О́ńirlerdegi jemqorlyqty aýyzdyqtaý amaly

Budan on shaqty jyl buryn oblystyq quqyq qorǵaý organdarynyń birin basqaratyn tanysymnan óz áriptesteriniń jemqorlyǵyn nege tyıa almaı otyrǵandyǵyn suraǵanymda ol: «Jýyrda bizdiń departamenttiń ishki qaýipsizdik qyzmetiniń bastyǵy bir jas ofıserdiń ózi tekserip jatqan kásipkerden 100 myń teńge dámetkeni jaıly «sıgnal» túskenin aıtty. Qyzmetin minsiz atqaryp, kelesheginen úmit kúttirip júrgen aǵa leıtenant edi. Onyń teris jolǵa túsýine ne sebep bolǵanyn bilgim kelip: «О́zine sez­dir­meı ańdyp, kásipkerden alǵan aqsha­ny qandaı maqsatqa jumsaǵanyn anyqtap, maǵan aıtyńyz», dep tapsyrdym. Erteńine qaýipsizdik qyzmetiniń bastyǵy álgi ofıser­diń kásipkerden suraǵan parany alysymen dúkenderge baryp, balalaryna kıim-keshek pen tamaq alǵandyǵyn, sodan keıin eshqaıda burylmaı, úıine oralǵanyn baıandady. Kabınetime shaqyryp sóıleskenimde ol áıeli kishkentaı eki balasyn kútip úıde otyrǵandyqtan, bir óziniń tabysy otbasysyn asyraýǵa jetpeıtinin aıtyp, jylamsyrady. Ony ústinen qylmystyq is qozǵap, túrmege otyrǵyzýǵa dátim barmaı, qyzmetten bosatýmen shekteldim. Biz­diń saladaǵy jemqorlyqtyń bir sebebi osy. Qyzmetkerlerge laıyqty jalaqy tólemeıinshe, bul keleńsizdiktiń tamyryna balta shabýymyz qıyn», dep qynjylǵan. Jemqorlyqpen kúrestegi osy mańyzdy faktordy eskergen memleket basshylyǵy keıingi jyldary quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń jalaqysyn edáýir kóbeıtti. Sondaı-aq óz deńgeılerinde sheshim qabyldaý quzyreti berilgen memlekettik saıası qyzmetshiler men «A» korpýsyndaǵy memlekettik ákimshilik qyz­met­shilerge de laıyqty jalaqy tólenip otyr. Alaıda óńirlerdegi qatary qalyń «B» korpýsy mem­le­kettik ákimshilik qyzmet­shileriniń ja­la­qysy tómen bolyp, munyń ózi memle­ket­tik qyzmettiń bedelin túsirip qana qoı­maı, jergilikti bılik organdarynda kadr tu­raq­ta­maýynyń beleń alýyna jáne sybaılas jemqorlyqtyń tamyr jaıýyna ákelip soqqandyǵy anyq.

Budan birer jyl buryn óz kásibin ashyp, ozyq tehnologııamen sapaly metall bu­ıymdar shyǵaryp, aty shyǵa bastaǵan jas kásipker bir megapolıstiń ishindegi aýdannyń ákiminiń orynbasaryna jolyǵyp: «Men sizder jarııalaǵan tenderge qatysyp, paıdalaný merzimi 25 jylǵa deıin jetetin, myqty materıaldan jasalǵan ári sándi oryndyqtarymyzdy qala kóshelerine qoıýǵa usynbaqshymyn», degen eken. Sonda álgi sheneýnik: «Aınalaıyn, sonda men kelesi tenderdi ótkizýdi shırek ǵasyr kútip otyramyn ba? Tek jalaqyma qarap otyrsam, bala-shaǵamdy qalaı qamtamasyz etemin?», degen eken beti búlk etpesten. Osy mysaldan-aq, Prezıdent aıtqandaı, eńbekaqysy az memlekettik qyzmettiń qoǵam úshin paıdasynan zııany kóp ekendigi ańǵarylady.

Endi, mine, Memleket basshysynyń tapsyrmasy oryndalyp, shilde aıynan bastap jergilikti atqarýshy organdardyń «B» korpýsyndaǵy memlekettik ákimshilik qyzmetshileriniń jalaqysy aıtarlyqtaı ósirildi. Mysaly, buryn aýyldyq okrýg ákimi apparatynyń jetekshi mamany memlekettik qyzmettegi eńbek ótiline qaraı aıyna 84-114 myń teńge aralyǵynda jalaqy alǵan bolsa, endi onyń mólsheri eki esedeı arttyrylyp, 210 myń teńgege jetkizilgen. Aýdandar men qalalar ákimderiniń orynbasarlary osyǵan deıin nebári 150-203 myń aralyǵynda jalaqy alyp, unjyrǵalary túsińkirep júrgen bolsa, qazir aıyna 512 myń teńge tabys ta­­­ýyp, kóńilderi kóterilgen. 182-den 246 myń teńgege deıingi aılyǵyn mise tutpaı júrgen oblystyq basqarmalar basshylary endi 688 myń teńge alyp, jumysqa yntalary da eselep artqan kórinedi. Osylaısha, elimizde iske asyrylyp jatqan reformalardyń negizgi salmaǵy ıyqtaryna túsip júrgen óńirlerdegi memlekettik qyzmetshilerdiń mereıi ósip otyr. «Almaqtyń da salmaǵy bar» demekshi, endi salyq tóleýshilerdiń memlekettik qyzmettegi jemqorlyqtyń joıylýyn qatań talap etýge haqysy bar.