary bolyp janady. Ekinshi belgi – qylılyq. Ol qylılyq kózdiń túbinde isik paıda bolǵannan keıin bilinedi. Der kezinde bastasaq, kózdi aman saqtap qalýǵa bolady. Kózdi ǵana emes, kórýdi saqtap qalatyn operasııa. Aıta keteıik, AQSh-ta selektıvti ıntraarterıaldy hımıoterapııa emi joǵary tıimdilikti kórsetip otyr. Qazaqstanda bul operasııa kvotamen tegin jasalady. Ony qajet bolǵan jaıda birneshe ret qaıtalaýǵa týra keledi. Bizdiń mamandar da odan jaqsy nátıje kútedi. Qazirdiń ózinde 12 balaǵa operasııa jasaldy.
Mine, osylaısha alǵashqy otalar da sátti aıaqtaldy.
